तदा दिवः चन्द्रसूर्यरश्मीनष्टः तमसाच्छादितः अभवत्। इन्द्रस्य वर्षणेन सर्वश्रेष्ठाः नागाः हर्षिताः सन्तः आनन्दम् अनुभूयुः। पृथिवी सर्वत्र जलपूर्णा अभवत्; शीतलम् शुद्धम् च जलम् अधः पातालम् पर्यन्तम् अगच्छत्। तस्मिन्नेव काले पृथिव्यां बहुषु स्थलेषु जलतरङ्गैः आवृतम् अभवत्; नागाः मातृसहिताः सौन्दर्यस्य अन्वेषणाय समागताः। तदा हृष्टाः नागाः जलधाराभिः सिक्ताः शीघ्रं सुपर्णेन तस्य द्वीपं प्रति नीताः। स द्वीपः, मकरनिवासः, विश्वकर्मणा निर्मितः; तत्र आगताः नागाः प्रथमं भीषणं लवणम् अपश्यन्। नागाः सुपर्णसहिताः मनोहरं वनं अपश्यन्, यः समुद्रजलैः परिवृतः, पक्षिसमूहैः निनादितः। तत्र अद्भुतफलपुष्पयुक्ताः वनश्रेण्यः सन्ति, शोभनगृहैः, सरोजसरोवरैः च भूषितम्। निर्मलजलैः दिव्यसरोवरैः च शोभितम्, पुण्यगन्धवायुभिः वातितम्। मालयवृक्षैः आकाशमिव स्पृशद्भिः, पुष्पवर्षं वातेन विक्षिप्तम्, तत्र शोभते। अन्ये अपि वृक्षाः, तेषां पुष्पाणि वातेन विक्षिप्तानि, नागान् पुष्पजलवर्षेण सिञ्चन्ति इव दृश्यन्ते। मनः प्रमुदितम्, गन्धर्वाप्सरसां प्रियं, मदोत्कटभ्रमरनिनादितम्, दृष्टिसुखम्। शोभनम्, मंगलम्, पुण्यम्, सर्वजनमनःहरम्, विविधपक्षिगीतैः पूर्णम्, कद्रुसुतानां हर्षदायकम्। तं वनं प्राप्त्य नागाः हर्षिताः अभवन्; ते सुपर्णं महाबलिनं पक्षिराजं सम्बोधयन्। "अन्यं द्वीपं नय, अत्यन्तरम्यं, शुद्धजलयुक्तम्; त्वं, आकाशचारी, यात्रायां बहून् रम्यप्रदेशान् पश्यसि।" तदा पक्षिराजः चिन्तयन् मातरं विनतां अपृच्छत्—"माते, किं कारणं यत् मम नागैः उक्तं कर्तव्यम्?" विनता उवाच—"अहं दास्याः अभवम्, दुर्भाग्येन सहपत्नीचौर्येन; नागैः मिथ्यापणेन मम प्रमादः कृतः।" मातुः कारणं श्रुत्वा आकाशचारी दुःखितः नागान् प्रति इदं वचनम् उवाच—"किं आनयन्, वा जानन्, वा वीर्येण कृत्वा, मम मातरम् दास्याः मुक्तुं शक्यते? सत्यम् वदत, ओ जिह्वालिङ्गिनः।" नागाः शृण्वन्तः प्रत्युवाचुः—"सामर्थ्येन अमृतम् आनय; तदा तव माता दास्याः मुक्त्याः लाभं प्राप्नोति, ओ आकाशचारी।" एवं नागैः उक्तः गरुडः मातरम् उवाच—"अमृतम् आनयितुं गच्छामि; किं खाद्यं मम भवेत्, इति ज्ञातुम् इच्छामि।" विनता उवाच—"समुद्रतीरेषु निषादानां श्रेष्ठं निवासः अस्ति; तत्र द्विजश्रेष्ठ, निषादानां गृहाणि सन्ति। सहस्राणि निषादानां, पापानां, लोकात् पतितानां, निर्दयानां, दुष्टानां—तान् खादित्वा अमृतम् आनय।" "त्वं कदापि ब्राह्मणं मारयितुं न निश्चितुम् अर्हसि; ब्राह्मणः सर्वेषु प्राणिषु अकल्पनीयः, निष्कलङ्कः च। अग्निः, सूर्यः, विषम्, शस्त्राणि—कोपिते ब्राह्मणे तानि अपि ब्राह्मणवत् भवन्ति; ब्राह्मणः सर्वभूतानां गुरु इति घोष्यते।" "एवं गुणैः ब्राह्मणः साधुभिः पूज्यते; अतः, प्रिय, सः कोपितः अपि कदापि न हन्तव्यः। ब्राह्मणेषु कदापि आक्रमणं न कर्तव्यम्; यथा अग्निः वा सूर्यः निरपराधान् न दहति, तथा त्वं अपि न हन्तुम् अर्हसि।" "यथा व्रतस्थः ब्राह्मणः क्रुद्धः आचरति—एतैः लक्षणैः उत्तमं द्विजं त्वं विज्ञातुम् अर्हसि। ब्राह्मणः सर्वभूतानां अग्रणी, वर्णेषु श्रेष्ठः, पिता, गुरु च।" "कः अग्निवत् दीप्तिमान्? कः शीलसम्पन्नः? केन शुभलक्षणेन ब्राह्मणः ज्ञायते?" "यो तव कण्ठम् प्राप्तः, यथा अङ्कुशः निगलितः—" "यदि सः अंगारवत् दहति, सः श्रेष्ठः ब्राह्मणः इति ज्ञातव्यः; ब्राह्मणः कदापि न हन्तव्यः, कोपितः अपि।" विनता हृदयात् पुत्रं प्रति पुनः उवाच—"यो तव उदरे न क्षीयते, सः उत्तमः द्विजः इति ज्ञातव्यः।" पुनः विनता हृदयात् पुत्रं प्रति उवाच—"तस्य अतुल्यबलम् अपि ज्ञायमानम्, शुभेच्छायाः अनुग्रहयुक्ताः—" "वायुस्तव पक्षयोः रक्षां करोतु, चन्द्रसूर्यौ तव पृष्ठम् पालयेताम्।" "अग्निः तव शिरः रक्षतु, वसवः सर्वाङ्गानि, विष्णुः सर्वत्र तव अंगानि; अहं तव माता सदा तव शान्त्याः कल्याणाय च समर्पिता भविष्यामि।" "अहं अत्र सदा शुभकर्मसु रता स्थास्यामि; त्वं, पुत्र, सुरक्षितमार्गे गच्छ, कार्यसिद्धये।" ततः मातुः वचनं श्रुत्वा, गरुडः पक्षौ प्रसार्य आकाशम् उड्डीनः; ततः शक्तिमान्, निषादानां समीपं गच्छन्, यमवत् क्षुधार्तः अभवत्। तदा निषादान् खादित्वा, महतीं धूलिपुञ्जं आकाशस्पर्शं निर्मितवान्; स समुद्रगम्भीरजलानि शोषयन्, समीपस्थगिरिं कम्पितवान्। तदा पक्षिराजः महन्मुखं निर्मितवान्, निषादानां मार्गम् अवरोधयन्; निषादाः शीघ्रं तस्य नागभक्षकस्य मुखं प्रति अभ्यधावन्। तन्मुखं विशालम्, निषादैः उपगतम्, यथा आकाशात् पतितपक्षिणः, सहस्रशः, वातेन मूढाः, यथा वनवृक्षाः वातेन कम्पिताः।