माद्रीपुत्रः, यज्ञस्य विघ्नं कर्तुं न युक्तमिति हविस्संपादकं समुपलभ्य, कुशान् भूमौ प्रसार्य सुसंस्कारितं कर्मारम्भाय स्थितवान्। ततः स पुरुषसिंहः, स्वसेनायाः पुरतः, भीतः सन् अपि, पावकं विधिवद् उपगम्य, भारतवंशस्य गौरवमावहन्। किन्तु अग्निः तं न अदहद्; तदा महोदधिः सान्त्वनया आगत्य पावकः कुरुवंशजं सःदेवम् उपसंगम्य मधुरं वचनं उवाच। सःदेवाय, नरश्रेष्ठाय, अग्निः सान्त्वनया इदं वाक्यम् अवोचत्— “उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, कौर्व्य! त्वां परीक्षितवान् अहम्। धर्मपुत्रस्य तव च सर्वे भावाः मया ज्ञाताः; किन्तु नगरस्य रक्षणं मम कर्तव्यं, भारतश्रेष्ठ। नीलराजवंशे यावत् सन्ततिः अस्ति, तावत् तव हृदयस्थं कामं साधयिष्यामि, पाण्डव।" एवं पावकवाक्यं श्रुत्वा, माद्रीपुत्रः हर्षपूर्णहृदयः, अञ्जलिं कृत्वा, शिरसा नमन्, पावकं समर्चयत्, भारतर्षभ। पावकस्य निवृत्ते, नीलराजः समीपमागतः; पावकाज्ञया तं समादृत्य पूजां अकरोत्। सःदेवः, वीरसिंहः, तं सम्मानं सस्नेहम् हस्ते स्थापयित्वा, विजयी दक्षिणदिकं प्रति प्रस्थितः, त्रिपुरं महाबलिनं च नृपं विजित्य। ततः सःदेवः, महाबलः, कौशिकमुनिसदृशं रूपं धृत्वा, पौर्ववेश्वरं महाबलप्रयत्नेन गृहीत्वा, सौराष्ट्रराजं वशं कृत्वा, रुक्मिणं सौराष्ट्रप्रदेशे निवसन्तं सन्देशं प्रेषयत्। भोजकटे स्थितस्य धर्मात्मनः इन्द्रसख्यस्य भीष्मकस्यापि सन्देशं प्रेषयत्। तेन तस्य पुत्रेण सह, वासुदेवस्नेहं दृष्ट्वा, सःदेवस्य आज्ञां सस्नेहम् अङ्गीकृत्य, रत्नानि दत्त्वा, सःदेवः पुनः प्रस्थितः। शूर्परकं, तालकटं, अन्यांश्च विजित्य, दण्डकान्, द्वीपवासिनः बाह्यराजान् वशं कृतवान्। निषादान्, पुरुषदान्, कर्णप्रवरणान्, कालमुखान् मानव-राक्षससंकरान् अपि विजित्य, कोलगिरिं, सुरभिपत्तनं, ताम्रद्वीपं, रामकं पर्वतं च वशं कृतवान्। तिमिङ्गिलराजं, एकपादान्, केरलान्, वनवासिनः अपि विजित्य, संजयन्ती, पाषण्डं, करहतकं नगरं दूतैः वशं कृत्वा, करं स्थापयत्। पाण्ड्यान्, द्राविडान्, ओद्रकेरलान्, आन्ध्रान्, तवनान्, कलिङ्गान्, उष्ट्रकर्णिकान् अपि विजित्य, आतवीमुपवनं, यवननगरं दूतैः वशं कृत्वा, करं स्थापयत्। ततः तत्रपर्णीं नदीं उल्लंघ्य, कन्यातीर्थं समुपगम्य, दक्षिणप्रदेशं विजित्य, कुरुपुत्रः प्रस्थितः। समुद्रस्य उत्तरतीरे, लहरिभिः शोभिते, कौंतेयः घटोत्त्कचं भ्रातृपुत्रं चिन्तयितुम् आरभत्। तस्य चिन्तनमात्रेण, राक्षसः घटोत्त्कचः मेरुशिखरप्रतिमः आगतः; पाण्डुपुत्रः तं आगतम् अपश्यत्। ततः भृगुकच्छात्, शत्रुनाशकः, धर्मराजाज्ञया, “सः आगच्छतु” इति उक्तवान्। सः राक्षसैः परिवृतः, शीघ्रं आगत्य, महात्मनं घटोत्त्कचं भीमाकृतिं नमस्कृत्य स्थितः। धर्मात्मा शत्रुनिग्रहः स्नेहपूर्वकं, दीप्तपौलस्त्यं महात्मानं विभीषणं सन्देशं प्रेषयत्। विभीषणः, बुद्धिमान्, सस्नेहम् आज्ञां अङ्गीकृत्य, कृष्णप्रवृत्तिमिव मन्यते। ततः रत्नानि, चन्दनं, अगुरुं, दिव्याभरणानि च प्रेषयत्। ततः ब्राह्मणश्रेष्ठ, अहं हैडिम्बस्य आगमनं, लङ्कागमनं, पौलस्त्यसाक्षात्कारं च श्रोतुम् इच्छामि; तथा कावेरीदर्शनं क्रमशः कथय। कलनद्वीपवासिनः युद्धेन शीघ्रं विजित्य, दक्षिणदिकं वशं कृत्वा, चोलदेशं प्रविष्टः। तत्र सः कावेरीं, नदीनां श्रेष्ठां, जलपक्षिभिः न सेवितां, तपस्विभिः शोभितां, अपश्यत्। सा नदी साल, लोध्र, अर्जुन, इल्व, जम्बू, शाल्मली, किंशुक, कदम्ब, सप्तपर्ण, कश्मर्य, आमलकैः वृक्षैः परिवृता। महाशाखायुक्तैः वटैः, प्लक्षैः, उदुम्बरैः, शमी, पलाश, अश्वत्थ, खदिरवृक्षैः च सा वृताः। बदरीवृक्षैः आच्छादितां, अश्वकर्ण, आम्र, पुण्ड्रपत्र, कदलीवनैः शोभितां अपि। चक्रवाक, प्लव, जलकाक, क्रौञ्च, जलपक्षिणां समूहैः पूरितां, पक्षिस्वरैः निनादितां। एवं सा नदी जलपक्षिणां समूहम् आक्रान्ता, अनेकाश्रमैः, पवित्रवृक्षैः शोभिता। शुद्धब्राह्मणैः, वेद-वेङ्गविद्भिः अलङ्कृता, तटवृक्षैः मालावत् शोभिता।