यः कार्यः क्रियते भवतः कृते, तस्मै नमोऽस्तु येन कृष्णमार्गे विचरन्ति। त्वं देवमुखः, त्वं यज्ञः, हे पावक, त्वमेव हव्यानां वहनात् हव्यवादनः, पावनत्वात् पावकः, वेदानां समुत्पत्तेः कारणं जातवेदाः। चित्रभानुः त्वं, देवानां नाथः, अनलः विभावसुः च, स्वर्गद्वाराणि स्पृशसि, त्वं हुताशः ज्वलनः शिखी च। वैश्वानरः पिङ्गेशः प्लवङ्गः तेजस्वी, कुमारसुतः, रुद्रगर्भः, सुवर्णरूपधारी च त्वम्। अग्निः मे तेजो ददातु, वायुः प्राणं, पृथिवी बलं, आपः स्वस्त्ययनं ददतु। हे अग्ने, आपां गर्भ, महात्मन्, जातवेदः, देवेश, देवमुख, सत्येन माम् शुद्धय। ऋषिभिः, ब्राह्मणैः, देवैः, असुरैः च त्वं सदा यज्ञेषु सम्यग् अर्हसि, सत्येन माम् शुद्धय। धूमकेतुः शिखी च त्वं, पापनाशनः, अजः, सर्वेषु भूतेषु नित्यं वससि, सत्येन माम् शुद्धय। एवं त्वां भक्त्या स्तुतवानस्मि, हे प्रभो, हे दीप्तिमन्, तुष्टिं, पुष्टिं, विद्याम्, मुदं च ददातु मे अग्निः। एवं योऽग्निमन्त्रं जपेत्, यजेत् च प्रभुं, संयतः, सदा समृद्धः, सर्वपापैः विमुच्यते। हे हव्यवादन, यज्ञविघ्नं न कुर्याः। इति उक्त्वा, माद्रीसुतः कुशान् न्यस्य भूमौ तस्थौ। विधिवत् नरव्याघ्रः सेनायाः पुरतः पावकम् उपससार, भीतः सन् अपि, हे भारत। तदा अग्निः तम् न ददाह। ततः सागरः महात्मा वाक्यम् उवाच। शनैः समीपम् आगत्य, अग्निः कुरुनन्दनम् इदं मधुरम् अब्रवीत्। सहदेवम् अग्निः, नरश्रेष्ठम्, सान्त्वयन् इदं वचनम् उवाच— “उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, कौरेव, त्वां परीक्ष्याहम्। सर्वाणि तव च धर्मपुत्रस्य च मन्तव्यानि जानामि; अस्यां पुरी रक्ष्याय मया कर्तव्यम्। यावत् नीलराजवंशे सन्तानः तिष्ठति, तावत् तव मनसि यत् इच्छसि, तत् करिष्यामि, पाण्डव।” एवम् उक्त्वा, सहदेवः हृष्टचित्तः, कृताञ्जलिः, नम्रशिराः, पावकं पूजयामास, हे भारतर्षभ। पावके निवृत्ते, नीलराजः समीपम् आगतः; पावकाज्ञया स राजा तम् पूजयामास। सहदेवः, नरव्याघ्रः, सेनापतिः, स मानं समालभ्य हस्ते न्यवेशयत्। ततः विजयी माद्रीसुतः दक्षिणदिशं प्रति प्रस्थितः, त्रिपुरं त्रिपुरपतिं च विजित्य। बलवान् सः शीघ्रं कौशिकमुनिसदृशरूपिणं पौरेश्वरं महाबलम् उद्यम्य निगृह्य च। तस्मिन् काले, सौराष्ट्राधिपं महाबाहुः वशे कृत्वा, सौराष्ट्रवासी रुक्मिणेः प्रति सन्देशं प्राह। भोजकटनिवासिनं धर्मात्मानं भीष्मकं च, इन्द्रमित्रं, सन्देशं प्रेषयामास। स च पुत्रेण सह तदाज्ञां सस्नेहम् अङ्गीकृत्य, वासुदेवविनयं मनसि कृत्वा। ततः स सेनापतिः रत्नानि आदाय पुनः प्रस्थितः; शूर्पारकं तालकटं च विजित्य। दण्डकान् द्वीपवासिनः च बहिर्योनिजान् वशे कृत्वा। निषादाः पुरुषादाः कर्णप्रवराण्, कालमुखान् मानव-राक्षससंयुक्तान् च निगृह्य। कोलगिरिं सुरभिपत्तनं ताम्रद्वीपं रामकं पर्वतं च वशे कृत्वा। तिमिङ्गिलराजं एकपादान् केरलान् वनवासिनश्च निगृह्य। सञ्जयन्तिं पाशाण्डं करहाटकं च दूतेन वशे कृत्वा, करं च प्राकरोत्। पाण्ड्यान् द्रविडान् ओद्रकेरलान् आन्ध्रान् तावनान् कलिङ्गान् उष्ट्रकर्णिकांश्च निगृह्य। आतवीं रम्यां यवनपुरं च दूतेन वशे कृत्वा, करं प्राकरोत्। ततः तत्रापर्णीं नदीं तीर्त्वा कन्यातीर्थं प्राप्य, दक्षिणदिशं विजित्य, कुरुनन्दनः प्रस्थितः। सागरस्य उत्तरे तीरे तरङ्गैः शोभिते स्थित्वा, कौन्तेयः घटोत्कचं भ्रातृपुत्रं चिन्तयामास। स्मर्यमाण एव स राक्षसः समुपस्थितः; पाण्डुपुत्रः तम् मेरुशिखरकल्पं समागतम् अपश्यत्। ततः भृगुकच्छात्, रिपुघ्नः धीमत् धर्मराजाज्ञया, “आयातु” इति वदन्। स राक्षसैः परिवृत्य शीघ्रं गत्वा, महात्मानं घोटोत्कचं, भीमरूपं, प्रणम्य तस्थौ। तत्र स्थित्वा, धर्मात्मा रिपुंजयः, स्नेहेन, महात्मने पौलस्त्याय, बिभीषणाय, सन्देशं प्राह। स च प्राज्ञः प्रभुः तदाज्ञां हृष्टः स्वीकृत्य, कृष्णकृतामिव मनसि कृत्वा। ततः स रत्नानि, चन्दनं, अगुरुं, दिव्यानि भूषणानि च प्रेषयामास।