सहदेवः अपि दन्तवक्रं महाबलिनं राजाधिराजं विजित्य, तं करदं कृत्वा स्वराज्ये स्थापयामास। सः सुकुमारं च, नराधिपं सुमित्रं च, तथा मत्स्यान् अन्यांश्च पटच्चरान् अधीनान् कृत्वा विजिग्ये। ततः शीघ्रमेव निषादभूमिं, गोशृङ्गं पर्वतश्रेष्ठं, श्रेणिमन्तं च राजानं बुद्धिमन्तं जित्वा, नरलोकं विजित्य, सः कुन्तीपुत्रः स्नेहेन कुन्तिभोजं उपगम्य, तस्याज्ञां प्रीत्या स्वीकृतवान्। ततः सः चर्मण्वत्याः तीरे, पूर्वशत्रुणा वासुदेवेन पराजितं जाम्भकपुत्रं राजानं अपश्यत्। तेन सह भरतश्रेष्ठ सहदेवः युद्धं कृत्वा, तं रणाङ्गणे जित्वा दक्षिणदिशं प्रति प्रस्थितवान्। सः शेकनं, अपरशेकनं, अन्यांश्च बहून् रत्नानि गृहीत्वा, तेन सह नर्मदातटं प्रति गतवान्। तत्र नारकात्मजं वीर्यवन्तं भगदत्तं क्षत्रियं अर्जुनाय करदं दत्त्वा पूर्वमेव इति श्रुत्वा, सः तस्मात् प्रत्यागतवान्। ततः अश्विन्याः पुत्रः महाबलशाली अवन्त्योराजौ विंदं च अनु विंदं च, महद्व्यूहसमन्वितौ, युद्धे विजिग्ये। रत्नानि गृहीत्वा भोजकटनगरं प्रति गतवान्, तत्राच्युत युद्धं द्वौ दिनौ अभवत्। तत्र सः भीष्मकं बलिनं, कोसलाधिपतिं च, वेणटटराजं च विजित्य, कन्तरकान् प्रकोटकान् च, नाटक्यांश्च, हेरम्बकांश्च संग्रामे पराजितवान्। मरुधं च राम्यग्रामं च बलात् अधिगृह्य, नचीनान् अर्बुकांश्च, अन्यांश्च महाबलिनः नृपतीन् जित्वा, पाण्डुपुत्रः तान् सर्वान् वनवासिनः नरपतीन् विजित्य, नटनाथं अपि वशे कृतवान्। ततः पुलिन्दान् संग्रामे जित्वा, दक्षिणदिशं प्रस्थितः, नकुलानुजो पाण्ड्यराजेन एकदिनं युद्धं अकरोत्। तं जित्वा, महाबाहुः दक्षिणपथेन गच्छन्, प्रसिद्धां किष्किन्धाकुहां प्राप। सा किष्किन्धा पूर्वं वालिना वानरराजेन रक्षिता, पश्यात् रामभक्तेन सुग्रीवेण कोसलाधिपेन संरक्षिता, तत्र प्रविश्य तं चालयामास। तत्र सप्तदिनानि मैनदद्विविदाभ्यां वानरराजभ्यां सह युद्धं कृत्वा, न तयोः कश्चिद् अपि पराजयं ददर्श। ततः तौ महात्मानौ वानरौ तुष्टौ सन्तौ सहदेवाय हृष्टात्मानौ वचो अब्रूताम्— "गच्छ पाण्डुपुंगव, सर्वरत्नानि गृह्णीष्व; युधिष्ठिरस्य बुद्धिमतः कार्यं निर्विघ्नं सम्पद्यताम्।" एवं रत्नानि गृहीत्वा, सः महिष्मतीं नगरीं प्रति गतवान्, तत्र नीलराजेन सह नरर्षभः युद्धं अकरोत्। वीर्यवान् सहदेवः, पाण्डवानां शत्रुसैन्यनाशकः, तेन सह भीषणं युद्धं अकरोत्, यत् भीरूणां भीतिदायकम्। तत्र देववाहनः अग्निः तस्मै सहाय्यं कृत्वा, सैन्यनाशं च जनहानिं च अजनयत्। तदा राजन्, सहदेवस्य सैन्ये रथाः, अश्वाः, गजाः, नराः, कवचानि च अग्निना दग्धानि दृष्टानि। ततः कुरुनन्दन, तस्य मनः महद्व्याकुलं जातम्, जनमेजयः अपि प्रत्युत्तरं दातुं न अशक्नोत्। ततः ब्राह्मण, किमर्थं देववाहनः अग्निः युद्धे प्रतिकूलः अभूत्, यदा सहदेवः यज्ञार्थं यत्नं अकरोत्? तत्र महिष्मत्यां पुरी, देववाहनः अग्निः पूर्वं कामरूपेण गृह्यते स्म। नीलराजस्य कन्या अतीव सुरूपा, सदा पितुः प्रबोधनाय अग्निहोत्रं कुर्वती आसीत्। सा यदा व्यजनैः व्यज्यते, तदा अपि अग्निः न ज्वलति, यावत् तस्याः सुन्दरकपोलेभ्यः वातेन न प्रेर्यते। तदा देववाहनः अग्निः तां कन्यां कामयामास, तां सर्वेषां समीपं नीलराजेन नीतवान्। अनन्तरं अग्निः ब्राह्मणरूपं कृत्वा, तस्याः उरुमत्याः पद्मलोचनायाः कन्यायाः सङ्गमं कृतवान्; किन्तु धर्मात्मा राजा शास्त्रविहितेन तं निवारितवान्। ततः कोपात् देववाहनः अग्निः प्रज्वलितः, तद् दृष्ट्वा विस्मितः राजा शिरसा भूमौ नतवान्। किञ्चित् कालात् राजा शिरसा नतवान्, तां कन्यां यथापूर्वं अग्नये ब्राह्मणरूपधारिणे दत्तवान्। तां नीलराजकन्यां सुश्रोणीं लब्ध्वा, देववाहनः अग्निः राजानं तुष्टवान्। अग्निः, हविःश्रेठः, तस्मै वरं ददौ; राजा स्वसैन्यस्य अभयम् अलभत। तस्मात् प्रभृति, राजन्, ये राजानः अज्ञानात् बलात् तां पुरीं जेतुं प्रयत्नवन्तः, तैः अग्निना दग्धाः। तत्र महिष्मत्यां पुरी, कुरुश्रेष्ठ, स्त्रियः बलात् न नीयन्ते, केवलं स्वेच्छया एव। एवं अग्निना वरः दत्तः यत् स्त्रियः तत्र बलात् न ह्रियन्ते, तस्यां पुरी राजानः तस्मात् ऋणात् विमुक्ताः अभवन्, भरतर्षभ। ततः भरतश्रेष्ठ, राजानः अग्निभयात् सदा तां पुरीं पालयन्ति। किन्तु धर्मात्मा सहदेवः, स्वसैन्यं अग्निना संत्रस्तं दृष्ट्वा, न विचलितः; जलस्पर्शेन शुद्धः सन्, तदा अग्नये वचः अब्रवीत्।