ततः सत्यवत्याः सुतः व्यासः हरम्बं स्मरामास। तस्य स्मरणमात्रेण, गणानां नाथः भक्तमनोरथपरिपूरकः श्रीगणेशः तत्रैव यत्र व्यासः तिष्ठति, समुपस्थितवान्। पूजितः सम्यक् उपविष्टश्च सन्, व्यासः निष्पापं गणाध्यक्षं प्रति उवाच—“मया यथाभिप्रेतं यथाच मनसि कल्पितं भारतं पठ्यमानं त्वं लेखकः भव।” एतच्छ्रुत्वा विघ्नेश्वरः प्रत्युवाच—“यदि लेखनकाले मम लेखनी क्षणमपि न विश्रामयेत्, तदा अहं लेखकः स्याम्।” तस्मै देवाय व्यासः अपि उवाच—“त्वं यत्र न बोधसे, तत्र न लिख।” इति “ॐ” इति उक्त्वा श्रीगणेशः लेखकः अभवत्। ततः मुनिः स्वयम् गूढकुतूहलात्, तेन स्थापितया शर्तया, ग्रन्थे गुह्यगंभीरग्राम्यग्रन्थीन् न्ययोजयत्। अष्टौ सहस्राणि श्लोकानां, अष्टशतानि चान्ये; तान् अहं वेद, शुकः वेद, संजयः अपि वेद न वा वेद। अद्यापि, हे मुनि, तेषां श्लोकानां ग्रन्थिः दृढं रचिता वर्तते; या अर्थगौरवात् न विमोच्यते। सर्वज्ञः अपि गणेशः क्षणमेकं चिन्तयन् तिष्ठति स्म; तस्मिन्काले व्यासः बहून् अन्यान् श्लोकान् अपि न्यरचयत्। अहं तस्य वृक्षस्य शाखापुष्पफलानि वर्णयिष्यामि—या वृक्षः मधुरपवित्रपोष्यरससम्पन्नः, अमरैरपि अचिन्त्यः। द्वैपायनः व्यासः प्रथमतः तं पर्वसंग्रहम्, सर्वपर्ववृत्तान्तं, स्वपुत्राय शुकाय उपादिशत्। ततः भगवाञ् अन्येभ्यः पात्रेभ्यः शिष्येभ्यः दत्तवान्; षष्टिसहस्राणां श्लोकानां संग्रहं चकार, तत्र त्रिंशत्सहस्राणि देवेषु प्रतिष्ठितानि। पञ्चदशसहस्राणि पितृलोके कथ्यन्ते, चतुर्दशसहस्राणि राक्षसयक्षेषु, शतसहस्रं तु मनुष्येषु प्रतिष्ठितम्। नारदः देवेभ्यः तं कथाम्, असितदेवलौ पितृभ्यः, शुकः तु गन्धर्वयक्षराक्षसेभ्यः संप्रत्युवाच। वैशम्पायनः मुनिः राज्ञे महात्मने जनमेजयाय पारिक्षिताय कथाम् आख्यात्। अत्र मनुष्यलोके धर्मज्ञः वैशम्पायनः, व्यासस्य शिष्यः, वेदविदां श्रेष्ठः, तां कथां पठितवान्। अहं तु यानि शतसहस्राणि श्लोकानां उक्तवान्, तानि शृणु। दुर्योधनः क्रोधवृक्षः, कर्णः तस्य काण्डः, शकुनिः शाखाः, दुःशासनः पुष्पफलसमृद्धिः, मूढधीः राजा धृतराष्ट्रः तस्य मूलम्। युधिष्ठिरे धर्मवृक्षः, अर्जुनः तस्य काण्डः, भीमसेनः शाखाः, माध्रीपुत्रौ पुष्पफलसमृद्धिः, कृष्णः ब्रह्मा ब्राह्मणाश्च तस्य मूलम्। पाण्डुः वीर्यबलप्रभावेन बहून् देशान् जित्वा, स्वजनैः सह वने मृगयायां निबद्धः अवसत्। मृगवधे किल कष्टेन महती विपत्तिः तस्याभवत्; प्रजायमानसमये एव पाण्डुपुत्राः शीलसंयमपरायणाः आसन्। मातुः अनुमत्याः, धर्मस्य गूढोपदेशेन, पुत्रकाम्यया कुन्ती धर्मं, वायुम्, इन्द्रं च आहूतवती। ततस्तु पाण्डुप्रियाया कुन्त्याः धर्मोपदेशानुसारेण, पुत्रकाम्यया धर्मवाय्विन्द्राणां आह्वानं कृतम्। तस्य आह्वानस्य प्रभावात्, माध्री अपि अश्विनौ आहूतवती; एवं सर्वे पाण्डुपुत्राः मन्त्रैः कुन्त्या माध्र्या च जाताः, तपस्विभिः सह वर्धिताः मातृभ्यां रक्षिताश्च। पवित्रेषु पुण्यकान्तारेषु, महर्षीणां महाश्रमेषु, सर्वे महाबलिनः पाण्डुपुत्राः अभवन्। मुनिशापबलात्, माध्र्या सह संयोगात्, पाण्डुः शतशृङ्गपर्वते पुण्ये मृतः। ऋषयः स्वयम् तान् बालान्, यतिनः सुशिरः, जटिलान् ब्रह्मचारिणः, धृतराष्ट्रपुत्राणां समीपं निनयुः। “एते वः पुत्राः भ्रातरः शिष्याः मित्राणि च—पाण्डवाः” इति उक्त्वा, ऋषयः अन्तर्धानं जग्मुः। कौरवाः पाण्डवान् तैः मुनिभिः उपनयमानान् दृष्ट्वा, नगरवासीजनाः सर्वे हृष्टाः प्रहर्षमुदन्वन्। केचित् ऊचुः—“एते तस्यैव”; अन्ये—“न तस्य”; अपराः—“कथं तस्य, पाण्डुः चिरं मृतः?” इति विस्मयं जग्मुः। “स्वागतम्! पुण्येन पाण्डुवंशं पश्यामः!” इति शब्दः सर्वत्र श्रुतः। तस्मिन् कलकले शान्ते, सर्वतो दिशो महदाश्चर्यं शब्दः अभवत्, इव अदृश्यैः जनैः। पुष्पवृष्टिः, शुभगन्धानां प्रवाहः, शंखदुन्दुभीनां निनादः च; पाण्डवानां प्रवेशे महदद्भुतमिव बभूव। हर्षात् सर्वे नगरवासी जनाः परमं प्रमोदं जग्मुः; तत्र महाशब्दः उत्पन्नः, यो दिवं स्पृशन् कीर्तिं वर्धयामास। तत्र पाण्डवाः सर्ववेदविद्याविशारदाः, पूजिताः निर्भयाः च निवसन्। जनाः युधिष्ठिरस्य शौचात्, भीमस्य स्थैर्यात्, अर्जुनस्य पराक्रमात् तुष्टाः। कुन्त्याः वृद्धसेवया, यमजयोः विनयेन, सर्वेषां वीर्येण च, अखिलं जगत् तृप्तम्। ततः राजसूयसमये नृपसंसदि, अर्जुनः कृष्णां स्वयम्वरे विजित्य, दुष्करं कर्म समाप्य ताम् अवाप्तवान्। ततः प्रभृति अर्जुनः अस्मिन्लोके सर्वेषां धनुर्धराणां मध्ये, सूर्यवत् दुरापः, युद्धे अपि पूजितः अभवत्। सर्वान् नृपतीन् महाचमूं च विजित्य, अर्जुनः राजसूयमहायज्ञं राज्ञे समर्पितवान्।