तत्र धर्मराजस्य युधिष्ठिरस्य राज्ये, यत् दातव्यं तत् सर्वेभ्यः प्रदत्तम्। क्रोधमौदुम्भर्ययोः निग्रहे कृतमतिर्भूत्, केवलं “धर्मो धर्मः” इति शब्द एव श्रूयते स्म, अन्यत् किञ्चिदपि न। तेन तस्य प्रजाः पितरि यथा विश्वासिनः, न कश्चिदपि तं द्वेष्टि स्म, अतः सः “अजातशत्रुः” इति ख्यातिम् आप्तवान्। भीमसेनस्य रक्षणेन राजसंपत्तीनां, अर्जुनस्य च रिपूनां विनाशेन, कश्चन प्रतिरोधं कर्तुं न शशाक। महाबलिनः कीर्तिमन्तः नकुलस्य यथोचितप्रयत्नैः, सहदेवस्य च धर्मविषये प्राज्ञयुक्त्या, सर्वत्र निग्रहेण च नकुलस्य स्वभावेन, जनाः विवादभयशून्याः, स्वधर्मनिष्ठाः सदा। सर्वेषु देशेषु वर्षपर्याप्तिः, समृद्धिः चाभवत्। जनाः, पशवः, पशुपालकाः, कृषकाः, वैश्याश्च, सर्वे समृद्धाः आसन्। एषा समृद्धिः विशिष्टतया राज्ञः सत्कर्मणा, दरिद्रनाशेन, रोगानलोपद्रवनिवारणेन चाभवत्। युधिष्ठिरस्य राज्ये धर्मविरुद्धं किञ्चिदपि नासीत्—न चौराद्, न कपटिनः, न राज्ञः प्रजासु, न च परस्परं। यैः राजा प्रसादितः, तेषां कदापि मिथ्याचारः न श्रुतः; ते स्वधर्मेण बल्यर्हणाय समुत्सुकाः। अन्ये राजानः स्वस्वगणैः च जातिवर्गैः सहिताः, उपगम्य अभिवादनाय समुपेत्य, धर्मनिष्ठे युधिष्ठिरे राज्यं समृद्धमासीत्। राजानां कामुकानां च यथाकामं प्रवृत्तानामपि, सः सर्वत्र व्याप्य, सर्वगुणसम्पन्नः, सहिष्णुः, सर्वान् विजित्य प्रवर्तते स्म। यस्मिन् सम्राट् प्रभासमानः, महाकीर्तिमान् प्रतिष्ठितः, तत्र सर्वदिशि, जनाः, गोपालकाः, द्विजातयः च पितरौ यथा भक्त्या स्थिताः। सः वाग्मीन् धर्मराजः मन्त्रिणः भ्रातॄंश्च आहूय, राजसूयकर्मणि पुनः पुनः पृच्छति स्म। तदा मन्त्रिणः समागताः, युधिष्ठिरस्य राजसूयकाङ्क्षिणः, यथोचितं वाक्यमूचुः। येन राजा अभिषिक्तः, सः वरुणसम्पदं प्राप्नोति; तेनैव प्रकारेण सम्राट् पूर्णसंपदं प्राप्नुम् इच्छति। त्वं कुरुनन्दन, राजर्षिसंपदर्हः, तव मित्राणि राजसूयाय समयं सम्प्राप्तमिति मन्यन्ते। तस्य यज्ञस्य कालः राजशक्तिमन्तः अधीनः, यत्र षडग्नयः व्रतानां स्तुत्या वर्धिताः। आहवनीया गृह्य कृत्वा, सर्वान्यपि यज्ञान् प्राप्नोति; अन्ते च, सर्वान् जित्वा, दीक्षा तस्यैव स्यात्। त्वं समर्थः, महाबाहो, वयं च सर्वे तव शासनाधीनाः; शीघ्रमेव राजसूयं प्राप्स्यसि। अतोऽविक्लवः, महाबाहो, राजसूये चित्तं विधेहि, इति सर्वे मित्राणि पृथक् पृथग् चैकत्र च ब्रुवन्ति स्म। तैः धर्मयुक्तैः, उत्साहयुक्तैः, उत्तमवाक्यैः श्रुत्वा, पाण्डवः शत्रुसूदनः तानि मनसा स्वीकृतवान्। मित्रवचनं श्रुत्वा, स्वशक्तिं च ज्ञात्वा, सः पुण्यकर्मनिरतः विचारयामास। तेनैव प्रकारेण अर्जुनः, भीमसेनादिभिः भ्रातृभिः सहितः, धर्मे चित्तं निवेशयामास। कुरुश्रेष्ठः युधिष्ठिरः त्वरया राजसूयकर्मणि चित्तं निवेशयामास। पुनः, अद्भुतबलसम्पन्नः सन्, धर्मे स्थित्वा, पुनः पुनः राजसूये चित्तं निवेशयामास। ततः, भ्रातृभिः, ऋत्विग्भिः, अग्निहोत्रिभिः, महात्मभिः मन्त्रिभिः च सह, प्राज्ञः राजा युधिष्ठिरः मन्त्रयामास। सः विधिपारगः, धौम्य, व्यासादिभिः, विराट, द्रुपद, सत्यानंदन सव्यसाची च सह, युधामन्यु, उत्तमौजस्, सुबद्रापुत्रेण, द्रौपदीपुत्रैः वीरैः परिवृतः, मन्त्रयामास। “यूयं सर्वे योग्याः, कुलीनाः, भक्ताः, कथयत, राजसूयस्य सिद्धिं कथं प्राप्नुयाम्?” इति सः पप्रच्छ। राज्ञा तथोक्ताः, ते समये धर्मराजाय युधिष्ठिराय वाक्यमूचुः। “त्वं धर्मज्ञ, महायज्ञस्य राजसूयस्य कर्तुमर्हसि,” इति ऋत्विजः ब्राह्मणाश्च तं राजानं प्रोचुः। मन्त्रिणः भ्रातरश्च तद्वचनं पूजयामासुः; किन्तु प्राज्ञः, आत्मसंयतः राजा पुनः स्वचित्ते विचारमकरोत्। सर्वेषां कल्याणमिच्छन्, पार्थः पुनः विचारयामास, उपायं, कालदेशं, व्ययलाभौ च निरीक्ष्य। यः बुद्ध्या सम्यग्विचारयति, सः न प्रमाद्यति; यज्ञारम्भः चैकस्मिन्नेव निष्ठितो न भवति। तद्विज्ञानं कृत्वा, सः सावधानतया कार्यमुपजीगाम; निश्चित्य च, सः कृष्णं जनार्दनं प्रति प्रपन्नः। कृष्णं सर्वलोकातीतमिति ज्ञात्वा, सः हरीं, अप्रमेयम्, महाबाहुं, अकामं, अजातं मनुजेषु, मनसा समुपागमत्। पाण्डवः चिन्तयामास—कृष्णस्य कर्म देवैः अनुमोदितम्, न किञ्चिदपि तस्मात् अज्ञातम्, न च तस्य किञ्चिदशक्यम्। “नास्ति किञ्चित् कृष्णस्य अकरणीयम्,” इति निश्चित्य, दृढनिश्चयः युधिष्ठिरः, कृष्णमाचार्यसमं प्रति दूतं प्रेषयामास। त्वरितरथेन स दूतः शीघ्रं यादवान् प्रति गच्छन्, द्वारकायां स्थितं कृष्णं उपगम्य, सस्मितः, कृताञ्जलिः, माधवाय निवेदयामास।