तदा ब्रह्मा स्वयमेव कद्र्वा या दारुणं शापवचनं शुश्राव, तद् दिव्यनियमेनैव संजातमिति विज्ञाय। स देवेश्वरः सर्वैः देवगणैः सहितः, सर्वभूतहितकाम्यया, सर्पसमूहम् अन्ववेक्ष्य, तस्याः वाचः अनुममोद। तस्य सर्पाणां बलवत्तां तिक्ष्णविषत्वं च दृष्ट्वा, तेषां तीक्ष्णविषस्य कारणेन, भूतानां हितार्थं, यः परान् हिंसितुम् इच्छेत्, तेषां च अन्येषां च पापकृताम्, मर्यादा विधाता स्थापितः। तेषां हि ईश्वरनियमेन मृत्युः दण्डरूपेण विधानः। एवं उक्त्वा स भगवान् तस्मिन् समये कद्र्वां समादृत्य, कश्यपं समाहूय, वचनमिदं प्रोवाच— "त्वत्तः सर्पा उरगाश्च जाताः, पापरहित कश्यप! विषयुक्ताः महाबलाः, मातृशापेनापि पीडिताः, त्वं हे रिपुतापन! अस्यां विषये कोपं न कर्तुमर्हसि।" एवं सर्पाणां विनाशः यज्ञे प्राचीनः दृश्यते स्म; ततः सृष्टिकर्ता भगवान् प्रजापतिं तुष्टाव, तस्मै महात्मने कश्यपाय विषनाशनं विद्यां ददौ। सर्पेषु एवं शप्तेषु, द्विजोत्तम, कर्कोटकः तेन शापेन न विप्रकम्पितः, कद्र्वां प्रति वचनमुवाच। स सर्पश्रेष्ठः मातरं प्रसाद्य, तस्याश्वस्य शीर्षे प्रविश्य, कालाञ्जनसदृशदेहवान् बालकः अभवत्। स मातरं प्रत्युवाच— "यथेष्टं तत्रात्मानं दर्शयिष्यामि, मा शुचः।" इति सा श्रीमती पुत्रं प्रत्यनुज्ञातवती। ततः रात्र्यतीते प्रातः सूर्ये उदिते, तपस्विनां श्रेष्ठ, कद्रू विनता च तौ भगिन्यौ, परस्परद्वेषसमन्विते, दास्यपरिज्ञानं कृत्वा, तं उच्चैःश्रवसं हयम्, दूरतीरे शबलवालुकाकीर्णे, द्रष्टुं जग्मतुः। तत्र तौ सागरं दृष्ट्वा— स जलनिधिः विस्तीर्णः, अगाधः, कम्पमानः, घोरनादयुक्तः। स तिमिमकरमीनसंघातैः पूर्णः, नानाविधजन्तुसहस्रैः आकुलितः, भीषाणैः विकृतैः उग्रैश्च जलचरैः, कूर्मग्राहसंघैश्च समाकीर्णः। सर्वरत्ननिधिः, वरुणालयः, नागानां रम्यनिवासः, नदीनां नाथः। अधोवह्निसदनं, असुरबान्धवालयं, भूतानां भीषणः, सागरः जलनिधिः। अमृतानां दिव्यस्थानं, परमामृतस्रोतः, अगम्यः, अकल्पनीयः, परमशुद्धजलः, अद्भुतः। जलचराणां क्रन्दनैः घोरः, भीमः, घोरध्वनियुतः, अगाधवर्त्मा, सर्वभूतभीषणः। वातेन कम्पितः, तटे दोलायमानः, उच्चैः कम्पमानः, तरङ्गैरिव नृत्यमानकरैः सर्वत्र सञ्चलितः। चन्द्रस्य वर्धनक्षयेन, प्रबुद्धतरङ्गैः पूर्णः, तत्र अप्रतिमः सागरः पाञ्चजन्यस्य जन्मभूः अभवत्। यदा श्रीगोविन्दः, अनन्तवीर्यः, वराहरूपेण पृथिवीं अन्वेष्टुम् अगच्छत्, तदा तस्यां जलनिधौ आपः कम्पिता मलिनाश्च। महर्षिणा अत्रिणा शतवर्षाणि नियमदृढेन, तदगम्यं, अक्षयं अधोलोकं न प्राप्तम्। पद्मनाभस्य योगनिद्रां सेवमानः, यः कालादौ शेषशायी विष्णुः, अनन्तवीर्यः। मैनाकस्य वज्रपातभीतस्य रक्षणं, दिम्बाहहतासुराणां शरणं च दत्तम्। सागरः, नदीनां स्वामी, बडवामुखज्वलनस्य हविः, अगाधः, विशालः, अनन्तः। तौ महोदधिं दृष्ट्वा, यं सहस्रनदीः पूर्णयन्ति, प्रतिस्पर्धमिव, तस्य तरङ्गाः महतीं नृत्यमिव कुर्वन्ति। अगाधं, अनन्तं, महान्तं सागरं, तिमिमकरसमाकीर्णं, भीमस्वनं, व्योम्नः प्रभामिव ददृशतुः। ततः नागाः मन्त्रयित्वा ऊचुः— "माता अनिष्टसिद्धौ तुष्णींभूता सन्तप्त्यते। तस्या इच्छासिद्धौ प्रसन्ना स्यात्, तदा शापान्नो मोक्षयिष्यति। अतः वयं निःसंशयं तस्याः अश्वपूच्छं कृष्णं करिष्यामः।" एवं निश्चित्य, ते तत्र तस्य पूच्छस्य कृष्णकेशवत् स्थिताः। तस्मिन्नन्तरे, तौ पत्न्यौ परस्परं दास्यशपथं कृतवत्यौ। ततः, द्विजोत्तम, तौ भगिन्यौ प्रमुदिते, महोदधेः पारं जग्मतुः। कद्रू विनता च, दक्षस्य कन्ये, आकाशे विहाय, अचला जलनिधिं दृष्ट्वा। स सागरः वातेन कम्पितः, महतीं ध्वनिं कुर्वन्, तिमिमकरमीनैः पूर्णः। नानाविधानां जन्तूनां समूहैः, भीषणः, अगाधः, अतिभयानकः। सर्वरत्ननिधिः, वरुणालयः, नागनिवासः, रम्यः, नदीनां नाथः। अधोवह्निसदनं, असुरालयः, भीमजन्तुसदनं, अक्षयजलनिधिः। तेजस्वी, दिव्यः, अमृतस्य कारणं, परमः, अगम्यः, अकल्पनीयः, स्वर्गशुद्धजलसमः। तत्र बहुषु स्थानेषु, महानद्यः सागरं परमं पूरयन्ति, तासां तरङ्गाः प्रमोदिताः इव नृत्यन्ति।