युधिष्ठिर महाभाग, तत्रैव धर्मचक्रं नित्यं तिष्ठति, यत्र अदिति, दिति, दनु, सुरसा, विनता, च इरा विराजन्ते। कालिका, सुरभिर्देवी, सरमा, गौतमी च तत्र सन्निहिताः। प्रभा च कद्रू, देव्यम्, देवमातरौ, रुद्राणी, श्रीः, लक्ष्मीः, भद्रा, षष्ठी नाम्ना चान्या तत्र स्थिताः। भूमिर्देवी गोमूर्तिं धारयन्ती, लज्जा, स्वाहा, कीर्ति, सुरा, शची, श्रीः, अरुन्धती च तत्र सम्पूज्यन्ते। संवृत्तिः, आशा, दैवम्, सृष्टिः, रतिदेवी चान्याश्च देव्योऽत्र प्रजापतेः समीपे उपस्थिताः। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, मरुतः, अश्विनौ, विश्वेदेवाः, साध्याश्च, शीघ्रगामिनः पितरः च तत्र सन्निहिताः। सप्त पितृवर्गाः तत्र सन्ति, चत्वारः साकाराः, त्रयः च देहवन्तः इति विद्धि। वैराजाः, अग्निष्वात्ताः, गार्हपत्याः, नाकचराः च लोकेषु प्रसिद्धाः पितरः। सोमपाः, एकशृङ्गाः, चतुर्वेदाः, कलाः इति पितरः चतुर्वर्णेषु पूज्यन्ते, राजन्। एतेन सोमः कदाचित् पोषितः, पुनः च पोष्यते; सर्वे पितरः प्रजापतिम् उपगच्छन्ति। ते हर्षेण ब्रह्माणं अनन्तवीर्यं पूजयन्ति; तथैव राक्षसाः, पिशाचाः, दानवाः, गुह्यकाः च तं पूजयन्ति। नागाः, सुपर्णाः, पशवः, पितामहः, स्थावरजङ्गमाः, महाभूतानि च तत्र पूज्यन्ते। पुरन्दरः, देवानां प्रभुः, वरुणः, धनदः, यमः, महादेवः च होमसहितः नित्यं तत्र आगच्छन्ति। महासेनः, नृपते, सदा पितामहम् अत्र पूजयति; तथैव नारायणः, दिव्यर्षयः च। वालखिल्याः ऋषयः, योनिजाः अयोनिजाश्च, यद् यद् अस्मिन्सु त्रिषु लोकेषु दृश्यते, स्थावरजङ्गमं वा, सर्वं तत्र मया दृष्टम्, इति विद्धि, नराधिप। अष्टाशीतिसहस्राणि ब्रह्मचर्यनिष्ठाः ऋषयः, पंचाशत् सन्ततिवन्तः ऋषयः च तत्र सन्ति, पाण्डव। सर्वे दिव्याः तत्र, यथाकामं दृष्ट्वा, तम् नमस्कृत्य यथोचितं निर्गच्छन्ति। देवा, दैत्याः, नागाः, द्विजातयः, यक्षाः, सुपर्णाः, कालेयाः, गन्धर्वाः, अप्सरसो ये च तत्र अतिथयः आगच्छन्ति—तेषां पुण्यश्लोकानां धृतात्मनाम्, ब्रह्मा, जगतां पितामहः, सर्वभूतहितः, यथायोग्यं ददाति। तान् प्रतिगृह्य, सर्वव्यापी स्वयम्भूः अनन्ततेजाः स्वयं सौम्यवाक्यैः, दानैः, भोगैः च संयुञ्जते, राजन्। एवं आगतानां निर्गच्छन्तां च, भारत, सा सभा सदा सन्तप्तजनसमूहयुक्ता, परमं हर्षं जनयति। सा दिव्या सभा, सर्वतेजसा व्याप्ता, ब्रह्मर्षिगणैः सेविता, श्रीया द्योत्यमाना, श्रमवर्जिता, तत्र विराजते। एवंरूपां सभां अहं दृष्टवान्, या लोकेष्वपि दुर्लभा; राजर्षिभ्यः श्रेष्ठ, तवापि सभा नराणां मध्ये तादृशी। देवसभासु पूर्वं दृष्टाः सभाः, भारत; मनुष्येषु तु तव सभा श्रेष्ठतमाऽस्ति। एवं श्रुत्वा, युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ—“भगवन्, यथावत् वैवस्वतः सभायां राजोपचाऱाः कीर्तिताः; अधुना, यथाज्ञं, वद। वरुणस्य सभायां नागाः, महादैत्यपतयः, नद्यः, समुद्राश्च वर्णिताः। धनदस्य सभायां यक्षाः, गुह्यकाः, राक्षसाः, गन्धर्वाः, अप्सरः, वृषध्वजः च कीर्तितः। पितामहस्य सभायां सर्वदेवगणाः, सर्वशास्त्राणि च वर्णितानि। शक्रस्य सभायाम् अपि, ब्रह्मन्, देवाः, संक्षिप्तेन गन्धर्वाः, महर्षयश्च कीर्तिताः। किन्तु केवलम् एकः राजर्षिः हरिश्चन्द्रः तवया इन्द्रस्य सभायाम् उक्तः। स किम् कर्म कृतवान्, किम् तपः, किम् व्रतम्, येन सः महात्मा शक्रेण समं स्थितः?” “ब्राह्मण, मम पितरं पाण्डुं त्वया दृष्टं, सः पितृलोकं गतः; सः कथं तत्र आगतः, किं वा स्थितः? सः किम् उक्तवान्? तद् आख्याहि, मम परमोत्सुकता अस्ति।” तदा भीष्मः प्राह—“राजन्, हरिश्चन्द्रस्य यद् त्वया पृष्टं, तस्य महात्मनः महिमानं शृणु। इक्ष्वाकुवंशे त्रिशङ्कुः नाम राजा अभवत्, अयोध्याधिपः, वीर्यवान्, विश्वामित्रसख्येन प्रसिद्धः। तस्य पत्न्याः सत्यवत्याः, केकयकुलसम्भवायाः, धर्मेण पुत्रः अभवत्। सा पुण्यश्लोका, कालेन, पापरहितं पुत्रं सुषुवे—हरिश्चन्द्रं नाम त्रिशङ्कुपुत्रम्। सः राजा बलवान्, पृथिव्याः सर्वराज्ञां सम्राट् अभवत्; सर्वे नृपाः तस्याज्ञां शिरसा वहन्ति स्म। एकेनैव सुवर्णरथेन आरूढः, सप्तद्वीपान् शस्त्रतेजसा विजिग्ये। सः महाबलः, पर्वतवनोपेतां पृथिवीं जयित्वा, महत् राजसूयमेव यज्ञं अकार्षीत्।