महाभारतस्य आरम्भे, अरण्यकपर्वस्य रूपेण समृद्धं, विराटउद्योगपर्वाणां सारं वहन्तं, भीष्मपर्वं तस्य महान्तं शाखां, द्रोणपर्वं च तस्य पत्राणि यथा। कर्णपर्वं पुष्पैः अलंकृतं, शल्यपर्वं सुगन्धेन, स्त्रीपर्वं तस्य विश्रामस्थानं, शान्तिपर्वं च तस्य महाफलम् अस्ति। अश्वमेधिक, अम्शासन, आश्रमवासिकपर्वाणां छत्रेण संरक्षितं, मौसलपर्वं तस्य संक्षेपः, योग्य द्विजजनैः सेवितं च। एषः सर्वश्रेष्ठकवीनां आधारस्तथा, यथा अनन्तं मेघं सर्वसत्त्वानां कृते च, महतां भारतवृक्षस्य। हे ऋषि, गणेशं स्मर्तव्यं, इत्येवम् उक्त्वा, ब्रह्मा, जगतां सृष्टिकर्ता, ऋषिभिः देवैश्च सह स्वगृहम् अगच्छत्। तत्र व्यासः, सत्यवतीसुतः, हेरम्बं गणेशं स्मृतवान्। तस्य स्मृत्याः तु, गणानायकः, भक्तस्य मनसि यः चिन्तितं, तत्र आगतवान् यत्र व्यासः स्थितः। पूजितः आसीनः च, व्यासः तस्मै पापरहिताय गणानायके उवाच, "यथा अहं यद्विचारयामि, तथैव एषः भारतस्य लेखकः भूत्वा।" एतस्मिन् श्रूते, विघ्नेशः प्रत्युक्तवान्, "यदि मम लेखनी क्षणं अपि न रुक्श्यति, तर्हि अहं लेखकः भविष्यामि।" व्यासः तस्मै देवाय च उक्तवान्, "कदाचित् न लेखय, यावत् न ज्ञायते।" "ॐ" इति उक्त्वा, गणेशः लेखकः जातः। ततः ऋषिः, अदृष्टकुतूहलतः, लेखनपदं जटिलं कृतवान्, यथा तेन स्थापितं। अष्टदश सहस्रकविताः च, अष्टशतं च, अहं ज्ञातवान्, शुकः ज्ञातवान्, संजयः ज्ञातुं न ज्ञातः। अद्यापि, हे ऋषि, तस्य कवितानां जटिलं दृढं स्थिरं अस्ति; तस्य अर्थस्य गम्भीरता सूक्ष्मता च कारणेन तं अपि विघटनं न शक्यते। गणेशः अपि, सर्वज्ञः, क्षणं चिन्तायाम् उपविष्टः; तस्मिन् समये, व्यासः अन्यान्याः कविताः रचयामास। अहं तस्य वृक्षस्य शाखाः, पुष्पाणि, फलानि च वर्णयिष्यामि, यः मधुरं, शुद्धं, पोषकं च रसं वहति, अमरैः अपि न भञ्ज्यते। द्वैपायनः (व्यसः) प्रथमं तस्य अनुक्रमणिकायाः अध्यायं, सर्वपर्वाणां विवरणं, स्वसुताय शुकाय उपदिशति। ततः आचार्यः अन्येषां योग्यशिष्याणां ददाति; सः षष्टिः सहस्राणां कविताः पुनः संकलितवान्, तत्र त्रिंशत् सहस्राणि देवलोकं स्थायि। पितृलोकं पञ्चदश सहस्राणि, राक्षसयक्षेषु च चतुर्दश सहस्राणि, मानवेषु च शतसहस्राणि स्थापितानि। नारदः तं देवेषु गाथितवान्, आसित-देवलः पितृषु, शुकः तु गन्धर्वेषु, यक्षेषु, राक्षसेषु च गाथितवान्। वैशम्पायनः तं राजा, महानात्मन् परिक्षितं, जनमेजय इति च कथितं, उपदिशति। अयं मानवजगति, वैशम्पायनः, व्यासस्य धर्मपत्नः च, सर्ववेदज्ञातृणां मध्ये प्रमुखः, तं गाथितवान्। इदानीं श्रूयताम्, यः शतसहस्रकवितां अहं उवाच। दुर्योधनः क्रोधस्य महतां वृक्षः, कर्णः तस्य काष्ठम्, शकुनिः तस्य शाखाः, दुष्शासनः तस्य पुष्पफलानि च, राजा धृतराष्ट्रः, विवेकशून्यः तस्य मूलम्। युधिष्ठिरः धर्मस्य महतां वृक्षः, अर्जुनः तस्य काष्ठम्, भीमसेनः तस्य शाखाः, मद्रीपुत्राः तस्य पुष्पफलानि च, कृष्णः, ब्रह्मा च ब्राह्मणाः च तस्य मूलम्। पाण्डुः, युद्धे वीर्येण च विजयित्वा, स्वजनैः सह वनं निवसति, शिकारप्रवृत्तः। मृगस्य हन्तुं कठिनतायाः कारणेन, महाकष्टं प्राप्य, प्रीता पुत्राः प्रथमा धर्मपरायणाः च। मातुः अनुमतेन, गूढधर्मोपदेशेन, धर्मं, वायुं, इन्द्रं च पुत्रानां हेतुं आवाहयामास। ततः कुन्ती, पतिसंप्रिया, गूढधर्मोपदेशं अनुसृत्य, धर्मं, वायुं, इन्द्रं च पुत्रानां हेतुं आवाहयामास। तस्य आवाहनेन, मद्री अपि अश्विनौ आवाहयामास; एवं सर्वे पाण्डवसुताः कुन्तीमद्री च मन्त्रैः जाताः, तपस्विनः सह पालयन्ति मातृभिः। शुद्धसिद्धवनेषु, महान्याश्रमेषु च, सर्वे शक्तिमन्तः पाण्डवसुताः जाताः। किन्तु मद्रीसहितः, ऋषिकृते शापशक्त्या, पाण्डुः शतशृङ्गे पवित्रे पर्वते म्रियते। ऋषयः स्वसुतानां, तपस्विनः च सौम्याः, जटिलकेशाः च, धृतराष्ट्रस्य पुत्रानां प्रति, पाण्डवाः इति उवाचुः। "एते ते पुत्राः, भ्रातः, शिष्याः, मित्राणि च—पाण्डवाः," इति उक्त्वा, ऋषयः दृष्टिं लयां च गच्छन्ति। यदा कौरवाः तान् पाण्डवाः दृष्ट्वा, तदा सर्वे समादृताः जनाः च नगरवासी च अत्यन्तं हर्षिताः च, प्रफुल्लं च कृतवन्तः। कश्चित् उवाच, "एते तस्य;" अन्ये उवाच, "ते न तस्य;" अन्ये च चिन्तयन्ति, "कथं एते तस्य, यतः पाण्डुः पूर्वं मृतः?" "स्वागतम्! शुभसंपदः, पाण्डुवंशस्य दर्शनं!" इत्येवम् सर्वत्र स्वागतवाक्याः श्रुताः। यदा तस्य शब्दः शान्तः जातः, तदा सर्वदिशां जनानां कर्णे वाद्यस्य प्रचण्डः ध्वनिः जातः, यथा अदृश्यसत्त्वानां। पुष्पवृष्टिः, शुभगन्धः, चक्रवाकानां च वादनं च, पाण्डवेषु आगमनसमये, अद्भुतं प्रतीतं जातम्। हर्षात् सर्वे नगरवासीः महतं हर्षं अनुभवितवन्तः; तत्र महत् ध्वनिः जातः, आकाशं स्पृशन्तः, तेषां कीर्तिं वर्धयन्तः।