हिरण्यशृङ्ग इति महद् गिरिरस्ति, रत्नमयः, तत्रैव रमणीयः बिन्दुसारः सरः, यत्र भगीरथो राजा निवसति स्म। स राजा, गङ्गां भगीरथनन्दिनीं द्रष्टुम् इच्छन्, तत्रैव बहूनि वर्षाणि वासं कृतवान्, यत्र महात्मा सर्वभूताधिपतिः प्रभुः यज्ञान् अकरोत्। तस्मिन्नेव स्थले, भरतश्रेष्ठ, शतं मुख्ययानां यज्ञानां कृतानि, यत्र यूपाः रत्नमयाः, वेदिकाः च सुवर्णमय्यः आसन्। तत्र त एव यूपाः शोभायै निर्मिताः, न केवलं दृष्टान्ताय; तत्रैव सहस्राक्षः शचीपतिः यज्ञं कृत्वा सिद्धिं प्राप्तवान्। तस्मिन् स्थले, सनातनः भूतपतिः सर्वलोकान् सृष्ट्वा, तेजसा दीप्तिमान्, सह सहस्रैः भूतैः दृश्यते। तत्रैव नरनारायणौ, ब्रह्मा, यमः, पञ्चमश्च स्थाणुः, सहस्रयुगपर्यन्तं परं पुरुषं यजन्ति। तत्र वासुदेवः बहूनि वर्षाणि श्रद्धया धर्मसंस्थापनाय यज्ञान् अकरोत्। तत्र केशवः सहस्रशः दशसहस्रशश्च सुवर्णमालाभिः यूपान्, दीप्तमन्दिराणि च दत्तवान्। तत्र गत्वा, भारत, स गदां शङ्खं च गृहीत्वा, तस्माद् गिरिं सुन्दराणि मणिमयानि शिलाखण्डानि, स्फटिकं, च वृषपर्वणः पूर्वं स्वामिनां रत्नानि च आनयत्। तं महद् निधिं रक्षन्तः यक्षराक्षसगणाः तत्रासन्, तेषां मध्ये मायासुरः स सर्वं निधिं तत्र गत्वा आदत्तवान्। ततः स मायासुरः तं निधिं आनयित्वा, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं दिव्यं रत्नमण्डितं शुभं सभागृहं निर्मितवान्। तत्र उत्तमां गदां भीमसेनाय दत्तवान्, श्रेष्ठं च शङ्खं देवदत्तं अर्जुनाय दत्तवान्। यस्य शङ्खध्वनिना सर्वाणि भूतानि कम्पितानि, स मायः तं शङ्खं किञ्चित्कालं चिन्तयित्वा विश्वकर्मणे दत्तवान् मर्यादायै। ततः स विश्वकर्मा पाण्डवानां महात्मनाम् इच्छया, पृथायाः पुत्राणां च महात्मनः कृष्णस्य च, महद् सभागृहं निर्माणे प्रवृत्तः। सर्वगुणसम्पन्नं, दिव्यरूपं, शोभायुक्तं तं सभागृहं निर्माय, सहस्राणि श्रेष्ठब्राह्मणान् पायसैः तर्पयित्वा, तत्र सुवर्णवृक्षाः आसन्। तद् सभागृहं सर्वतः दशसहस्रधनुष्मितम्, अग्निसूर्यसोमसभाभिः सदृशम्, दीप्तिमान्, परमतेजस्वि, सूर्यप्रभायुतम्। तद् अग्निवत् दीप्तमिव, दिव्यतेजसा युक्तम्, नवमेघसदृशं, व्याप्तम्, विशालम्, रमणीयम्, निष्कलुषम्, अव्यथितम्। रत्नमयैः द्वारभित्तिभिः, विभूषितम्, धनाढ्यम्, कौशलपूर्वकं विश्वकर्मणा निर्मितम्। न तादृशं सभागृहं दाशार्हस्य सुधर्मा, नापि ब्रह्मणः, यथाऽनया मायया निर्मितम्। तत्र मायेनोक्तम्, अष्टसहस्राणि राक्षसानां सेवकाः तं सभागृहं रक्षन्ति। ते राक्षसाः गगनचराः, भीमाः, महाकायबलयुक्ताः, रक्तपीतलोचनाः, शङ्खकर्णाः, युद्धविशारदाः। तस्मिन्नेव सभागृहे मायया निर्मितः अतुल्यः पद्मवापी, यस्य पत्राणि वैडूर्यमयानि, पद्मस्तम्भाः पुष्पाणि च रत्नमयानि। स सरो लोलुपद्मोत्पलगन्धयुक्तः, नानाविहगसंघैः कूजितः, सुस्फुटपद्मशोभितः, सुवर्णकच्छपमत्स्ययुक्तः, स्फटिकशुभ्रसोपानयुक्तः, निर्मलसलिलः। तस्य सलिलं मन्दमारुतैः कम्प्यमानम्, मुक्ताफलविन्दुभिः सिक्तम्, तटेषु महतीभिः रत्नशिलापीठैः विभूषितम्। केचन राजानः तं रत्नमयवापीं समीपं गत्वा, तद् कृत्रिममपि न ज्ञात्वा, तत्र पतिताः। तस्य सभायाः समन्तात् सदा नानाविधाः पुष्पवृक्षाः, शीतलच्छायाः, सुखदाः, सुललिताः स्थिताः। तत्र सुगन्धिनः उपवनानि पद्मवाप्यश्च सर्वत्र, हंसक्रौञ्चयुक्ताः, चक्रवाकशोभिताः। तत्र पवनः सर्वपद्मवनगन्धयुक्तः, पाण्डवान् सेवते स्म। एवं चतुर्दशमासानां मध्ये तद् सभागृहं निर्माय, मायः तस्य निर्माणसमाप्तिं धर्मराजाय युधिष्ठिराय निवेदितवान्। ततः स मायः, सभायाः निर्माणानन्तरम्, अर्जुनाय वीर्यवन्तमुत्तमाय, ध्वजस्य शिरसि पताकायाः च वाहनस्य च समूहे विषये कथयामास। "यदा तव धनुषः ज्या शब्दः गगनं व्याप्स्यति, तदा अग्निरथो दिव्यः सूर्यसङ्काशः अत्र अस्ति। अत्रैव दिव्याः श्वेताः बलवन्तः श्रेष्ठाः अश्वाः, एषा च वानरचिह्निता पताका मायया निर्मिता। सा न कदापि वृक्षेषु लग्ना, धूमध्वजवत् उच्चैः स्थितिः, वानरचिह्निता पताका नानावर्णा दृश्यते। युद्धेऽप्रतिमा सा पताका दृढा, तस्याः अन्ते वामपार्श्वे धनुर्धरः स्थितः।" इति उक्त्वा, स मायः विभत्सुं परिष्वज्य तत्रतः निर्गतः। ततः धर्मराजः युधिष्ठिरः तस्मिन्नेव सभागृहे महोत्सवं कृतवान्। सर्वतः आगतान् दशसहस्रं ब्राह्मणान् स तर्पयित्वा, स्नेहपूर्णं पायसं, मधुसंयुक्तं घृतं, मूलफलमांसानि, वराहमृगमांसानि, कृसरं जीवन्तिकं चान्नपाकान्, नानाविधान् भोज्यान् पेयान् च महत्या श्रद्धया दत्तवान्। वस्त्राणि सूक्ष्मस्थूलानि, माल्यं च वितरित्वा, सर्वतः आगतान् श्रेष्ठब्राह्मणान् तुष्टिं नीतवान्।