किं कृतवान् विजयानां श्रेष्ठः अर्जुनः मयम् उद्धृत्य, इति त्वया पृष्टं, द्विजोत्तम। तन्मे शृणु, राजन्, पूर्वजानां कर्माणि यथाक्रमम्। तत्र, मयम् उद्धृत्य, पार्थः, युद्धश्रेण्यां श्रेष्ठः, गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठम्, अक्षय्यौ तोमौ, दिव्यानि च अस्त्राणि, मनुष्येषु दुर्लभानि, प्राप्तवान्। वीर्यशाली स पार्थः, वह्नेः प्रसादात्, रथं, ध्वजं, श्वेताश्वांश्च लब्ध्वा, हृष्टः तत्र स्थितः, मायया सह। ततः मयः पार्थाय साक्षात् वासुदेवस्य सन्निधौ, पाण्डुपुत्रस्य कृपां स्मरन्, वाक्यम् अब्रवीत्। सः कृताञ्जलिः, मृदु वचनैः, पुनः पुनः तं च पूजयामास, तथा क्रुद्धं कृष्णं वह्निं च दग्धुकामम्। स उवाच—“त्वया रक्षितोऽहं, कौन्तेय, किं ते करवानि? अस्मि हि असुरेषु विश्वकर्मा, रिपुसूदन। तस्मात् त्वदर्थं दुष्करं किमपि करवानि।” एवं उक्ते, बलवान् पार्थः क्षणमेकं चिन्तयित्वा, स्मितपूर्वकं मायायै मायाविने वाक्यम् अब्रवीत्—“त्वया सर्वम् एव कृतम्; यथेष्टं गच्छ, महाऽसुर। सदा मयि तुष्टः भव, वयं च त्वयि सदा तुष्टाः स्मः।” तदा मयः उवाच—“सहाय्यहेतोः याचितं न निवारयामि इति मम व्रतम्, एष धर्मः यथोक्तं त्वया, पुरुषश्रेष्ठ।” स्नेहेन मयः पुनः उवाच—“त्वदर्थं किमपि कर्तुम् इच्छामि, अर्जुन; अस्मि हि दानवानां महास्त्रकृद् विश्वकर्मा। तस्मात् पाण्डव, त्वदर्थम् इच्छामि किमपि कर्तुम्; पूर्वं दानवानां राजगृहाणि निर्मितानि मया। रमणीयानि सुखानि सहस्रशः, उद्यानानि सरांसि च विविधानि निर्मितानि। अद्भुतानि वस्त्राणि, कामगामिनः रथाः, विशालानि पुरीश्च परिखाभिः युतानि। प्रधानयानानि सहस्रशः, रम्यवासानि च सुखयुक्तानि, एतानि सर्वाणि मया कृतानि, फाल्गुन।” एवम् उक्ते, अर्जुनः उवाच—“यदि जीवितदुःखात् त्वं मुक्तोऽसि इति मन्यसे, तर्हि मयि किमपि कर्तुं न शक्यते।” सः पुनरुवाच—“न च इच्छामि, दानव, तव संकल्पः व्यर्थः भवेत्; किमपि कार्यं कृष्णस्य कृयताम्, यत् मय्यपि प्रत्युपकृत्य भवेत्।” एवं प्रवृत्ते, पुरुषश्रेष्ठ, वासुदेवः क्षणमेकं विचिन्त्य, मयाय कार्यं निर्दिशत्। स जगतां नाथः, सृष्टिकर्ता कृष्णः, मनसि निधाय, आज्ञापयत्—“यदि कर्तुम् इच्छसि, श्रेष्ठशिल्पिन्, धर्मराजस्य नृपतेः सभां निर्माणम् आरभस्व, यथारुचि यथोचितं च। तादृशीं सभां कुरु, यां दृष्ट्वा लोकेषु पुरुषाः तव कर्म न अनुकरणीयम्। तादृशीं दिव्यैः अद्भुतैः युतां सभां निर्माणीयां, या असुराणां मानवानां च अद्भुतान्यतिक्रान्ति।” एवं उक्तः, मयः, परमप्रीतः, पाण्डवानां कृते दिव्यां सभां स्वर्गप्रासादसदृशीं निर्मितवान्। ततः कृष्णः पार्थश्च युधिष्ठिरं सर्वं निवेद्य, मयम् अस्मै दर्शयामासतुः। तत्र युधिष्ठिरः तं यथार्हं पूजयामास; मयः च पूजितः तां पूजां स्वीकृतवान्, भारत। ततः, नरश्रेष्ठ, दानवः तत्र पाण्डुपुत्रेभ्यः प्राचीनदैवतचरितानि आख्यात्। तदनन्तरं विश्वकर्मा किञ्चित्कालं चिन्तयित्वा, महात्मनाम् पाण्डवानां कृते सभां निर्माणम् आरब्धवान्। पार्थानां कृष्णस्य च अनुमत्याऽनुकूल्येन, शुभे दिने, सः कार्यारम्भे विधिवत् प्रवृत्तः। सर्वतः तां सभां सर्वगुणसम्पन्नां, दिव्यरूपां, रमणीं, दशसहस्रधनुष्प्रमाणां च निर्मितवान्। तत् किञ्चित्कालं, खाण्डवप्रस्थे सुखेन स्थितः जनार्दनः, पाण्डवैः स्नेहयुक्तैः पूजितः, यथार्हं सत्कृतः। तदा सः पितरं द्रष्टुम् इच्छन्, धर्मराजं पृथां च मन्त्रयित्वा, प्रस्थितुम् उद्यतवान्। स जगतः पूजितः, पितृष्वसुः पादयोः प्रणम्य, केशवः तया आलिङ्गितः शिरसा च सुघ्रातः। ततः, श्रीकृष्णः, स्वसारं स्वकीयाम् अपश्यत्; हृषीकेशः स्नेहपूरितः अश्रुपूर्णनयनः ताम् उपससार। सः भगवाँस तां शुभद्रां, कल्याणवदनाम्, यथोचितं, सत्यं, हितं, संक्षिप्तं, उत्तमं च वाक्यं अब्रवीत्। सा अपि तं स्वबन्धुसम्बद्धं वाक्यं श्रावयामास; पुनः पुनः सः पूजितः, प्रणम्य सम्मानितश्च। ततः तस्याः अनुज्ञां गृह्य, तेजस्विनं द्रौपदीं च, वार्ष्णेयः कृष्णां च धौम्यं च दृष्ट्वा, सम्यक् अभिवाद्य, धौम्याय यथाविधि प्रणम्य, कृष्णां धौम्यं च सान्त्व्य, शुभद्रायाः च अनुज्ञां गृह्य। ततः सः प्राज्ञः अर्जुनसहितः भ्रातॄन् उपससार; कृष्णः पञ्चभिः भ्रातृभिः परिवृतः, अमरैः सह इन्द्रवद् आसीत्। ततः प्रस्थित्यनुष्ठानाय, गरुडध्वजः, शुद्धः, स्नात्वा, अलङ्कृतः, यथाविधि सर्वं कृतवान्।