सा जरिता पुत्रदर्शनात् पुनः पुनः अश्रूणि मुमोच, तेषां पुनः पुनः विलापं श्रुत्वा अपि सन्देहेन तं न विश्वसिति स्म। एवं चिन्तयन्ती सा जरिता पुत्रेषु स्नेहेन व्याकुला तान् प्रति इदं वचनमभाषत—एकाकिनी साश्रुका कम्पमाना स्वपुत्रान् समीपमगच्छत्। सा मातृस्नेहेन तान् पुत्रान् समालिङ्ग्य च चुम्बति स्म। तस्मिन्नन्तरे मण्डपालः अपि शीघ्रं तत्र आगतः, तदा सर्वे तस्य पुत्राः पितुः आगमने हृष्टाः अभवन्। मण्डपालस्य ज्येष्ठत्वात्, विशेषेण तस्य तपसः कारणात्, सर्वे तपस्विनः तं ससम्मानं प्रणेमुः। ततः स महातपाः मण्डपालः हृष्टः सन् पुत्रान् आलिङ्ग्य च घ्राणं च कृत्वा, स्वयं गौतमः स्वपुत्रान् आह्वयन् इदं वचनमुवाच। यदा पुत्रः पुत्रं पुनः पुनः स्नेहेन स्पृशति स्म, तदा ते मुनिं प्रति न किञ्चन शुभं वा अशुभं वा वदन्ति स्म। तत्र मुनिः पृच्छति—को वः ज्येष्ठः पुत्रः, कः तस्य कनिष्ठः, कः मध्ये जातः, कः पुनः तव पुत्रः इति? कथं त्वं दुःखिता सन्तीमपि मम न प्रतिवदसि? अहं हव्यकव्यम् आहुत्य शान्तिं प्राप्तवान्; इत्युक्त्वा मण्डपालः तां स्पृशति स्म। किम् तुभ्यं ज्येष्ठे, अथवा द्वितीये, मध्ये जातः, अथवा पुनः कनिष्ठे अस्ति? त्वं मां सर्वथा हीनं विहाय गता; तं त्वया कीर्तितं युवा सुन्दरं गच्छ। स्त्रीषु पुरुषेभ्यः किंचिद् विशेषः नास्ति, सहभार्याभ्यः स्पर्धा एव; लोके किञ्चिद् अन्यत् न धर्षयति। सा स्पर्धा वैराग्निं ज्वालयति, महद् दुःखं करोति; तत्रापि सा साध्वी, शुभा, सर्वभूतविश्रुता च। अरुन्धती अपि महात्मानं वसिष्ठं संशयमगच्छत्, सदा शुद्धभावं पतिं प्रति हिते रतमपि तम्। सा तं मुनिं धूमाग्निसदृशं सप्तर्षिषु सन्देहेन अपश्यत्; सः दृश्यते अदृश्यते च, इव लक्ष्मा। यथा त्वं सन्तानहेतोः मम समीपमागता, तथैव सा अपि तत्रैव प्रवर्तते। न कदापि पतिः भार्यायाम् विश्वासं स्थापयेत्; स्त्री अपि पतिव्रता पुत्रवती सती स्वकर्मणि चित्तं न स्थापयति। ततः सर्वे पुत्राः तं पितरं परितः सन्न्यस्य सम्यक् उपतस्थुः, स च तान् पुत्रान् प्रत्येकं सान्त्वयितुं यत्नं चकार। तव विमोचनाय अहम् अग्नौ प्रविष्टवान्; अग्निना च महात्मना एवमादेशः कृतः। अग्नेश्च आज्ञां धर्मज्ञानं च, तव अतिशयबलं च ज्ञात्वा अहम् अत्र आगतः। मम हृदि दुःखं नास्ति, प्रियाः पुत्राः, यतो मुनयः वेदाः अग्निः ब्रह्म च सर्वं भवत्सु विदितम्। एवं पुत्रान् सान्त्वयित्वा स द्विजः स्वभार्यां गृहीत्वा तस्मात् देशात् अन्यं देशं जगाम। तस्मिन्नन्तरे श्रीमान् दीप्तिमान् सूर्यः कृष्णेन अर्जुनेन सह खाण्डववनं ददाह, लोकहिताय। तत्र अग्निः पयः-मज्जस्रवन् पिबन् अर्जुनस्य पुरतः प्रकटितः। ततः पुरन्दरः मरुद्गणैः परिवृतः दिवः समागत्य पार्थं केशवं चेदमुवाच—युवां देवैरपि दुष्करं कर्म कृतवन्तौ, तुष्टोऽस्मि; वरं वृणीतं दुर्लभं मनुष्येषु। ततः पार्थः इन्द्रात् सर्वाणि आयुधानि याचते; प्रभा-सम्पन्नः इन्द्रः तेषां दानस्य समयं निर्धारयामास। यदा महादेवः तुष्टः स्यात्, तदा सर्वाणि पाण्डवानां शस्त्राणि दास्यामि। तं समयं केवलं अहं वेद, हे कुरुनन्दन; तपसा अपि तानि तुभ्यं दास्यामि। सर्वाणि अग्नेयवायव्यायुधानि, मम च सर्वाणि, त्वं प्राप्स्यसि धनञ्जय। वासुदेवः अपि पार्थात् स्थायि प्रीतिं प्राप, इन्द्रः च बुद्धिमन्तं कृष्णं वरं ददौ। एवं वरदानं कृत्वा मरुद्गणाधिपः अग्निम् अनुमन्य दिवं प्रतिपेदे। ततः अग्निः खाण्डववनं तत्र स्थितप्राणिपक्षिसंयुक्तं दग्ध्वा एकविंशतिदिनानि तृप्तिम् अवाप। मांसं पिबन् रुधिरं मज्जां च अग्निः परमसन्तुष्टः सन् कृष्णं च अर्जुनं च उवाच—तस्मात्, नरश्रेष्ठौ, युवां यथेष्टं गन्तुं शक्नोथः; यथाकामं आचरथ। एष दिव्यः गाण्डीवधनुः, अक्षय्यशरकोशौ, कपिध्वजः रथश्च—एते तव। एतेन धनुषा रथेन च, हे भारत, त्वं समरे देवमानुषान् शत्रून् विजेष्यसि। एवं महात्मना अग्निना अनुमते अर्जुनः वासुदेवः दानवश्च तस्मात् निर्जग्मुः। ततः सर्वे त्रयः, भारतश्रेष्ठ, प्रदक्षिणं कृत्वा रम्ये तटाकुले उपविविशुः। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरॊत्तमम्। देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्।