अथ तेषु सर्वेषु तपस्विषु समुपविष्टेषु, रोमहर्षणस्य पुत्रः, सन्तोषपूर्वकं तेषां प्रति श्रद्धया स्वं आसनं स्वीकृतवान्। तत्र स सुतः सुखेन समुपविष्टः विश्रान्तः च, तं दृष्ट्वा कश्चन ऋषिः तत्रैव उपस्थितः प्रश्नान् आरब्धुम् आरब्धवान्, विषयान् प्रवर्तयन्। स उवाच—“कुतः आगतः त्वम्, सौते? कुत्र भ्रमितवान्? ब्रह्मदृष्टि-विशालाक्ष, समयं वद, यदा त्वां पृच्छामि।” एवं पृष्टः रोमहर्षणस्य सुतः यथोचितं यथासम्भवम् उत्तरं दत्तवान्; तस्य वाक् अर्थपूर्णा, कर्मानुसारिणी च आसीत्। तत्र तस्मिन् महति ऋषिसंनिवेशे, पवित्रचित्तानां मुनीनां मध्ये, पारिक्षितस्य राज्ञः समीपे, यः सम्यक् परीक्षितः आसीत्, तत्रैव धर्म्याः विविधाः कथाः कृष्णद्वैपायनवक्तृका उपन्यस्ताः। तानि अद्भुतार्थपूर्णानि भारतसम्बद्धानि आख्यानानि अपि वैशम्पायनः सम्यक् न्यवेदयत्, यानि अहम् अपि शुश्राव। तीर्थयात्रां कृत्वा बहूनि पुण्यक्षेत्राणि दृष्ट्वा, अहम् समन्तपञ्चकं पुण्यस्थलं प्राप्तवान्, यत्र द्विजातयः सदा निवसन्ति। तत्र अहम् अगच्छम्, यत्र प्राचीनकाले कुरुपाण्डवानां सर्वराज्ञां च युद्धम् अभवत्। तद् द्रष्टुकामः अहम् भवद्भ्यः समुपस्थितः; यूयं सर्वे दीर्घायुषः, ब्रह्मस्वरूपिणः इव दृश्यध्वे। अस्मिन्यज्ञे, महर्षयः सूर्यवर्चसः अग्निसमानतेजसः च, समागताः। स्नानानि कृत्वा, शुद्धाः, जपसमाप्ताः, अग्निं प्रदीप्य, शान्ताः उपविष्टाः स्थ अस्मिन्स्थले; द्विजाः, किं वक्तव्यम्? पूर्वे धर्मार्थसम्भूतानि पुण्यानि आख्यानसंग्रहाणि राजर्षीणां महात्मनाम् ऋषीणां कर्माणि कथयन्ति। यं पुराणं परमर्षिः द्वैपायनः उक्तवान्, यत् देवैः ब्रह्मर्षिभिः च श्रुत्वा पूजितम्। तस्यैव श्रेष्ठस्य आख्यानस्य, विविधाध्याययुक्तस्य, सूक्ष्मार्थयुक्तस्य, तर्कसम्भृतस्य, वेदार्थरम्यस्य च, महाभारतस्य तस्य पुण्यस्य इतिहासस्य, श्लोकार्थयुतस्य, सुश्लिष्टपदस्य, ब्राह्मणभाषितस्य, उपदेशसम्पन्नस्य च, यत् वैशम्पायनः जनमेजयाय राज्ञे पृष्टः पृष्टः, द्वैपायनाज्ञया, सम्यग् न्यवेदयत्, तत् सर्वं, चतुर्वेदसंयुक्तं, व्यासस्य अद्भुतकर्मणः कृतम्, श्रवितुम् इच्छामः; पुण्यं, पापभीतिनाशनम्। आदिपुरुषं, भगवन्तं, बहुश्रुतं, पुरुषश्रेष्ठं, एकाक्षरं सत्यम्, ब्रह्म सनातनं, व्यक्ताव्यक्तं, असत् सत् जगत्, सत्-असत्-परं, उच्चावचकर्तारं, पुराणं, परमं, अक्षरं च, तं मंगलं विष्णुं, श्रेष्ठं, निष्पापं, शुद्धं, हृषीकेशं, चराचरगुरुं, हरिं प्रणम्य। यस्य महात्मनः व्यासस्य, येन जगति पूज्यते, तस्य पावनं शिक्षां, अद्भुतं कर्म व्यासस्य, अहम् उद्घोषयिष्यामि। नमो व्यासाय, अनन्तवीर्याय, यस्य प्रसादात् नारायणकथां वक्ष्ये। सर्वेन्द्रियनिग्रहेन वा सर्वतीर्थेषु प्लवनेन वा, यत् पुण्यं लभ्यते, तत् नारायणकथायाः फलं न समं। न कोऽपि नारायणसमः, न भविष्यति, न जातः; एतेन सत्यवचनेन सर्वार्थसिद्धिं करिष्यामि। कश्चित् कवयः इमां कथां पूर्वं उक्तवन्तः, केचन इदानीं वदन्ति, अन्ये भविष्यन्ति पृथिव्याम् एवम् एव। किन्तु एषा महती विद्या त्रिषु लोकेषु प्रतिष्ठिता, द्विजातिभिः विस्तारसंग्रहेण च रक्षिता। शोभनपदैः अलंकृता, दिव्यधनुषां यथाकालं उल्लेखैः, नानावृत्तिभिः रचिता, पण्डितैः प्रीयते। तपसा ब्रह्मचर्येण च, नित्यं वेदं सम्यगधीत्य, सत्यवत्याः सुतः एषा पुण्यां कथां निर्ममे। हिमालयस्य पुण्ये शैले, विशुद्धे गुहागृहे, धर्मात्मा व्यासः, शरीरं शुद्ध्वा, कुशासन उपविष्टः। शुद्धः, आत्मसंयतः, प्रसन्नचित्तः, तपसा स्थितः, धर्मेण भारतस्य प्रवृत्तिं चिन्तयामास। ज्ञानयोगेन अभिसंयुक्तः, सर्वं सम्यग् अपश्यत्। तस्मिन् अन्धकारे, सर्वतोऽवृततमसि, एकं महदण्डं, अव्ययबीजम्, उत्पन्नम्। तद् दिव्यं महत्त्वं युगादिकरणं विदुः; तत्र शाश्वतं सत्यम्, ज्योतिः, सनातनं ब्रह्म श्रूयते। तद् अद्भुतं, अचिन्त्यं, समत्वसारं, अव्यक्तं, सूक्ष्मकारणं, सत्-असत्-रूपं विदुः। तस्मात् पितामहः अजायत—एक एव प्रभुः, प्रजापतिः, ब्रह्मा, देवगुरुः, स्थाणुः, मनुः, कः, परमेष्ठी च। तथा प्रचेतसः, दक्षः, दक्षस्य सप्त पुत्राः; ततः प्रजापतयः एकविंशतिः अभवन्। तथा पुरुषः, अपरिमेयस्वरूपः, येन सर्वे ऋषयः, देवाः, आदित्याः, वसवः, अश्विनौ च, ज्ञायन्ते। यक्षाः, साध्याः, पिशाचाः, गुह्यकाः, पितरः च; ततः ब्रह्मर्षयः, महात्मानः, प्राज्ञाः, पुण्यशिलाः अभवन्। तेषां सृष्टेः आकाशः, पृथिवी, वायुः, अन्तरिक्षं, दिशश्च अभवन्। संवत्सरः, ऋतवः, मासाः, पक्षाः, अहोरात्राणि च, सर्वं च अन्यद् यत् लोके साक्षिणः सन्ति, तद् एव सृष्टम्।