महाभारतम्

नारायणं, नरोत्तमं, सरस्वतीं च वन्दित्वा, विजयस्य उद्घोषणं कुर्वन्तु। नारायणं, देवतानां आचार्यम्, जगतः एकं ईश्वरम्, भक्तजनानां प्रियतमं, सर्वसामान्यैः पूज्यमानं, त्रिगुणातीतं, अजं, सर्वव्यापिनं, प्रथमोऽस्मिन्, ईश्वरं, संसारस्य संहारकं, देवैः, आसुरैः, सिद्धैः पूजितं, महादर्मं, कृत्स्नं विश्वं कृत्स्नं च वन्दनं कुर्वे। ॐ, वासुदेवाय नमः; ॐ, पितृभ्यः नमः; ॐ, प्रजापतिभ्यः नमः; ॐ, कृष्णद्वैपायनाय नमः; ॐ, सर्वदुःखानां निवारिणे नमः। उग्रश्रवाः, रोमहर्षणस्य पुत्रः, सौतिः, पुराणेषु पारङ्गतः, नaimिषारण्ये शौनकस्य यज्ञे आगतवान्। एकस्मिन् समये, सौतिः, विनम्रता सहितः, तपस्विनः ऋषीनां समीपं गत्वा, तेषां सह शान्तिपूर्वकं उपविष्टः। तत्र सः ऋषीनां समागमं दृष्ट्वा, "अहं अद्य युष्मान् दृष्ट्वा भाग्यशाली," इति उवाच। "हे द्विजश्रेष्ठाः, अहं युष्मान् सर्वाणि कथा वदामि, याः धर्मात्मनः व्यासेन रचिताः।" इत्युक्त्वा, तपस्विनः ऋषयः, अद्भुतकथाः श्रवितुं उत्सुकाः, तत्र सङ्गच्छन्ति। सौतिः सर्वेषां ऋषीनां नमस्कारं कृत्वा, साधुजनैः सम्मानितः, तपस्विनां प्रगति विषये पृष्टवान्। तदनन्तरं, यदा तेषां ऋषीणां आसनं प्राप्य उपविष्टः, तत्र एकः ऋषिः प्रश्नं आरभते। "कुतः आगतः, हे सौते? कुतः भ्रमितः? किमर्थं, कमलनयन, समयं कथय," इति। तस्मिन् प्रश्ने, सौतेः उचितं च सम्यगुत्तरं ददाति, यः तेषां कर्माणां आधारं धारयति। तस्मिन् विशालसङ्गमे, शुद्धचित्तानां ऋषीनां समीपे, राजा परीक्षितः, यः यथावत् परीक्षितः, कृष्णद्वैपायनस्य सर्वाणि पुण्यकथाः श्रुते। तेषां कथाः, अद्भुतार्थैः पूर्णाः, महाभारतस्य सह सम्बद्धाः, वैशम्पायनस्य द्वारा सम्यगुक्ताः। "अहं पवित्राणां तीर्थेषु भ्रमितः, समन्तपञ्चकं आगतः, यः द्विजैः पूजितः। यत्र प्राचीनकाले कुरु, पाण्डवाः च सर्वे पृथिव्यां राजनः युध्यन्ति। तं द्रष्टुं, अहं युष्मानां समक्षं आगतः; युष्माकं आयुः दीर्घः, अहं च ब्रह्मानुज्ञां प्राप्नोमि। अस्मिन् यज्ञे, महर्षयः, सूर्याग्निसमानाः, संमिलिताः। स्नानं कृत्वा, शुद्धाः, पाठं पूर्णं कृत्वा, अग्निं प्रज्वाल्य, सर्वे शान्तिपूर्वकं उपविष्टाः; हे द्विज, किमहम् वदामि? प्राचीनाः, पवित्राः कथा संग्रहाः, धर्मस्य च हेतोः, राजानां महात्मनां च कर्माणि वर्णयन्ति। द्वैपायनस्य पूजितं पुराणं, यः देवैः च ब्रह्मर्षिभिः श्रुतः— तस्य प्रमुखं वर्णनं, विविधाः च चक्राः, सूक्ष्मार्थैः च तर्कैः युक्तं, वेदस्य सारं च अलंकृतं— महाभारतस्य, तस्य पवित्रइतिहासस्य, अर्थपूर्णं श्लोकैः, सुशोधितं, ब्राह्मणभाषायां प्रकटितं, च बहूनां उपदेशैः समृद्धं— यः वैशम्पायनः राजा जनमेजयाय, यथायथं प्रश्नतः, द्वैपायनस्य आज्ञया, उपदिशति— सः संकलनं, चतुर्वेदैः सह, व्यासस्य अद्भुतकर्माणां द्वारा निर्मितं, श्रवणीयं, पवित्रं, पापस्य भयम् निवारयति। पुरातनः पुरुषः, ईश्वरः, सर्वत्र पूजितः, एकाक्षरः सत्यः, ब्रह्म, प्रकटितः च अप्रकटितः, शाश्वतः— यः नासति, न हि, न भविष्यति; एषः सत्यवाक्येन सर्वं सम्पादयिष्यामि। कश्चित् कविः एषः कथां कथितवान्, अन्यः एषः कथयति, अन्यः एषः पृथिव्याम् एषां इतिहासं कथिष्यति। किन्तु एषः महान् ज्ञानं, त्रिलोकस्य स्थिरं, द्विजैः, विस्तारतः च संक्षेपतः च रक्षितं। सुन्दरैः शब्दैः अलंकृतं, दिव्य धनुषाणां कालानुकूलं च, विविधमात्रिकाः च रचनायाः, विद्वांसः प्रियं करोति। तपसा च ब्रह्मचर्येन, शाश्वतं वेदं प्राप्य, सत्यवतीपुत्रः एषः पवित्रइतिहासं रचयति। पर्वतस्य पवित्रपादे, शुद्धगुफायां, धर्मात्मा, शरीरं शुद्धं कृत्वा, पवित्रगास्यां उपविष्टः। शुद्धः च आत्मनियन्त्रितः, व्यासः, शान्तिमन्तः, तपस्याम् स्थितः, धर्मस्य इतिहासं, भारतेन सह चिन्तयति।