ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਕੁਰੁਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਗਾਨ੍ਧਾਰ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾਮ੍। ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਧृਤਿਂ ਕੁਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕੁਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।
ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਚ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍। ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਾਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਭਗਵਾਨृषਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
ਇਦਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਉਪਾਖ੍ਯਾਨੈਃ ਸਹ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਭਾਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀਂ ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰਤਸਂਹਿਤਾਮ੍। ਉਪਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਵਿਨਾ ਤਾਵਦ੍ਭਾਰਤਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ; ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋऽਧ੍ਯਰ੍ਧਸ਼ਤਂ ਭੂਯਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਕृਤਵਾਨृषਿਃ। ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਣਾਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਵਰਿष੍ਠਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਕਥਮਧ੍ਯਾਪਯਾਨੀਹ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਨ੍ਵਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਥਾ ਬਣਾਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਏ।
ਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ऋषੇਰ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਸ੍ਯ ਚ। ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਦਵੈਪਾਇਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵਰ੍षੇਰ੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਣਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਸਨਂ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਨਿਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਜਥਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਲਗਾਇਆ।
ਹਿਰਣ੍ਯਮਰ੍ਭਮਾਸੀਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪਰਮਾਸਨੇ। ਪਰਿਵृਤ੍ਯਾਸਨਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਵਾਸਵੇਯਃ ਸ੍ਥਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉੱਚੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਆਸਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਸੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।
ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੋऽਥ ਕृष੍ਣਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਨਿषਸਾਦਾਸਨਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਃ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਸਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਮ੍। ਕृਤਂ ਮਯੇਦਂ ਭਗਵਨ੍ਕਾਵ੍ਯਂ ਪਰਮਪੂਜਿਤਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਮਾਣਯੋਗ ਕਾਵਿ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।'
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵੇਦਰਹਸ੍ਯ ਚ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਮਯਾ। ਸਾਙ੍ਗੋਪਨਿषਦਾਂ ਚੈਵ ਵੇਦਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਕ੍ਰਿਯਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਪਾਨਾਮੁਨ੍ਮੇषਂ ਨਿਮਿषਂ ਚ ਯਤ੍। ਭੂਤਂ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਾਲਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ।
ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਭਯਵ੍ਯਾਧਿਭਾਵਾਭਾਵਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ। ਵਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਡਰ, ਬਿਮਾਰੀ, ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ—all ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਤਪਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਯੋਃ
ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਆਚਾਰ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਤਾਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਯੁਗੈਃ ਸਹ। ऋਚੋ ਯਜੂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨ੍ਯਾਯਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਦਾਨਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਤਥਾ। ਇਤਿ ਨੈਕਾਸ਼੍ਰਯਂ ਜਨ੍ਮ ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਨਿਆਂ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਤ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚੈਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਨਮ੍। ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਵਨਾਨਾਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਚ
ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਾਂ ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਯੁਦ੍ਧਕੌਸ਼ਲਮ੍। ਵਾਕ੍ਯਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਰੱਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੰਗ ਦੀ ਕਲਾ, ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍। ਪਰਂ ਨ ਲੇਖਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਤਸ੍ਯ ਭੁਵਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਹ ਕਰ ਸਕੇ।
ਤਪੋਵਿਸ਼ਿष੍ਟਦਪਿ ਵੈ ਵਸਿष੍ਠਾਨ੍ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਤ੍। ਮਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਵੈ ਰਹਸ੍ਯਜ੍ਞਾਨਵੇਦਨਾਤ੍
ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤੇ ਵੇਦ੍ਮਿ ਗਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀਮ੍। ਤ੍ਵਯਾਚ ਕਾਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਵ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਆਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ ਹੀ ਕਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਸ੍ਯ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕਵਯੋ ਨ ਸਮਰ੍ਥਾ ਵਿਸ਼ੇषਣੇ। ਵਿਸ਼ੇषਣੇ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤ੍ਰਯ ਇਵਾਸ਼੍ਰਮਾਃ
ਕਵੀ ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਜਡਾਨ੍ਧਬਧਿਰੋਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਤਮੋਭੂਤਂ ਜਗਦ੍ਭਵੇਤ੍। ਯਦਿ ਜ੍ਞਾਨਹੁਤਾਸ਼ੇਨ ਤ੍ਵਯਾ ਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਿਯਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾ ਜਗਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਮੂਰਖ, ਅੰਨੀ, ਬਹਿਰੀ, ਪਾਗਲ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ।
ਤਮਸਾਨ੍ਧਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਵੇष੍ਟਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਜ੍ਞਾਨਾਞ੍ਜਨਸ਼ਲਾਕਾਭਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਨੇਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਃ ਕृਤਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੰਜਨ ਦੀ ਸਲਾਈ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਰਤਸੂਰ੍ਯੇਣ ਨृਣਾਂ ਵਿਨਿਹਤਂ ਤਮਃ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨਾ। ਨृਣਾਂ ਕੁਮੁਦਸੌਮ੍ਯਾਨਾਂ ਕृਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਪ੍ਰਦੀਪੇਨ ਮੋਹਾਵਰਣਘਾਤਿਨਾ। ਲੋਕਗਰ੍ਭਗृਹਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਥਾਵਤ੍ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਬੀਜੋ ਵੈ ਪੌਲੋਮਾਸ੍ਤੀਕਮੂਲਵਾਨ੍। ਸਂਭਵਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸਭਾਪਰ੍ਵਵਿਟਙ੍ਕਵਾਨ੍
ਸੰਖੇਪ ਅਧਿਆਇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਪੌਲੋਮਾ ਤੇ ਆਸਤਿਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ; ਸੰਭਵ ਪੱਖਾ ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭਾ ਪర్వ ਇਸ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ।