ਅਭਿषੇਕਾਯ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਭृਗੌ ਧਰ੍ਮਭृਤਾਂ ਵਰੇ। ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਪੁਲੋਮਾऽਭ੍ਯਾਜਗਾਮ ਹ
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਪਣੇ ਅਭਿੇਕ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੁਲੋਮਾ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭृਗੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍। ਹृਚ੍ਛਯੇਨ ਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਵਿਚੇਤਾਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।
ਅਭ੍ਯਾਗਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਲੋਮਾ ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾ। ਨ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤ ਵਨ੍ਯੇਨ ਫਲਮੂਲਾਦਿਨਾ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਲੋਮਾ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਉਭਗਤ ਕੀਤੀ।
ਤਾਂ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਹृਚ੍ਛਯੇਨਾਭਿਪੀਡਿਤਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਮਭੂਦ੍ਰਾਜਞ੍ਜਿਹੀਰ੍षੁਸ੍ਤਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਜਾਤਮਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਜਿਹੀਰ੍षੁਰ੍ਮੁਦਿਤਃ ਸ਼ੁਭਾਮ੍। ਸਾ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵृਤਾ ਤੇਨ ਪੁਲੋਮ੍ਨਾ ਤੁ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ,' ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਚਿੱਤ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਨੇ ਹੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਿਲ੍ਬਿषਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤਿ ਭਾਰ੍ਗਵ
ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਇਹ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਮਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਹਰ੍ਤੁਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਨਸ੍ਤਦਾ। ਅਥਾਗ੍ਨਿਸ਼ਰਣੇऽਪਸ਼੍ਯਜ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ,' ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਾਤਵੇਦਸ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤਮਪृਚ੍ਛਤ੍ਤਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪਾਵਕਂ ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਤਦਾ। ਸ਼ਂਸ ਮੇ ਕਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯੇਯਮਗ੍ਨੇ ਪृਚ੍ਛੇ ऋਤੇਨ ਵੈ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਚਮਕਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਅੱਗ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।'
ਮੁਖਂ ਤ੍ਵਮਸਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਦ ਪਾਵਕ ਪृਚ੍ਛਤੇ। ਮਯਾ ਹੀਯਂ ਵृਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ
'ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਵਕ, ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।'
ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਮਾਂ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਭृਗਵੇऽਨृਤਕਾਰਕਃ। ਸੇਯਂ ਯਦਿ ਵਰਾਰੋਹਾ ਭृਗੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਰਹੋਗਤਾ
'ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਹੁਣ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲੀ ਹੈ—'
ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਜਿਹੀਰ੍षਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਦਿਮਾਮ੍। ਸ ਮਨ੍ਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹृਦਯਂ ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਨਿਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
'ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਮਤ੍ਪੂਰ੍ਵਭਾਰ੍ਯਾਂ ਯਦਿਮਾਂ ਭृਗੁਰਾਪ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾਮ੍। `ਅਸਂਮਤਮਿਦਂ ਮੇऽਦ੍ਯ ਹਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਦਿਮਾਮ੍
'ਜੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ, ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਏਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍। ਸ਼ਙ੍ਕਮਾਨਂ ਭृਗੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪੁਨਃਪੁਨਰਪृਚ੍ਛਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਚਮਕਦੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮਗ੍ਨੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਸਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ। ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇषੁ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਵੇ ਵਚਃ
'ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਸੱਚ ਬੋਲ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।'
ਮਤ੍ਪੂਰ੍ਵਭਾਰ੍ਯਾऽਪਹृਤਾ ਭृਗੁਣਾऽਨृਤਕਾਰਿਣਾ। ਸੇਯਂ ਯਦਿ ਤਥਾ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
'ਮੇਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ, ਜੋ ਝੂਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੈ ਲਿਆ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਭृਗੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਹਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਦਿਮਾਮ੍। ਜਾਤਵੇਦਃ ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤੇ ਵਦ ਸਤ੍ਯਾਂ ਗਿਰਂ ਮਮ
'ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ।'
ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਰ੍ਦੁਃਖਿਤੋऽਭਵਤ੍। `ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਾਮਿ ਯਦਿ ਮੇ ਸ਼ਾਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਾਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਤ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ: 'ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।'
ਅਸਤ੍ਯਂ ਚੇਦਹਂ ਬ੍ਰੂਯਾਂ ਪਤਿष੍ਯੇ ਨਰਕਾਨ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍।' ਭੀਤੋऽਨृਤਾਚ੍ਚ ਸ਼ਾਪਾਚ੍ਚ ਭृਗੋਰਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਨੈਃ
'ਜੇ ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂਗਾ।' ਝੂਠ ਤੋਂ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਹੈ।'
ਤ੍ਵਯਾ ਵृਤਾ ਪੁਲੋਮੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਾਨਵਨਨ੍ਦਨ। ਕਿਂ ਤ੍ਵਿਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਨ ਵृਤਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਪਰ ਦੱਸ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਸੀ?
ਪਿਤ੍ਰਾ ਤੁ ਭृਗਵੇ ਦਤ੍ਤਾ ਪੁਲੋਮੇਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ। ਦਦਾਤਿ ਨ ਪਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਰਲੋਭਾਨ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਪਰ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀ ਉਸਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਓ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਅਥੇਮਾਂ ਵੇਦਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਭਾਰ੍ਯਾਮृषਿਰ੍ਭृਗੁਃ ਪ੍ਰਾਪ ਮਾਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਦਾਨਵ
ਫਿਰ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਵਾਹ ਬਣਾਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਆਹਤਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਦਾਨਵ।
ਸੇਯਮਿਤ੍ਯਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨਾਨृਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ। ਨਾਨृਤਂ ਹਿ ਸਦਾ ਲੋਕੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦਾਨਵੋਤ੍ਤਮ
ਇਹੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦਾਨਵ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰਥ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਹਾਰ ਤਾਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਰਾਹਰੂਪੇਣ ਮਨੋਮਾਰੁਤਰਂਹਸਾ
ਅੱਗ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੋਚ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਗਰ੍ਭੋ ਨਿਵਸਨ੍ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਭृਗੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ। ਰੋषਾਨ੍ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ੇਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤੇਨ ਸੋऽਭਵਤ੍
ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਚਯਵਨ ਪਿਆ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਤੁਰੁਦਰਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭੂਤਂ ਪਪਾਤ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯ ਤਾਮ੍
ਜਦ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
ਸਾ ਤਮਾਦਾਯ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਸਸਾਰ ਭृਗੁਨਨ੍ਦਨਮ੍। ਚ੍ਯਵਨਂ ਭਾਰ੍ਗਵਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੁਲੋਮਾ ਦੁਃਖਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਪੁਲੋਮਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਚਯਵਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੱਜ ਪਈ।
ਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਰੁਦਤੀਂ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਭृਗੋਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਆਏ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰੇ ਵੇਖਿਆ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਭਗਵਾਨ੍ਵਧੂਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਅਸ਼੍ਰੁਬਿਨ੍ਦੂਦ੍ਭਵਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਮਹਾਨਦੀ
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਵਧੂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਹੰਜੂਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵਹਿ ਪਈ।
ਆਵਰ੍ਤਨ੍ਤੀ ਸृਤਿਂ ਤਸ੍ਯਾ ਭृਗੋਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ। ਤਸ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸृਤਵਤੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਸਰਿਤਂ ਤਦਾ
ਉਹ ਦਰਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਨਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਵਧੂਸਰੇਤਿ ਭਗਵਾਂਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ—ਵਧੂਸਰਾ—ਜਦ ਉਹ ਚਯਵਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।