ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਪਨ੍ਨੋ ਵ੍ਯਾਸਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ। ਧਰ੍ਮਰਾਜਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਸਮਰੋਚਯਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਅਰਥਤਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮੌਸਲਂ ਪਰ੍ਵ षੋਡਸ਼ਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਅਧ੍ਯਾਯਾष੍ਟੌ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਤਤ੍ਰਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਲਵਾਂ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚਵ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ। ਮਹਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਿਕਂ ਤਸ੍ਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੱਚ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਸਤਾਨਿਕ, ਸਤਾਰਵਾਂ ਭਾਗ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ। ਦ੍ਰੌਪਦ੍ਯਾ ਸਹਿਤਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਹਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਥੇ, ਪਾਂਡਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਣੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਾ-ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲੇ।
ਯਤ੍ਰ ਤੇऽਗ੍ਨਿਂ ਦਦृਸ਼ਿਰੇ ਲੌਹਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਾਗਰਮ੍। ਯਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਚੋਦਿਤਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਉਥੇ, ਲੌਹਿਤਿਆ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵੇਖੀ; ਤੇ ਅਰਜੁਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ—
ਦਦੌ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਗਾਣ੍ਡੀਵਂ ਧਨੁਰੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਯਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਤृਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨ੍ਦ੍ਰੌਪਦੀਂ ਚ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
—ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ ਦਿੱਤਾ; ਉਥੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਿਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮੈਵ ਸਰ੍ਵਾਨਨਵਲੋਕਯਨ੍। ਏਤਤ੍ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵ ਮਹਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਦਸਵਾਂ ਪਰਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਤਤ੍ਰਯਮ੍। ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਣੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਰ੍ਵ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤਦਮਾਨੁषਮ੍। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਦੈਵਰਥਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ਨੇष੍ਟਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਰਾਟ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਰਗ ਪਰਵ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਆਰੋਦੁਂ ਸੁਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਨਾ ਵਿਨਾ। ਤਾਮਸ੍ਯਾਵਿਚਲਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਧਰ੍ਮੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵੱਡੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਨਿਭਾਈ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮੇਣਾਸੌ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃਸਚ ਤਥਾ ਯਾਤਨਾਵਿਪੁਲਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉੱਥੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾਵਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ।
ਦੇਵਦੂਤੇਨ ਨਰਕਂ ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਜੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭ੍ਰਾਤॄਣਾਂ ਕਰੁਣਾਗਿਰਃ
ਉੱਥੇ, ਇਕ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿਖਾਇਆ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ।
ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਰ੍ਤਤਾਮ੍। ਅਨੁਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੇਣ ਦੇਵਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵਃ
ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ।
ਆਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮਾਨੁषਮ੍। ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰ੍ਜਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਧਰ੍ਮਰਾਟ੍
ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਰਗ ਦਾ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਮੁਮੁਦੇ ਪੂਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸੁਰਗਣੈਃ ਸਹ। ਏਤਦष੍ਟਾਦਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਠਾਰਵਾਂ ਪਰਵ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਰ੍ਵਮ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਤਪੋਧਾਃ
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗਿਣੇ ਹਨ; ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਹਨ।
ਨਵ ਸ਼੍ਲੋਕਾਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਰਮਰ੍षਿਣਾ। ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੈਵਮੇਤਾਨਿ ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ
ਨੌ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਿਣੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਪਰਵ ਪੂਰੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਖਿਲੇषੁ ਹਰਿਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਦਸ਼ ਸ਼੍ਲੋਕਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਲੋਕਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਖਿਲਾ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਵੰਸ਼ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਥੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਵੀਹ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
ਖਿਲੇषੁ ਹਰਿਵਂਸ਼ੇ ਚ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਮਹਰ੍षਿਣਾ। ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਾਰਤੇ ਪਰ੍ਵਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਖਿਲਾ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਵ ਸੰਖੇਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣ੍ਯੋ ਯਯੁਤ੍ਸਯਾ। ਤਨ੍ਮਹਾਦਾਰੁਣਂ ਯੁਦ੍ਧਮਹਾਨ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਾਭਵਤ੍
ਅਠਾਰਾਂ ਫੌਜਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਯੁੱਧ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ।
ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਸਾਙ੍ਗੋਪਨਿषਦੋ ਦ੍ਵਿਜਃ। ਨ ਚਾਖ੍ਯਾਨਮਿਦਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨੈਵ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਜਾ, ਚਾਰਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਕਥਾ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਂ ਮਹਤ੍। ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਇਹ ਵਿਆਸ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਧਨ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਿਦਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਮਨ੍ਯਨ੍ਨ ਰੋਚਤੇ। ਪੁਂਸ੍ਕੋਕਿਲਗਿਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾ ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਾਗਿਵ
ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਬੋਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਇਤਿਹਾਸੋਤ੍ਤਮਾਦਸ੍ਮਾਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਵਿਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਪਞ੍ਚਭ੍ਯ ਇਵ੍ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਲੋਕਸਂਵਿਧਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਇਸ ਉੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਪੁਰਾਣਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਪ੍ਰਜਾ ਇਵ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ; ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜਣੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਿਦਮਾਖ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਯਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਾ ਇਵ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਲਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੈਤਦਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਥਾ ਭੁਵਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਆਹਾਰਮਨਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੇਵ ਧਾਰਣਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ।
ਇਦਂ ਕਵਿਵਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰਾਖ੍ਯਾਨਮੁਪਜੀਵ੍ਯਤੇ। ਉਦਯਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਭਿਰ੍ਭृਤ੍ਯੈਰਭਿਜਾਤ ਇਵੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯ ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕਵਯੋ ਨ ਸਮਰ੍ਥਾ ਵਿਸ਼ੇषਣੇ। ਸਾਧੋਰਿਵ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤ੍ਰਯ ਇਵਾਸ਼੍ਰਮਾਃ
ਕਵੀ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਧਰ੍ਮੇ ਮਤਿਰ੍ਭਵਤੁ ਵਃ ਸਤਤੋਤ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਸ ਹ੍ਯੇਕ ਏਵ ਪਰਲੋਕਗਤਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਃ। ਅਰ੍ਥਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਨਿਪੁਣੈਰਪਿ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਨੈਵਾਪ੍ਤਭਾਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਮ੍
ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਧਰਮ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਚਤੁਰਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ, ਕਦੇ ਪੂਰਨਤਾ ਜਾਂ ਟਿਕਾਉ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ।