ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਪਰਮਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯ ਪਰਵਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਦੀਰ੍ਘਂ ਦਧ੍ਯੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋ ਯੋਦ੍ਧੁਕਾਮੋऽਰ੍ਜੁਨਂ ਰਣੇ
ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਇਙ੍ਗਿਤੇਨ ਤੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗਾਙ੍ਗੇਯੇਨ ਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ । ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨਮਚੋਦਯਤ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਰਥਾਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਭੀष੍ਮਰਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਮਨੀਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਭਿਚੋਦਯ
ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰਥ ਤੁਰੰਤ ਜੋੜ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਈ ਦਿਵਿਜ਼ਨ ਇਕੱਠੇ ਤਿਆਰ ਕਰ।
ਅਯਂ ਹਿ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਰ੍षਪੂਗਾਭਿਚਿਨ੍ਤਿਤਃ । ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਸਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਵਧੋ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਗਮਃ
ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕਿਆ ਸੀ: ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਮਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਭੀष੍ਮਸ੍ਯੈਵਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਸ ਨੋ ਗੁਪ੍ਤਃ ਸਹਾਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍ਪਾਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਗੇ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣੇਗਾ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਵੇਗਾ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਨਾਹਂ ਹਨ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੂਰ੍ਵਕੋ ਹ੍ਯਸੌ ਰਾਜਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਜ੍ਯੋ ਮਯਾ ਰਣੇ
ਉਸ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤ ਸੀ, ਰਾਜਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਾਂਗਾ।'
ਲੋਕਸ੍ਤਦ੍ਵੇਦ ਯਦਹਂ ਪਿਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਚਿਕੀਰ੍षਯਾ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ੍ਫੀਤਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ।
ਨੈਵ ਚਾਹਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਜਾਤੁ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਂਚਨ । ਹਨ੍ਯਾਂ ਯੁਧਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤ ਰਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੂਰ੍ਵਕੋ ਰਾਜਞ੍ਛਿਖਣ੍ਡੀ ਯਦਿ ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਉਦ੍ਯੋਗੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾ ਜਾਤਾ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੀ
ਇਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕਨ੍ਯਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਮਾਞ੍ਜਾਤਃ ਸ ਚ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਭਾਰਤ । ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਬਾਣਾਨ੍ਨ ਮੁਞ੍ਚੇਯਂ ਕਥਂਚਨ
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਮਰਦ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।
ਯੁਦ੍ਧੇ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਂਸ੍ਤਾਤ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਜਯੈषਿਣਃ । ਸਰ੍ਵਾਨਨ੍ਯਾਨ੍ਹਨਿष੍ਯਾਮਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ।
ਏਵਂ ਮਾਂ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਾਙ੍ਗੇਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਮਨ੍ਯੇ ਗਾਙ੍ਗੇਯਸ੍ਯੈਵ ਪਾਲਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਗਾਂਗੇਯ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਨਿਭੇੜ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਾਂਗੇਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਹਿ ਵृਕੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸਿਂਹਂ ਮਹਾਹਵੇ । ਮਾ ਵृਕੇਣੇਵ ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਘਾਤਯੇਮ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਾ
ਜੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੇਡੀਆ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਭੇਡੀਆ ਵਾਂਗ, ਮਰਣ ਨਾ ਦੇਈਏ।
ਮਾਤੁਲਃ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਃ ਕृਪੋ ਦ੍ਰੋਣੋ ਵਿਵਿਂਸ਼ਤਿਃ। ਯਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗੁਪ੍ਤੇ ਧ੍ਰੁਵੋ ਜਯਃ
ਮਾਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਸ਼ਲਯ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਤੇ ਗਾਂਗੇਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਜਦ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਵਚਸ੍ਤਦਾ । ਸਰ੍ਵਤੋ ਰਥਵਂਸ਼ੇਨ ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਵ ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਯਯੁਰ੍ਮੁਦਾ । ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤੋ ਭੁਵਂ ਦ੍ਯਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍
ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਲੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ।
ਤੇ ਰਥੈਃ ਸੁਪ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦਨ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਾਃ । ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਰਣੇ ਭੀष੍ਮਂ ਦਂਸ਼ਿਤਾਃ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਚੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਕੇ, ਚੌਕਸ ਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਯਥਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਵਜ੍ਰਧਾਰਿਣਮ੍। ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ੍ਮ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ਤ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਸ੍ਤਂ ਮਹਾਰਥਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤੋ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਰਾਜਾ ਪੁਨਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸਵ੍ਯਂ ਚਕ੍ਰਂ ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੁਰੁਤ੍ਤਮੌਜਾਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਗੋਪ੍ਤਾਰਾਵਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯੈਤਾਵਰ੍ਜੁਨੋऽਪਿ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ: 'ਯੁਧਾਮਨਯੁ ਖੱਬਾ ਪਹੀਆ, ਉਤਤਮੌਜਾ ਸੱਜਾ ਪਹੀਆ ਰੱਖੇ; ਇਹ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਖੁਦ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।'
ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਃ ਸ ਪਾਰ੍ਥੇਨ ਤਥਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਯਥਾ ਭੀष੍ਮਂ ਨ ਨੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈਏ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇ।
ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨਸ੍ਤਵ। ਭੀष੍ਮਂ ਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸਹ ਸੇਨਯਾ
ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜੰਗ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭੀष੍ਮਂ ਤੁ ਰਥਵਂਸ਼ੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮਭਿਸਂਵृਤਮ੍। ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਰਥਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਧृष੍ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨਮੁਵਾਚ ਹ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਭੀष੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਨृਪ। ਸ੍ਥਾਪਯਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਪਾਞ੍ਚਾਲ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾऽਹਮਿਤ੍ਯੁਤ
ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰ, ਪਾਂਚਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋ ਭੀष੍ਮੋ ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਸਹ ਸੇਨਯਾ। ਵ੍ਯੂਹਂ ਚਾਵ੍ਯੂਹਤ ਮਹਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭੀਸ਼ਮ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ।
ਕृਪਸ਼੍ਚ ਕृਤਵਰ੍ਮਾ ਚ ਸ਼ੈਬ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਰਥਃ । ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਸੈਨ੍ਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਮ੍ਭੋਜਸ਼੍ਚ ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਕ੍ਰਿਪ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਮਹਾਂਰਥੀ ਸ਼ੈਬਿਆ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਕਾਂਭੋਜ ਦਾ ਸੁਦਕਸ਼ਿਨ ਵੀ ਜੁੜ ਗਏ।
ਭੀष੍ਮੇਣ ਸਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਵ ਭਾਰਤ । ਅਗ੍ਰਤਃ ਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਵ੍ਯੂਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਤ, ਸਾਰੇ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਦ੍ਰੋਣੋ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯੋ ਭਗਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਰਿष । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯੂਹਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਿਤਾਃ
ਦ੍ਰੋਣ, ਭੂਰੀਸ਼ਰਵਾ, ਸ਼ਲਯ ਅਤੇ ਭਗਦੱਤ, ਮਹਾਨ, ਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਤੇ ਕਤਾਰਬੱਧ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਸੋਮਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚਾਵਨ੍ਤ੍ਯੌ ਚ ਮਹਾਰਥੌ । ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੇਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਮਂ ਪਕ੍ਸ਼ਮਪਾਲਯਨ੍
ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਸੋਮਦੱਤ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹਾਂਰਥੀ ਅਵੰਤੀ ਦੇ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵृਤਃ । ਵ੍ਯੂਹਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਭਾਰਤ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਭਾਰਤ।
ਅਲਮ੍ਬੁਸੋ ਰਥਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ । ਪृष੍ਠਤਃ ਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਵ੍ਯੂਹਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਿਤੌ
ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਲੰਬੂਸਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਥੀ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਰਣ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ।