ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਵੇਗ ਆਸੀਦ੍ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ। ਪੂਰ੍ਯਤਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯੇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯੋਦਯਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਫਿਰ ਵਧ ਗਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨਃ। ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਭੀष੍ਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵਂ ਵਚਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੰਤਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਪਿਤਾਮਹ ਨਿਬੋਧੇਦਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਾਰਤ। ਨਾਨੁਰੂਪਮਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਿ ਜੀਵਤਿ ਕੌਰਵ
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਭਾਰਤ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ, ਕੌਰਵ, ਜਿੰਦ ਹੋ।
ਦ੍ਰੋਣੋ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਸਪੁਤ੍ਰੇ ਸਸੁਹृਞ੍ਜਨੇ। ਕृਪੇ ਚੈਵ ਮਹੇष੍ਵਾਸੇ ਦ੍ਰਵਤੇ ਯਦ੍ਵਰੂਥਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦ੍ਰੋਣ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਨ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਲਾਂਸ੍ਤਵ ਮਨ੍ਯੇ ਕਥਂਚਨ । ਤਥਾ ਦ੍ਰੋਣਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਮੇ ਦ੍ਰੌਮੇਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਪਸ੍ਯ ਚ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੂੰ।
ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸੁਤਾਸ੍ਤਵ ਨੂਨਂ ਪਿਤਾਮਹ । ਯਥੇਮਾਂ ਕ੍ਸ਼ਮਸੇ ਵੀਰ ਵਧ੍ਯਮਾਨਾਂ ਵਰੂਥਿਨੀਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਵੀਰ।
ਸੋऽਸ੍ਮਿ ਵਾਚ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਸਮਾਗਮੇ। ਨ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯੇ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਨਾਪਿ ਪਾਰ੍षਤਸਾਤ੍ਯਕੀ
ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: 'ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤ ਜਾਂ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨਾਲ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਤੁਭ੍ਯਮਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕृਪਸ੍ਯ ਚ। ਕਰ੍ਣੇਨ ਸਹਿਤਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਸ੍ਤਦੈਵ ਹਿ
ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਨਾਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋ ਯੁਵਾਭ੍ਯਾਮਿਹ ਸਂਯੁਗੇ । ਵਿਕ੍ਰਮੇਣਾਨੁਰੂਪੇਣ ਯੁਧ੍ਯੇਤਾਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੌ
ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦੋਵਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋ ਵਧੀਆ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੱਧ ਕਰਨ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਭੀष੍ਮਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਵੈ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਨਯਂ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕ੍ਰੋਧਾਦੁਦ੍ਵृਤ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਿਆ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਬਹੁਸ਼ੋऽਸਿ ਮਯਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤਥ੍ਯਮੁਕ੍ਤੋ ਹਿਤਂ ਵਚਃ। ਅਜੇਯਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੇਵੈਰਪਿ ਸਵਾਸਵੈਃ
ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਹੈ: ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵृਦ੍ਧੇਨਾਦ੍ਯ ਗਤਾਯੁषਾ। ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯੇਦਾਨੀਂ ਸਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ, ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੇਖ ਲੈਣ।
ਅਦ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡੁਸੁਤਾਨੇਕਃ ਸਸੈਨ੍ਯਾਨ੍ਸਹ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਸੋऽਹਂ ਨਿਵਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਅੱਜ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਕਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਭੀष੍ਮੇਣ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਵ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ । ਦਧ੍ਮੁਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭੇਰੀਃ ਸਂਜਘ੍ਨਿਰੇ ਭृਸ਼ਮ੍
ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੰਘ-ਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਂਖ ਵਜਾਏ ਤੇ ਡੌਲ ਬਜਾਏ।
ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਹਿ ਤਤੋ ਰਾਜਞ੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਨਿਨਦਂ ਮਹਤ੍। ਦਧ੍ਮੁਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਂਸ਼੍ਚ ਭੇਰੀਸ਼੍ਚ ਮੁਰਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਦਯਨ੍
ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਂਖ ਤੇ ਡੌਲ ਵਜਾਏ, ਤੇ ਮੁਰਜਾ ਵੀ ਵਜਾਏ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਭੀष੍ਮੇਣ ਦਾਰੁਣੇ। ਕ੍ਰੋਧਿਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਦੁਃਖਿਤੇਨ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਵਲੋਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਭੀष੍ਮਃ ਕਿਮਕਰੋਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡਵੇਯੇषੁ ਭਾਰਤ। ਪਿਤਾਮਹੇ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਲਾਸ੍ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸਞ੍ਜਯ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤ? ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੰਚਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਦੱਸੋ, ਸੰਜਯ।
ਗਤਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਭੂਯਿष੍ਠੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਭਾਰਤ। ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਾਪਿ ਦਿਵਾਕਰੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਭਾਰਤ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਸੀ—
ਜਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇषੁ ਹृष੍ਟੇषੁ ਪਾਣ੍ਡਵੇषੁ ਮਹਾਤ੍ਸਸੁ। ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਃ ਪਿਤਾ ਦੇਵਵ੍ਰਤਸ੍ਤਵ
ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ,
ਅਭ੍ਯਯਾਞ੍ਜਵਨੈਰਸ਼੍ਵੈਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਮਨੀਕਿਨੀਮ੍ । ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੇਨਯਾ ਗੁਪ੍ਤਸ੍ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ।
ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਤਤੋ ਯੁਦ੍ਧਂ ਤੁਮੁਲਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਪਾਣ੍ਡਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਮਨਾਯਾਤ੍ਤਵ ਭਾਰਤ
ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ।
ਘਨੁषਾਂ ਕੂਜਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਲਾਨਾਂ ਚਾਭਿਹਨ੍ਯਤਾਮ੍। ਮਹਾਨ੍ਸਮਭਵਚ੍ਛਬ੍ਦੋ ਗਿਰੀਣਾਮਿਵ ਦੀਰ੍ਯਤਾਮ੍
ਉਥੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਣਨ ਅਤੇ ਢਾਲਾਂ ਦੀ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਆਵਾਜ਼।
ਤਿष੍ਠ ਸ੍ਥਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੈਨਂ ਨਿਵਰ੍ਤਸ੍ਵ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ। ਸ੍ਥਿਰੋऽਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰਹਰਸ੍ਵੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਸ਼੍ਰੂਯਤ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
“ਠਹਿਰ! ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ! ਉਸਨੂੰ ਵੱਜੋ! ਵਾਪਸ ਆ! ਡਟ ਕੇ ਰਹੋ! ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ—ਹਮਲਾ ਕਰੋ!”—ਇਹ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਕਾਞ੍ਚਨੇषੁ ਤਨੁਤ੍ਰੇषੁ ਕਿਰੀਟੇषੁ ਧ੍ਵਜੇषੁ ਚ। ਸ਼ਿਲਾਨਾਮਿਵ ਸ਼ੈਲੇषੁ ਪਤਿਤਾਨਾਮਭੂਦ੍ਧ੍ਵਨਿਃ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ, ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ, ਮੁਕੁਟਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਵਾਜ਼ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਪਤਿਤਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਾਨਿ ਬਾਹਵਸ਼੍ਚ ਵਿਭੂषਿਤਾਃ । ਵ੍ਯਚੇष੍ਟਨ੍ਤ ਮਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਬਾਂਹਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਤੜਫ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਹृਤੋਤ੍ਤਮਾਹ੍ਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਤਥੈਵੋਦ੍ਯਤਕਾਰ੍ਮੁਕਾਃ। ਪ੍ਰਗृਹੀਤਾਯੁਧਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਥੁਃ ਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮਾਃਕ
ਕੁਝ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤਾਰ ਲਏ ਗਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ।
ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਮਹਾਵੇਗਾ ਨਦੀ ਰੁਧਿਰਵਾਹਿਨੀ । ਮਾਤਙ੍ਗਾਙ੍ਗਸ਼ਿਲਾ ਰੌਦ੍ਰਾ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਕਰ੍ਦਮਾ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਚਲ ਪਈ, ਜੋ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਪੱਥਰ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਗੰਦੀ।
ਵਰਸ਼੍ਵਨਰਨਾਗਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਭਵਾ ਤਦਾ। ਪਰਲੋਕਾਰ੍ਣਵਮੁਖੀ ਗृਧ੍ਰਗੋਮਾਯੁਮੋਦਿਨੀ
ਉਹ ਨਦੀ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ, ਗਿੱਧਾਂ ਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ।
ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾਪਿ ਯੁਦ੍ਧਮੇਤਾਦृਸ਼ਂ ਨृਪ। ਯਥਾ ਤਵ ਸੁਤਾਨਾਂ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਚ ਭਾਰਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖੀ, ਨਾ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਨਾਸੀਦ੍ਰਥਪਥਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੌਧੈਰ੍ਯੁਧਿ ਨਿਪਾਤਿਤੈਃ । ਗਜੈਸ਼੍ਚ ਪਤਿਤੈਰ੍ਨੀਲੈਰ੍ਗਿਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੈਨਿਰਵਾਵृਤਃ
ਉਥੇ ਰਥਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਨੀਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।