ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਰਿਧੈਵ ਗੁਣਭੇਦਤਃ । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਗੁਣਸਂਖ੍ਯਾਨੇ ਯਥਾਵਚ੍ਛृਣੁ ਤਾਨ੍ਯਪਿ
ਜਾਣਨਾ, ਕੰਮ ਤੇ ਕਰਤਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯੇਨੈਕਂ ਭਾਵਮਵ੍ਯਯਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਵਿਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ
ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਅਟੱਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣ।
ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਨਾਭਾਵਾਨ੍ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍ । ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍
ਪਰ ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿਕ ਜਾਣ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਕ੍ਤਮਹੈਤੁਕਮ੍ । ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਦਲ੍ਪਂ ਚ ਤਤ੍ਤਾਸਮਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਤਰਕ ਦੇ, ਅਸਲ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਂ ਸਙ੍ਗਰਹਿਤਮਰਾਗਦ੍ਵੇषਤਃ ਕृਤਮ੍ । ਅਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਤ੍ਵਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕਾਮੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਤਾਹਙ੍ਕਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ। ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਬਹੁਲਾਯਾਸਂ ਤਦ੍ਰਾਜਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿਂਸਾਮਨਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਪੌਰੁषਮ੍ । ਮੋਹਾਦਾਰਭ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕੰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ, ਨਤੀਜੇ, ਨੁਕਸਾਨ, ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋਨਹਂਵਾਦੀ ਧृਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕਰਤਾ ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਢਿੱਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗੀ ਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਲੁਬ੍ਧੋ ਹਿਂਸਾਤ੍ਮਕੋऽਸ਼ੁਚਿਃ । ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਰਾਜਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਕਰਤਾ ਇੱਛਾਵਾਨ, ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਲਾਲਚੀ, ਹਿੰਸਕ, ਅਸ਼ੁਧ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼ਠੋ ਨੈਕृਤਿਕੋऽਲਸਃ । ਵਿषਾਦੀ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰੀ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਤਾਮਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕਰਤਾ ਅਣਸੁਧਾਰਿਆ, ਆਮ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਚਲਾਕ, ਦੁਸ਼ਟ, ਆਲਸੀ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਭੇਦਂ ਧृਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਮਸ਼ੇषੇਣ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਧਨਂਜਯ
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਹੁਣ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਢਿੱਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੇ ਭਯਾਭਯੇ । ਬਨ੍ਧਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਵਿਕੀ
ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਚਲਣ ਤੇ ਰੋਕਣ, ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣਯੋਗ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।
ਯਯਾ ਧਰ੍ਮਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਅਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ
ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣਯੋਗ ਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਰਾਜਸਿਕ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਯਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਮਸਾऽऽਵृਤਾ। ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤਾਮਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਲਟ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸਿਕ ਹੈ।
ਧृਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਧਾਰਯਤੇ ਮਨਃਪ੍ਰਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਯੋਗੇਨਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਵਿਕੀ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਯੋਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਧਾਨ੍ਧृਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਤੇऽਰ੍ਜੁਨ । ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਧੀਰਜ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਰਾਜਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਂ ਵਿषਾਦਂ ਭਦੇਮੇਵ ਚ । ਨ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੰਨ-ਮਤ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁੱਤ, ਡਰ, ਦੁਖ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਤਾਮਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰੁਣੁ ਮੇ ਭਾਰਤਰ੍षਭ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਂ ਚ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਵਿषਮਿਵ ਪਰਿਣਾਮੇऽਮृਤੋਪਮਮ੍। ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਜਮ੍
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਸੁਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਕ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇऽਮृਤੋਪਭਮ੍ । ਪਰਿਣਾਮੇ ਵਿषਮਿਵ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਸੁਖ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਗ੍ਰੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਸੁਖਂ ਮੋਹਨਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਮਾਦੋਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਾਭਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਤ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਸੁਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਜੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦੇਮਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪਰਂਤਪ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ
ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਜਲਾਊ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ੍ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮੇਵ ਚ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਤਪ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਸਿੱਧਾ-ਪਣ, ਗਿਆਨ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਤਾਂ ਹਨ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਧृਤਿਰ੍ਦਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਚਾਪ੍ਯਪਲਾਯਨਮ੍ । ਦਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍
ਹੌਸਲਾ, ਜੋਸ਼, ਧੀਰਜ, ਹੁਨਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੀ—ਇਹ ਖ਼ਤਰੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਤਾਂ ਹਨ।
ਕृषਿਗੋਰਕ੍ਸ਼੍ਯਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍ । ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍
ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਤਾਂ ਹਨ; ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਤਾਂ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ। ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤ੍ਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ
ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍। ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਤਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਨਵਃਕ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਾਤ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਵਿषਮ੍
ਆਪਣਾ ਧਰਮ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਹਜਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦੋषਮਪਿ ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਾ ਹਿ ਦੋषੇਣ ਧੂਮੇਨਾਗ੍ਨਿਰਿਵਾਵृਤਾਃ
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਮੀਆਂ ਹੋਣ, ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨੁਕਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।