ਆਹਾਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਭੇਦਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ
ਖਾਣਾ ਵੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਯਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਆਯੁਃਸਤ੍ਵਬਲਾਰੋਗ੍ਯਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ । ਰਸ੍ਯਾਃਸ੍ਰਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਹृਦ੍ਯਾ ਆਹਾਰਾਃਸਾਤ੍ਵਿਕਪ੍ਰਿਯਾਃ
ਜੋ ਖਾਣਾ ਜੀਵਨ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਤਾਕਤ, ਸਿਹਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਆਦਲੇ, ਤੇਲਦਾਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁष੍ਣਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਰੂਕ੍ਸ਼ਵਿਦਾਹਿਨਃ । ਆਹਾਰਾ ਰਾਜਸਸ੍ਯੇष੍ਟਾ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਮਯਪ੍ਰਦਾਃ
ਕੜਵੇ, ਖੱਟੇ, ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਤੇਜ਼, ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਰਾਜਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ, ਗਮ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਤਯਾਮਂ ਗਤਰਸਂ ਪੂਤਿ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਚ ਯਤ੍। ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਮਪਿ ਚਾਮੇਧ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤਾਮਸਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਖਾਣਾ ਬੇਸੁਆਦ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸੜਿਆ, ਗੰਦਾ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੋ ਯ ਇਜ੍ਯਤੇ। ਯष੍ਟਵ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਮਨਃ ਸਮਾਧਾਯ ਸ ਸਾਤ੍ਵਿਕਃ
ਜੋ ਯਜਨ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਸਂਘਾਯ ਤੁ ਫਲਂ ਦਮ੍ਭਾਰ੍ਥਮਪਿ ਚੈਵ ਯਤ੍। ਇਜ੍ਯਤੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਯਜਨ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਯਜਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਜਾਣੋ।
ਵਿਧਿਹੀਨਮਸृष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਰਹਿਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਤਾਮਸਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜੋ ਯਜਨ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਕਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪੂਜਨਂ ਸ਼ੌਚਮਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਦੇਵਤੇ, ਦੁਜਾਤੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸਫਾਈ, ਸਿੱਧਾ ਮਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਤਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਭ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵਾਙ੍ਭਯਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਸੱਚਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਤਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੌਨਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤਪੋ ਮਾਨਸਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਰਮਤਾ, ਚੁੱਪ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਤਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰੈਃ । ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਤਪ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕਾਰਮਾਨਪੂਜਾਰਾਥਂ ਤਪੋ ਦਮ੍ਭੇਨ ਚੈਵ ਯਤ੍ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਿਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਜਸਂ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜੋ ਤਪ ਇੱਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੀ, ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੂਢਗ੍ਰਾਹੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ਪੀਡਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਪਃ । ਪਰਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਤਪ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ । ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਸਾਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਦਾਨ 'ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੁਝ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਠੀਕ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਫਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਦੀਯਤੇ ਚ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਵਾਪਸ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਪਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੇਸ਼ਕਾਲੇ ਯਦ੍ਦਾਨਮਪਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਯਤੇ। ਅਸਤ੍ਕृਤਮਵਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਦਾਨ ਗਲਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਆਦਰ ਜਾਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਓਂਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇਨ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੁਰਾ
'ਓਮ', 'ਤਤ', 'ਸਤ'—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ।
ਤਸ੍ਮਾਦੋਮਿਤ੍ਯੁਦਾਹृਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਤਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਲਈ 'ਓਮ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਿਤ੍ਯਨਭਿਸਂਧਾਯ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਯੱਗ, ਤਪ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸਾਧੁਭਾਵੇ ਚ ਸਦਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰੁਯੁਜ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪਾਰ੍ਥ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
‘ਸਤ’ ਸ਼ਬਦ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੇਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇ ਤਪਸਿ ਦਾਨੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸਦਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਮ ਚੈਵ ਤਦਰ੍ਥੀਯਂ ਸਾਦਿਤ੍ਯੇਵਾਭਿਧੀਯਤੇ
ਯੱਗ, ਤਪ, ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ‘ਸਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਰ ਕੰਮ ਵੀ ‘ਸਤ’ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਹੁਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਅਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਨੋ ਇਹ
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਅਸਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਫਲ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਤ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ । ਤ੍ਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪृਥਕ੍ਕੇਸ਼ਿਨਿਪੂਦਨ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਾਮ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ। ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਜੋ ਕਰਮ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਛੱਡਣਾ ਸੰਨਿਆਸ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਤਿਆਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਦੋषਵਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਾਗੇ ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ। ਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਸੁਣ; ਤਿਆਗ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍। ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍
ਯੱਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਚ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਤਿ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਮਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਾਵਟ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮਤ ਹੈ।
ਨਿਯਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਮੋਹਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ੍ਤਾਮਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਪਰ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਤਿਆਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖਮਿਤ੍ਯੇਵ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਭਯਾਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸਂ ਤ੍ਯਾਗਂ ਨੈਵ ਤ੍ਯਾਗਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।