ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲਮਧਃਸ਼ਾਖਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਵ੍ਯਯਮ੍। ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਯਸ੍ਯ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਯਸ੍ਤਂ ਵੇਦ ਸ ਵੇਦਵਿਤ੍
ਉਹ ਅਸ਼ਵੱਥ ਵ੍ਰਿਖ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਹਨ ਤੇ ਡਿੱਠੀਆਂ ਹੇਠਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸृਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾ ਗੁਣਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਵਿषਯਪ੍ਰਵਾਲਾਃ । ਅਧਸ਼੍ਚ ਮੂਲਾਨ੍ਯਨੁਸਂਤਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧੀਨਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ
ਉਸ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੀਆਂ ਡਿੱਠੀਆਂ ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਰੂਪਮਸ੍ਯੇਹ ਤਥੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਤੋ ਨ ਚਾਦਿਰ੍ਨ ਚ ਸਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮੇਨਂ ਸੁਵਿਰੂਢਮੂਲ- ਮਸਙ੍ਗਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦृਢੇਨ ਛਿਤ੍ਵਾ
ਇਸ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਆਧਾਰ; ਇਸ ਗੂੜ੍ਹ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਵਿਰਕਤੀ ਦੀ ਕਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ—
ਤਤਃ ਪਦਂ ਤਤ੍ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤਵ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗਤਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਭੂਯਃ । ਤਮੇਵ ਚਾਦ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ਯਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸृਤਾ ਪੁਰਾਣੀ
ਉਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਮੂਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਚਲਣ ਚੱਲੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮਾਨਮੋਹਾ ਜਿਤਸਙ੍ਗਦੋषਾ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਕਾਮਾਃ । ਦ੍ਵਦ੍ਵੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਖਦੁਃਖਸਂਜ੍ਞੈ- ਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਮੂਢਾਃ ਪਦਮਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗAttachment ਦੀ ਖਾਮੀ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਦ੍ਭਾਸਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੋ ਨ ਪਾਵਕਃ । ਯਦ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ
ਉਹ ਥਾਂ ਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਚੰਦ ਦੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।
ਮਮੈਵਾਂਸ਼ੋ ਜੀਵਲੋਕੇ ਜੀਵਭੂਤਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਮਨਃषष੍ਠਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਾਨਿ ਕਰ੍षਤਿ
ਮੇਰਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਯਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਗृਹੀਤ੍ਵੈਤਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਿਵਾਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਰਸਨਂ ਘ੍ਰਾਣਮੇਵ ਚ। ਅਧਿष੍ਠਾਯ ਮਨਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਿषਯਾਨੁਪਸੇਵਤੇ
ਕੰਨ, ਅੱਖ, ਛੂਹਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ, ਜੀਭ ਤੇ ਨੱਕ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾऽਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਵਿਮੂਢਾ ਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਂਦਾ, ਟਿਕਦਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੂੜ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤਨ੍ਤੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਤਨ੍ਤੋऽਪ੍ਯਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਗਤਂ ਤੇਜੋ ਜਗਦ੍ਭਾਸਯਤੇऽਖਿਲਮ੍। ਯਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਯਚ੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਤਤ੍ਤੇਜੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਰ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਜ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਗਾਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਧਾਰਯਮ੍ਯਹਮੋਜਸਾ । ਪੁष੍ਣਾਮਿ ਚੌषਧੀਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੋਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤ੍ਮਕਃ
ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੇ ਚੰਦ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਚਾਮ੍ਯਨ੍ਨਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚਾਹਂ ਹृਦਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਮਪੋਹਨਂ ਚ । ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਰਹਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਵੇਦਵਿਦੇਵ ਚਾਹਮ੍
ਮੈਂ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਯਾਦ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਭੁੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁषੌ ਲੋਕੇ ਕ੍ਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰ ਏਵ ਚ। ਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕੂਟਸ੍ਥੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ: ਇਕ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਇਕ ਅਬਿਨਾਸੀ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ; ਜੋ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਃ । ਯੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਵ੍ਯਯ ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੀਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਰਮਤੀਤੋऽਹਮਕ੍ਸ਼ਰਾਦਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ । ਅਤੋऽਸ੍ਮਿ ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਾਸਵੰਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਾਂ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਮਾਮੇਵਮਸਂਮੂਢੋ ਜਾਨਾਤਿ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਭਜਤਿ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਭਾਰਤ
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਇਤਿ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਦਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾऽਨਘ। ਏਵਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕृਤਕृਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਅਭਯਂ ਸਤ੍ਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਦਾਨਂ ਦਮਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਪ ਆਰ੍ਜਵਮ੍
ਨਿਡਰਤਾ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਦਾਨ, ਸਨਯਮ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਤਪ ਤੇ ਸਚਾਈ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਪੈਸ਼ੁਨਮ੍ । ਦਯਾ ਭੂਤੇष੍ਵਲੋਲੁਤ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਹ੍ਰੀਰਚਾਪਲਮ੍
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਿਆਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਫਰਤ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ, ਲਾਲਚ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਰਮੀ, ਲਾਜ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਹੋਣਾ—
ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਃ ਸ਼ੌਚਮਦ੍ਰੋਹੋ ਨਾਤਿਮਾਨਿਤਾ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਂਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਭਾਰਤ
ਜੋਸ਼, ਮਾਫੀ, ਹੌਸਲਾ, ਸਫਾਈ, ਵੈਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਦਿਵਿਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਦਮ੍ਭੋ ਦਰ੍ਪੋऽਭਿਮਾਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪਾਰੁष੍ਯਮੇਵ ਚ । ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਭਿਜਾਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥ ਸਂਪਦਮਾਸੁਰੀਮ੍
ਢੋਂਗ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਾਣ, ਗੁੱਸਾ, ਰੁਖਾਪਣ ਤੇ ਅਗਿਆਨ—ਇਹ ਗੁਣ ਆਸੁਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ।
ਦੈਵੀ ਸਂਪਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਨਿਬਨ੍ਧਾਯਾਸੁਰੀ ਮਤਾ। ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ ਸਂਪਦਂ ਦੈਵੀਮਭਿਜਾਤੋऽਸਿ ਪਾਣ੍ਡਵ
ਦਿਵਿਆ ਗੁਣ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹਨ; ਆਸੁਰ ਗੁਣ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਦਿਵਿਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਭੂਤਸਰ੍ਗੌ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦੈਵ ਆਸੁਰ ਏਵ ਚ। ਦੈਵੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਆਸੁਰਂ ਪਾਰ੍ਥ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ: ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਆਸੁਰ। ਦਿਵਿਆ ਗੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਆਸੁਰ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਰਥ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਜਨਾ ਨ ਵਿਦੁਰਾਸੁਰਾਃ। ਨ ਸ਼ੌਚਂ ਨਾਪਿ ਚਾਚਾਰੋ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਤੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਆਸੁਰ ਮਨੁੱਖ ਨਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਤਿਆਗ ਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਪਵਿਤਰਤਾ, ਨਾਂ ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਚ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਤੇ ਜਗਦਾਹੁਰਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਪਰਸ੍ਪਰਸਂਭੂਤਂ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਾਮਹੈਤੁਕਮ੍
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਚ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਨष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨੋऽਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਗਤੋऽਹਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੋਚ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਗੁੰਮ, ਥੋੜੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੁष੍ਪੂਰਂ ਦਮ੍ਭਮਾਨਮਦਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਮੋਹਾਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾऽਸਦ੍ਗ੍ਰਾਹਾਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇऽਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਾਃ
ਅਤਿ ਲਾਲਚੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਢੋਂਗ, ਮਾਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਗੰਦੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।