ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾऽਮृਤਮਸ਼੍ਰੁਤੇ । ਅਨਾਦਿਮਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਾਸਦੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੁਣਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਅਸਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਭृਚ੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਗੁਣਭੋਕ੍ਤृ ਚ
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਚਰਂ ਚਰਮੇਵ ਚ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਤਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਵੀ; ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵੀ।
ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਚ ਭੂਤੇषੁ ਵਿਭਕ੍ਤਮਿਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭੂਤਭਰ੍ਤृ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਗ੍ਰਸਿष੍ਣੁ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁ ਚ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਸਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਾਮਪਿ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ—ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਤਃ। ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ ਏਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਦ੍ਭਾਵਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਨਾਦੀ ਉਭਾਵਪਿ। ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਨ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ; ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵ ਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਜਾਣੋ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਕਰ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਪੁਰੁषਃ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਾਂ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ । ਕਾਰਣਂ ਗੁਣਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਯ ਸਦਸਦ੍ਯੋਨਿਜਨ੍ਮਸੁ
ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਉਪਦ੍ਰष੍ਟਾਨੁਮਨ੍ਤਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚ ਗੁਣੈਃ ਸਹ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਯੋਗੇਨ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਚਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਮਜਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾऽਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਪਾਸਤੇ। ਤੇऽਪਿ ਚਾਤਿਤਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਾਯਣਾਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ, ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਨਾਸ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਨ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਂ
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਮਰਗ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਤ੍ਯੈਵ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਦਰਤ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਭੂਤਪृਥਗ੍ਭਾਵਮੇਕਸ੍ਥਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਤ ਏਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਮਵ੍ਯਯਃ । ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਇਹ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ।
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੇ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ੁਕੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤ੍ਯੇਕਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਰਵਿਃ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਭਾਰਤ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰੇਵਮਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਭੂਤਪ੍ਰਕृਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤੋ ਗਤਾਃ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਇਥੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਗਤਾਃ। ਸਰ੍ਗੇऽਪਿ ਨੋਪਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੇ ਨ ਵ੍ਯਥਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਮਮ ਯੋਨਿਰ੍ਮਹਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਰ੍ਭਂ ਦਧਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸਂਭਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ
ਮੇਰੀ ਜਣਨੀ ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੀਜ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਯੋਨਿषੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਂਭਵਨ੍ਤਿਃ ਯਾਃ । ਤਾਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਹਦ੍ਯੋਨਿਰਹਂ ਬੀਜਪ੍ਰਦਃ ਪਿਤਾ
ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਸਾਰੇ ਜਣਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਣਨੀ ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ।
ਸਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਃ । ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੇਹੇ ਦੇਹਿਨਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਗੁਣ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਮਨਾਮਯਮ੍ । ਸੁਖਸਙ੍ਗੇਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਗੇਨ ਚਾਨਘ
ਉਥੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਆਪਣੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਰਜੋ ਰਾਗਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤृष੍ਣਾਸਙ੍ਗਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਤਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕਰ੍ਮਸਙ੍ਗੇਨ ਦੇਹਿਨਮ੍
ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ।