ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਚਾਪਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਭਾਰਤ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਤਂ ਮਮ
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ। ਖੇਤਰ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ—ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਯਾਦृਕ੍ ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਿ ਯਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍। ਸ ਚ ਯੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਮੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਇਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ऋषਿਭਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਗੀਤਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪृਥਕ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਪਦੈਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਃ
ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਤਰਕ-ਭਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦਸ਼ੈਕਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾਃ
ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਅਜੋੜਾ; ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਮਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ—ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
ਇਚ੍ਛਾ ਦ੍ਵੇषਃ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਸਙ੍ਘਾਤਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਧृਤਿਃ । ਏਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸੇਨ ਸਵਿਕਾਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਇੱਛਾ, ਵਿਰੋਧ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਜੋੜ, ਚੇਤਨਾ, ਤੇ ਧੀਰਜ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮਾਨਿਤ੍ਵਮਦਮ੍ਭਿਤ੍ਵਮਹਿਂਸਾ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮ੍। ਆਚਾਰ੍ਯੋਪਾਸਨਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਨਿਮਰਤਾ, ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਢਿੱਲ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਨਹਙ੍ਕਾਰ ਏਵ ਚ । ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਦੁਃਖਦੋषਾਨੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਗੁਣ ਹਨ।
ਅਸਕ੍ਤਿਰਨਭਿष੍ਵਙ੍ਗਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਗृਹਾਦਿषੁ। ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਸਮਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮਿष੍ਟਾਨਿष੍ਟੋਪਪਤ੍ਤਿषੁ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ, ਚਾਹੇ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮੰਦੀ ਘਟਨਾ ਆਵੇ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ।
ਮਯਿ ਚਾਨਨ੍ਯਯੋਗੇਨ ਭਕ੍ਤਿਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ । ਵਿਵਿਕ੍ਤਦੇਸ਼ਸੇਵਿਤ੍ਵਮਰਤਿਰ੍ਜਨਸਂਸਦਿ
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਡੋਲ੍ਹ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਕਤੀ; ਇਕੱਲੇ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਰੱਖਣਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਤੋऽਨ੍ਯਥਾ
ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਸੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ—ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾऽਮृਤਮਸ਼੍ਰੁਤੇ । ਅਨਾਦਿਮਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਾਸਦੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੁਣਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਅਸਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਭृਚ੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਗੁਣਭੋਕ੍ਤृ ਚ
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਚਰਂ ਚਰਮੇਵ ਚ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਤਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਵੀ; ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵੀ।
ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਚ ਭੂਤੇषੁ ਵਿਭਕ੍ਤਮਿਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭੂਤਭਰ੍ਤृ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਗ੍ਰਸਿष੍ਣੁ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁ ਚ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਸਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਾਮਪਿ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ—ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਤਃ। ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ ਏਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਦ੍ਭਾਵਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਨਾਦੀ ਉਭਾਵਪਿ। ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਭਵਾਨ੍
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ; ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵ ਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਜਾਣੋ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਕਰ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਪੁਰੁषਃ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਾਂ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ । ਕਾਰਣਂ ਗੁਣਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਯ ਸਦਸਦ੍ਯੋਨਿਜਨ੍ਮਸੁ
ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਉਪਦ੍ਰष੍ਟਾਨੁਮਨ੍ਤਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਏਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚ ਗੁਣੈਃ ਸਹ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਯੋਗੇਨ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਚਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਮਜਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾऽਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਪਾਸਤੇ। ਤੇऽਪਿ ਚਾਤਿਤਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਾਯਣਾਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ, ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਨਾਸ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਨ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਂ
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਮਰਗ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਤ੍ਯੈਵ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਦਰਤ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਭੂਤਪृਥਗ੍ਭਾਵਮੇਕਸ੍ਥਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਤ ਏਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਮਵ੍ਯਯਃ । ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਇਹ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ।