ਅਧਿਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂ ਕੋऽਤ੍ਰ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁਸੀਦਨ। ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਚ ਕਥਂ ਜ੍ਞੇਯੋऽਸਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਧਿਯਜਨ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ? ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਭੂਤਭਾਵੋਦ੍ਭਵਕਰੋ ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਭੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭਾਵਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਧਿਦੈਵਤਮ੍ । ਅਧਿਯਜ੍ਞੋऽਹਮੇਵਾਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਦੇਹਭृਤਾਂ ਵਰ
ਫ਼ਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਯਜਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਮਾਮੇਵ ਸ੍ਮਰਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਯਾਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਂ ਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਾਵਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਤਂ ਤਮੇਵੈਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦਾ ਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਃ
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰ ਯੁਧ੍ਯ ਚ। ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਸ੍ਯਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾऽਨਾਨ੍ਯਗਾਮਿਨਾ । ਪਰਮਂ ਪੁਰੁषਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲ ਨਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇਵਤਮਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਂ ਪੁਰਾਣਮਨੁਸ਼ਾਸਿਤਾਰ- ਮਣੋਰਣੀਯਾਂਸਮਨੁਸ੍ਮਰੇਦ੍ਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤਾਰਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪ- ਮਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਪੁਰਾਣੇ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਕਲਪ ਰੂਪ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਮਨਸਾऽਚਲੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਬਲੇਨ ਚੈਵ। ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਯ- ਕ੍ਸ ਤਂ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਅਟਲ ਮਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਭਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵਤਮਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਯਤਯੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ । ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਂ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ
ਜਿਸ ਅਟਲ ਨੂੰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਰਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਯਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਦ ਦੀ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨੋ ਹृਦਿ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ। ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਾਧਾਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋਗਧਾਰਣਾਂ
ਸਭ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ । ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਦੇਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
‘ਓਮ’ ਇਕ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਚੇਤਾਃ ਸਤਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸੁਲਭਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਵਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦੁਃਖਾਲਯਮਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਾਃ
ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਜਨਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਭੁਵਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਿਨੋऽਰ੍ਜੁਨ । ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ । ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਂ ਤਾਂ ਤੇऽਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ । ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕੇ
ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ, ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪਰਗਟ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਅਪਰਗਟ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਗਮੇऽਵਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥਤ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਭਾਵੋऽਨ੍ਯੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਸਨਾਤਨਃ । ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁਕ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਸ ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਗਟ, ਸਦੀਵੀ ਭਾਵ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ
ਉਸ ਅਪਰਗਟ ਨੂੰ ਅਟਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਜਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਸ ਪਰਃ ਪਾਰ੍ਥ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ । ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍
ਪਾਰਥਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਭਰਪੂਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਤ੍ਵਨਾਵृਤ੍ਤਿਮਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਚੈਵ ਯੋਗਿਨਃ । ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਾਲਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਯੋਗੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਕੇਵਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ षਣ੍ਮਾਸਾ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਅੱਗ, ਚਾਨਣ, ਦਿਨ, ਚਿੱਟਾ ਪਖ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ — ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧੂਮੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤਥਾ ਕृष੍ਣਃ षਣ੍ਮਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਧੂੰਆਂ, ਰਾਤ, ਕਾਲਾ ਪਖ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦੇ — ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੋਗੀ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣੇ ਗਤੀ ਹ੍ਯੇਤੇ ਜਗਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੇ ਮਤੇ। ਏਕਯਾ ਯਾਤ੍ਯਨਾਵृਤ੍ਤਿਮਨ੍ਯਯਾऽऽਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ
ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ — ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ ਜਗਤ ਲਈ ਸਦਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦੂਜੇ ਰਾਹ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਤੇ ਸृਤੀ ਪਾਰ੍ਥ ਜਾਨਨ੍ਯੋਗੀ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ
ਪਾਰਥਾ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਅਰਜੁਨ।
ਵੇਦੇषੁ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਤਪਃਸੁ ਚੈਵ ਦਾਨੇषੁ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਮ੍। ਅਤ੍ਯੇਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਯੋਗੀ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਪੈਤਿ ਚਾਦ੍ਯਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਵੇਦਾਂ, ਯਜਨਾਂ, ਤਪ, ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ, ਆਦਿ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤੁ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨਸੂਯਵੇ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਹਿਤਂ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇऽਸ਼ੁਭਾਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਰੋਸ-ਵਿਗਣ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਰਾਜਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਗੁਹ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਵਗਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸੁਸੁਖਂ ਕਰ੍ਤੁਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਇਹ ਰਾਜ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਰਾਜ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਕ, ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਂ ਪੁਰੁषਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਂਤਪ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਪਰਮਤਪ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਮ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਤੇ ਮੌਤ-ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।