ਸ ਤਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰਾਧਨਮੀਹਤੇ । ਲਭਤੇ ਚ ਤਤਃ ਕਾਮਾਨ੍ਮਯੈਵ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ਹਿਤਾਨ੍
ਉਹ ਭਗਤ ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਵਤ੍ਤੁ ਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪਮੇਧਸਾਮ੍ । ਦੇਵਾਨ੍ਦੇਵਯਜੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮਪਿ
ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮਾਪਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਮਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਪਰਂ ਭਾਵਮਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮਾਵ੍ਯਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਨਾਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋਗਮਾਯਾਸਮਾਵृਤਃ । ਮੂਢੋऽਯਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਲੋਕੋ ਮਾਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।
ਵੇਦਾਹਂ ਸਮਤੀਤਾਨਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਚਾਰ੍ਜੁਨ। ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਮਾਂ ਤੁ ਵੇਦ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹੇਨ ਭਾਰਤ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਂਮੋਹਂ ਸਰ੍ਗੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂਤਪ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੰਦਵਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਭ ਜੀਵ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
ਯੋषਾਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਗਤਂ ਪਾਪਂ ਜਨਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਤੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੋਹਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤ ਭਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੰਦਵਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਰਾਮਰਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਮਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਤਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਖਿਲਮ੍
ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਿਭੂਤਾਧਿਦੈਵਂ ਮਾਂ ਸਾਧਿਯਜ੍ਞਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਃ । ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇऽਪਿ ਚ ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਚੇਤਸਃ
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਧਿਭੂਤ, ਅਧਿਦੈਵ ਤੇ ਅਧਿਯਜਨ ਸਮੇਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਕਿਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਿਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ੍। ਅਧਿਭੂਤਂ ਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਧਿਦੈਵਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ? ਅਧਿਭੂਤ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਦੈਵ ਕੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਧਿਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂ ਕੋऽਤ੍ਰ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਧੁਸੀਦਨ। ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਚ ਕਥਂ ਜ੍ਞੇਯੋऽਸਿ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਧਿਯਜਨ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ? ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਭੂਤਭਾਵੋਦ੍ਭਵਕਰੋ ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਭੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ਰੋ ਭਾਵਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚਾਧਿਦੈਵਤਮ੍ । ਅਧਿਯਜ੍ਞੋऽਹਮੇਵਾਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਦੇਹਭृਤਾਂ ਵਰ
ਫ਼ਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਤੇ ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਯਜਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਮਾਮੇਵ ਸ੍ਮਰਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ ਮਦ੍ਭਾਵਂ ਯਾਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਂ ਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਾਵਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਤਂ ਤਮੇਵੈਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦਾ ਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਃ
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰ ਯੁਧ੍ਯ ਚ। ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਸ੍ਯਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾऽਨਾਨ੍ਯਗਾਮਿਨਾ । ਪਰਮਂ ਪੁਰੁषਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲ ਨਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇਵਤਮਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਂ ਪੁਰਾਣਮਨੁਸ਼ਾਸਿਤਾਰ- ਮਣੋਰਣੀਯਾਂਸਮਨੁਸ੍ਮਰੇਦ੍ਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤਾਰਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪ- ਮਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਪੁਰਾਣੇ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਕਲਪ ਰੂਪ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਲੇ ਮਨਸਾऽਚਲੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਬਲੇਨ ਚੈਵ। ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਯ- ਕ੍ਸ ਤਂ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਅਟਲ ਮਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਭਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵਤਮਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਯਤਯੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ । ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪਦਂ ਸਂਗ੍ਰਹੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ
ਜਿਸ ਅਟਲ ਨੂੰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਰਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਯਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਦ ਦੀ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਨੋ ਹृਦਿ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ। ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਾਧਾਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋਗਧਾਰਣਾਂ
ਸਭ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਾਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ । ਯਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਦੇਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
‘ਓਮ’ ਇਕ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯਚੇਤਾਃ ਸਤਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਸੁਲਭਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਵਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦੁਃਖਾਲਯਮਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਾਃ
ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਜਨਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਭੁਵਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਿਨੋऽਰ੍ਜੁਨ । ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯ ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ । ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਂ ਤਾਂ ਤੇऽਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ । ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰੈਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕੇ
ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ, ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪਰਗਟ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਅਪਰਗਟ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਗਮੇऽਵਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਥਤ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਹਰਾਗਮੇ
ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਭਾਵੋऽਨ੍ਯੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਸਨਾਤਨਃ । ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁਕ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਸ ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਗਟ, ਸਦੀਵੀ ਭਾਵ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਕ੍ਸ਼ਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਮਾਹੁਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ
ਉਸ ਅਪਰਗਟ ਨੂੰ ਅਟਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਜਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ।