ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰਾਯਣਃ। ਵਿਗਤੇਚ੍ਛਾਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਯਃ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸਃ
ਜੋ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਤਪਸਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸੁਹृਦਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤਰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ। ਸ ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਚ ਯੋਗੀ ਚ ਨ ਨਿਰਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਚਾਕ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਨਿਆਸੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਹੈ; ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ।
ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਯੋਗਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਣ੍ਡਵ । ਨ ਹ੍ਯਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਸਿਂਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੀ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ; ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਆਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਮੁਨੇਰ੍ਯੋਗਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਮਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮੁਨੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਯਦਾ ਹਿ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਨ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੁषਞ੍ਜਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਧਰੇਦਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਸਾਦਯੇਤ੍ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਰਿਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵੈਰੀ।
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾऽऽਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ। ਅਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤੇਤਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਤਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਇੱਜ਼ਤ-ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸਮਲੋष੍ਠਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਰੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਯੁਦਾਸੀਨਮਧ੍ਯਸ੍ਥਦ੍ਵੇष੍ਯਬਨ੍ਧੁषੁ। ਸਾਧੁष੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਪੇषੁ ਸਮਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸਤ, ਸਾਥੀ, ਵੈਰੀ, ਬੇਪਰਵਾਹ, ਵਿਚੋਲਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਯੋਗੀ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਤਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਏਕਾਕੀ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਸ਼ੀਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ, ਚੁਪ ਚਾਪ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ।
ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰਮਾਸਨਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚੈਲਾਜਿਨਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਫ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੱਕਾ ਆਸਨ ਲਾਏ, ਜੋ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ, ਤੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਪੜਾ, ਮਿਰਗ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰੈਕਾਗ੍ਰਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤਚਿਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਃ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ
ਉਥੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਸਮਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਧਾਰਯਨ੍ਨਚਲਂ ਸ੍ਥਿਰਃ। ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਵਂ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨਵਲੋਕਥਨ੍
ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰੱਖੇ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਆਗੇ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਤੱਕੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਭੀਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਵ੍ਰਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਪ੍ਰਨਃ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਦਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ।
ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਨੇਵਂ ਸਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਰਮਾਂ ਮਤ੍ਸਂਸ੍ਥਾਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਰਵੋਚ ਨਿਰਵਾਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਰਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਚੈਕਾਨ੍ਤਮਨਸ਼੍ਨਤਃ । ਨ ਚਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਰਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਨੈਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ।
ਯੁਕ੍ਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਚੇष੍ਟਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਸੁ। ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਵੋਧਸ੍ਯ ਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਦੁਃਖਹਾ
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ, ਕੰਮ-ਕਾਜ, ਸੌਣ ਤੇ ਜਾਗਣ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਿਨਿਯਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ। ਨਿਸ੍ਪृਹਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮੇਭ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿਚ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥੋ ਨੇਙ੍ਗਤੇ ਸੋਪਮਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਯੋਗਿਨੋ ਯਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜਤੋ ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਉਸ ਯੋਗੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੋਪਰਮਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯੋਗਸੇਵਯਾ । ਯਤ੍ਰ ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤੁष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਖਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ਵੁਦ੍ਧਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍। ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਨ ਚੈਵਾਯਂ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਲਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਤੋਂ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚਾਪਰਂ ਲਾਭਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਨਾਧਿਕਂ ਤਤਃ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਦੁਃਖੇਨ ਗੁਰੁਣਾਪਿ ਵਿਚਾਲ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲਾਭ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਵਯੋਗਂ ਯੋਗਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਸ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯੋਗੋऽਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਚੇਤਸਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਯੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ ਪੱਕੇ ਮਨ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕਲ੍ਪਪ੍ਰਭਵਾਨ੍ਕਾਮਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਨਸ਼ੇषਤਃ । ਮਨਸੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਵਿਨਿਵਮ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਕ ਲਵੇ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰੁਪਰਮੇਦ੍ਭੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਧृਤਿਗृਹੀਤਯਾ । ਆਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ ਕਿਂਚਿਦਪਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਢਿੱਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਰਹੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਸੋਚੇ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਨਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਮਨਸ਼੍ਚਞ੍ਚਲਮਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਨਿਯਮ੍ਯੈਤਦਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵਸ਼ਂ ਨਯੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਚੰਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ-ਉਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਵੇ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸਂ ਹ੍ਯੇਨਂ ਯੋਗਿਨਂ ਮੁਖਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਉਪੈਤਿ ਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਜਸਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਮਕਲ੍ਮषਮ੍
ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਞ੍ਚਯੇਵਂ ਸਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਗੀ ਵਿਮਤਕਲ੍ਮषਃਕ । ਮੁਖੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸ੍ਕਪਰ੍ਸ਼ਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੁਖਮਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਐਸਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।