ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਞ੍ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਸ਼੍ਰਨ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਵਪਨ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍
ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ', ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੁਹਦਾ, ਸੂੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਜਾਂਦਾ, ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਵਿਸृਜਨ੍ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨृਨ੍ਮਿषਨ੍ਨਿਮਿषਨ੍ਨਪਿ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਧਾਰਯਨ੍
ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਛੱਡਦਿਆਂ, ਫੜਦਿਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਧਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਯਃ। ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਪਾਪੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤ-ਪਦਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਿੱਜਦਾ।
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੇਵਲੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਪਿ । ਯੋਗਿਨਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ
ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ।
ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨੈष੍ਠਿਕੀਮ੍ । ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਮਕਾਰੇਣ ਫਲੇ ਸਕ੍ਤੋ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਨਸਾ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸੁਖਂ ਵਸ਼ੀ । ਨਵਦ੍ਵਾਰੇ ਪੁਰੇ ਦੇਹੀ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਕਾਰਯਨ੍
ਜੋ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸृਜਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨ ਕਰ੍ਮਫਲਸਂਯੋਗਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਪਾਪਂ ਨ ਚੈਵ ਸੁਕृਤਂ ਵਿਭੁਃ । ਅਜ੍ਞਾਨੇਨਾਵृਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤੁ ਤਦਜ੍ਞਾਨਂ ਯੇषਾਂ ਨਾਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਤੇषਾਮਾਦਿਤ੍ਯਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਯਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਨ੍ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਮषਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨਯਸਂਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਗਵਿ ਹਸ੍ਤਿਨਿ । ਸ਼ੁਨਿ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਗਿਆਨੀ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਇਹੈਵ ਤੈਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇषਾਂ ਸਾਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨਃ । ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਹਿ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਰਸਂਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇष੍ਵਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨ੍ਦਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਯਤ੍ਸੁਖਮ੍ । ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਰ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯੇ ਹਿ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ ਦੁਃਖਯੋਨਯ ਏਵ ਤੇ। ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਤੇषੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ
ਜੋ ਸੁਖ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਸ਼ਕ੍ਨੋਤੀਹੈਵ ਯਃ ਸੋਢੁਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍। ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵਂ ਵੇਗਂ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸੁਖੀ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖੀ ਹੈ।
ਯੋऽਨ੍ਤਃਸੁਖੋऽਨ੍ਤਰਾਰਾਮਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਵ ਯਃ । ਸ ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਖ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਭਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮृषਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮषਾਃ। ਛਿਨ੍ਨਦ੍ਵੈਧਾ ਯਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਅਭਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਰੇ ਭ੍ਰੁਵੋਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੌ
ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰਾਯਣਃ। ਵਿਗਤੇਚ੍ਛਾਭਯਕ੍ਰੋਧੋ ਯਃ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸਃ
ਜੋ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਛਾ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਤਪਸਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸੁਹृਦਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮृਚ੍ਛਤਿ
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤਰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ। ਸ ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਚ ਯੋਗੀ ਚ ਨ ਨਿਰਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਚਾਕ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਨਿਆਸੀ ਤੇ ਯੋਗੀ ਹੈ; ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ।
ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਯੋਗਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਣ੍ਡਵ । ਨ ਹ੍ਯਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਸਿਂਕਲ੍ਪੋ ਯੋਗੀ ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ; ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਆਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਮੁਨੇਰ੍ਯੋਗਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਮਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮੁਨੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਯਦਾ ਹਿ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਨ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨੁषਞ੍ਜਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋਗਾਰੂਢਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਧਰੇਦਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਵਸਾਦਯੇਤ੍ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਰਿਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵੈਰੀ।
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾऽऽਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ। ਅਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤੇਤਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਮਿਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਤਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨਯੋਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਇੱਜ਼ਤ-ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸਮਲੋष੍ਠਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਰੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।