ਅਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਨਾਯਂ ਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਪਰੋ ਨ ਸੁਖਂ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਅਗਿਆਨੀ, ਭਰੋਸਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੰਦੇਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਦੇਹੀ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ, ਨਾ ਸੁਖ ਹੈ।
ਯੋਗਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਂ ਜ੍ਞਾਨਸਂਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਆਤ੍ਮਵਨ੍ਤਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਧਨਂਜਯ
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋਗ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਸਂਭੂਤਂ ਹृਤ੍ਸ੍ਥਂ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾऽऽਤ੍ਮਨਃ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੈਨਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਯੋਗਮਾਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਭਾਰਤ
ਇਸ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦੇ; ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕृष੍ਣ ਕਪੁਨਰ੍ਯੋਗਂ ਚ ਸ਼ਂਸਸਿ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯ ਏਤਯੋਰੇਕਂ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਜੋਗ ਦੀ ਵੀ; ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਦੱਸ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਾਵੁਭੌ । ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਸਂਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ਕਰ੍ਮਯੋਗੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਮ ਯੋਗ, ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਨਿਤ੍ਯਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਯੋ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ। ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਹਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੁਖਂ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਦਾ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਯੋਗੌ ਪृਥਗ੍ਬਾਲਾਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਏਕਮਪ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਭਯੋਰ੍ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਫਲਮ੍
ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੇਵਲ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ਯੋਗੈਰਪਿ ਗਮ੍ਯਤੇ । ਏਕਂ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਸਾਂਖਿਆ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੁਃਖਮਾਪ੍ਤੁਮਯੋਗਤਃ । ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਚਿਰੇਣਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਕਰਮ ਛੱਡਣਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਯੋਗ ਦੇ ਬਿਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਸ੍ਪृਸ਼ਞ੍ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਸ਼੍ਰਨ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਵਪਨ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍
ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ', ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੁਹਦਾ, ਸੂੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਜਾਂਦਾ, ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਵਿਸृਜਨ੍ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨृਨ੍ਮਿषਨ੍ਨਿਮਿषਨ੍ਨਪਿ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਧਾਰਯਨ੍
ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਛੱਡਦਿਆਂ, ਫੜਦਿਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਧਾਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਯਃ। ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਪਾਪੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤ-ਪਦਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਿੱਜਦਾ।
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੇਵਲੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਪਿ । ਯੋਗਿਨਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ
ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ।
ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨੈष੍ਠਿਕੀਮ੍ । ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਮਕਾਰੇਣ ਫਲੇ ਸਕ੍ਤੋ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ
ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਨਸਾ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸੁਖਂ ਵਸ਼ੀ । ਨਵਦ੍ਵਾਰੇ ਪੁਰੇ ਦੇਹੀ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਕਾਰਯਨ੍
ਜੋ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸृਜਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨ ਕਰ੍ਮਫਲਸਂਯੋਗਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਪਾਪਂ ਨ ਚੈਵ ਸੁਕृਤਂ ਵਿਭੁਃ । ਅਜ੍ਞਾਨੇਨਾਵृਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤੁ ਤਦਜ੍ਞਾਨਂ ਯੇषਾਂ ਨਾਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਤੇषਾਮਾਦਿਤ੍ਯਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਗਿਆਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਯਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਨ੍ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਨਨਿਰ੍ਧੂਤਕਲ੍ਮषਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨਯਸਂਪਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਗਵਿ ਹਸ੍ਤਿਨਿ । ਸ਼ੁਨਿ ਚੈਵ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਗਿਆਨੀ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਇਹੈਵ ਤੈਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇषਾਂ ਸਾਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨਃ । ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਹਿ ਸਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪ੍ਰਹृष੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਰਸਂਮੂਢੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇष੍ਵਸਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨ੍ਦਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਯਤ੍ਸੁਖਮ੍ । ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਰ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਯੇ ਹਿ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ ਦੁਃਖਯੋਨਯ ਏਵ ਤੇ। ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਤੇषੁ ਰਮਤੇ ਬੁਧਃ
ਜੋ ਸੁਖ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਸ਼ਕ੍ਨੋਤੀਹੈਵ ਯਃ ਸੋਢੁਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍। ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵਂ ਵੇਗਂ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸੁਖੀ ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੁਖੀ ਹੈ।
ਯੋऽਨ੍ਤਃਸੁਖੋऽਨ੍ਤਰਾਰਾਮਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਵ ਯਃ । ਸ ਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਖ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਭਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਮृषਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮषਾਃ। ਛਿਨ੍ਨਦ੍ਵੈਧਾ ਯਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਅਭਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਰੇ ਭ੍ਰੁਵੋਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣੌ
ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,