ਭਯਾਦ੍ਰਣਾਦੁਪਰਤਂ ਮਂਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਥਾਃ । ਯੇषਾਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਲਾਘਵਮ੍
ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਸੋਚਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝਣਗੇ।
ਅਵਾਚ੍ਯਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚਕ ਬਹੂਨ੍ਵਦਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਹਿਤਾਃ । ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਨੁ ਕਿਮ੍
ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣਗੇ ਜੋ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਣਗੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਹਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਮਹੀਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੇ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੇ ਜਿੱਤਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰ ਤੇ ਉਠ।
ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਸਮੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਜਯਾਜਯੌ । ਤਤੋ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਨੈਵਂ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਲਾਭ ਤੇ ਘਾਟ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਏषਾ ਤੇऽਭਿਹਿਤਾ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋਗੇ ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਯਾ ਪਾਰ੍ਥ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ
ਇਹ ਬੁਧੀ ਤੈਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਇਸ ਬੁਧੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।
ਨੇਹਾਭਿਕ੍ਰਮਨਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਤਨ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਕੇਹ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਬਹੁਸ਼ਾਖਾ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਯੋऽਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾਮ੍
ਇੱਥੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ, ਬੁਧੀ ਇੱਕ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਬੁਧੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਕਈ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੁष੍ਪਿਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਵੇਦਵਾਦਰਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਾਦਿਨਃ
ਜੋ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕਾਮਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਰਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषਬਹੁਲਾਂ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰਾਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ।
ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਯਾऽਪਹृਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਧੌ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਬੁਧੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਵਿषਯਾ ਵੇਦਾ ਨਿਸ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ । ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰ੍ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਵੈਦਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ; ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ। ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਲੈਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।
ਯਾਵਾਨਰ੍ਥ ਉਦਪਾਨੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਂਪ੍ਲੁਤੋਦਕੇ। ਤਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਜਾਨਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਤੇ ਕੂਏ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੇਵਾਧਿਕਾਰਸ੍ਤੇ ਮਾ ਫਲੇषੁ ਕਦਾ ਚ ਨ । ਮਾ ਕਰ੍ਮਫਲਹੇਤੁਰ੍ਭੂਰ੍ਮਾ ਤੇ ਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਤ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ
ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਫਲ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਨਾ ਬਣਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਤਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜ।
ਯੋਗਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਨਂਜਯ । ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਃ ਸਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਤ੍ਵਂ ਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰ, ਸੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ। ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿ; ਇਹ ਸਮਤਾ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।
ਦੂਰੇਣ ਹ੍ਯਵਰਂ ਕਰ੍ਮ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਾਦ੍ਧਨਂਜਯ। ਬੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਰਣਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਕृਪਣਾਃ ਫਲਹੇਤਵਃ
ਕਰਮ, ਬੁਧੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ। ਬੁਧੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਮਾਣੇ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤੋ ਜਹਾਤੀਹਕ ਉਭੇ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਯੋਗਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਕੌਸ਼ਲਮ੍
ਜੋ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾ; ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਹੀ ਹੁਨਰ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਜਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿ ਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੀषਿਣਃ । ਜਨ੍ਮਬਨ੍ਧਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨਾਮਯਮ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਤੇ ਮੋਹਕਲਿਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਤਰਿष੍ਯਤਿ। ਤਦਾ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗੀ, ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾ ਤੇ ਯਦਾ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । ਸਮਾਧਾਵਚਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਦਾ ਯੋਗਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਅਡੋਲ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦੋਂ ਤੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਾ ਭਾषਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵ । ਸ੍ਥਿਤਧੀਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਭਾषੇਤ ਕਿਮਾਸੀਤ ਵ੍ਰਜੇਤ ਕਿਂ
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਾਰ੍ਥ ਮਨੋਗਤਾਨ੍। ਆਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁष੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖੇष੍ਵਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਨਾਃ ਸੁਖੇषੁ ਵਿਗਤਸ੍ਪृਹਃ। ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਃ ਸ੍ਥਿਤਧੀਰ੍ਮੁਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ, ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮুনি ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਭਿਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਨਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਂ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਂਹਰਤੇ ਚਾਯਂ ਕੂਰ੍ਮੋऽਙ੍ਗਾਨੀਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿषਯਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ। ਰਸਵਰ੍ਜਂ ਰਸੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੁਚੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਚੀ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤਤੋ ਹ੍ਯਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਥੀਨਿ ਹਰਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਭਂ ਮਨਃ
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁਤਰ, ਚੰਗਾ-ਚੰਗਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ । ਵਸ਼ੇ ਹਿ ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿषਯਾਨ੍ਪੁਂਸਃ ਸਙ੍ਗਸ੍ਤੇषੂਪਜਾਯਤੇ। ਸਙ੍ਗਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਇੱਛਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸਂਮੋਹਃ ਸਂਮੋਹਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ਬੁਦਿਨਾਸ਼ੋ ਬੁਦ੍ਧਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਭਟਕਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਯਾਦ ਭੁੱਲਣ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਸਮਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿषਯਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ । ਆਤ੍ਮਵਸ਼੍ਯੈਰ੍ਵਿਧੇਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।