ਉਭੇ ਸੇਨੇ ਤੁਲ੍ਯਮਿਵੋਪਯਾਤੇ ਉਭੇ ਵ੍ਯੂਹੇ ਹृष੍ਟਰੂਪੇ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ। ਉਭੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਵਨਰਾਜਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਤਥੈਵੋਭੇ ਨਾਗਰਥਾਸ਼੍ਵਪੂਰ੍ਣੇ
ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀਲੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ; ਦੋਵੇਂ ਲਾਈਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਉਭੇ ਸੇਨੇ ਬृਹਤ੍ਯੌ ਭੀਮਰੂਪੇ ਤਥੈਵੋਭੇ ਭਾਰਤ ਦੁਰ੍ਵਿषਹ੍ਯੇ । ਤਥੈਵੋਭੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਜਯਾਯ ਸृष੍ਟੇ ਤਥੈਵੋਭੇ ਸਤ੍ਪੁਰੁषੋਪਜੁष੍ਟੇ
ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਭਾਰਤ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਸੁਰਗ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮੁਖਾਃ ਕੁਰਵੋ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾਃ । ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸੇਨੇਵ ਚ ਕੌਰਵਾਣਾਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸੇਨੇਵ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਮ੍
ਕੌਰਵ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ; ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ।
ਸ਼ੀਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪृष੍ਠਤਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਞ੍ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤ । ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਦਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤੀਵ੍ਰਾ- ਨ੍ਨ ਸੇਹਿਰੇ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਗਾਃ
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵੱਲ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਹੋਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਦ ਦੀ ਤੀਖੀ ਸੁਗੰਧ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਹਸ੍ਤਿਨਂ ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣਂ ਸੁਵਰ੍ਣਕਕ੍ਸ਼ਂ ਜਾਲਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਮ੍ । ਸਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਮਧ੍ਯਗਤਃ ਕੁਰੂਣਾਂ ਸਂਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਬਨ੍ਦਿਭਿਰ੍ਮਾਗਧੈਸ਼੍ਚ
ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੀਨ ਤੇ ਜਾਲ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਇਕ ਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਭਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਥਾਤਪਤ੍ਰਂ ਸੌਵਰ੍ਣਸ੍ਰਗ੍ਭ੍ਰਾਜਤਿ ਚੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ । ਤਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਯੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗਾਨ੍ਧਾਰੈਰ੍ਯਾਤਿ ਗਾਨ੍ਧਾਰਰਾਜਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰੀ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਜੋ ਗਾਂਧਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪਹਾੜੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭੀष੍ਮੋऽਗ੍ਰਤਃ ਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਵੇਤਚ੍ਛਤ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਧਨੁਃ ਸਖਙ੍ਗਃ । ਸ਼੍ਵੇਤੋष੍ਣੀषਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੇਣ ਧ੍ਵਜੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤੈਰਸ਼੍ਵੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ੈਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਃ
ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਚਿੱਟਾ ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਪੱਗ, ਚਿੱਟਾ ਝੰਡਾ, ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਜੋ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਯੇ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾਹ੍ਲੀਕਾਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ਲਸ਼੍ਚ। ਯੇ ਚਾਮ੍ਬष੍ਠਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਯੇ ਚ ਸਿਨ੍ਧੋ- ਸ੍ਤਥਾ ਸੌਵੀਰਾਃ ਪਞ੍ਚਨਦਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾਃ
ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਬਾਹਲੀਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ, ਸ਼ਲ, ਅੰਬਸ਼ਠ ਯੋਧੇ, ਸਿੰਧੂ, ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਪੰਜਨਦ ਦੇ ਵੀਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਸ਼ੋਣੈਰ੍ਹਯੈ ਰੁਕ੍ਮਰਥੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਰੋਣੋ ਧਨੁष੍ਪਾਣਿਰਦੀਨਸਤ੍ਵਃ । ਆਪ੍ਤੋ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਰਾਜ੍ਞਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚਮੂਮਿਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਭਿਯਾਤਿ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦ੍ਰੋਣ, ਲਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਡਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਧਿਆਪਕ, ਫੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਃ ਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪੁਰੁਮਿਤ੍ਰੋ ਜਯਸ਼੍ਚ। ਸਾਲ੍ਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕੇਕਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਗਜਾਨੀਕੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤਰੋ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾਃ
ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰਧਕਸ਼ਤਰੀ ਸੀ, ਨਾਲੇ ਭੂਰੀਸ਼ਰਵਾ, ਪੁਰੁਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਜਯਾ; ਸਾਰੇ ਸਾਲਵ, ਮਤਸਯ ਤੇ ਕੇਕਯ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਧੂਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮਹੇष੍ਵਾਸੋ ਗੌਤਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਯੋਧੀ। ਸ਼ਕੈਃ ਕਿਰਾਤੈਰ੍ਯਵਨੈਃ ਪਹ੍ਲਵੈਸ਼੍ਚ ਸਾਰ੍ਧਂ ਚਮੂਮੁਤ੍ਤਰਤੋऽਭਿਯਾਤਿ
ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਧਾਰੀ ਹੈ, ਗੌਤਮ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੋਧਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕ, ਕਿਰਾਤ, ਯਵਨ ਤੇ ਪਹਲਵ ਵੀ ਹਨ।
ਮਹਾਰਥੈਰ੍ਵष੍ਣਿਭੋਜੈਃ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਸੁਰਾष੍ਟ੍ਰਕੈਰ੍ਵਿਦਿਤੈਰਾਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਃ । ਬृਹਦ੍ਬਲਂ ਕृਤਵਰ੍ਮਾਭਿਗੁਪ੍ਤਂ ਬਲਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨਾਭਿਯਾਤਿ
ਤੇਰੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਂਸ਼ਪ੍ਤਕਾਨਾਮਯੁਤਂ ਰਥਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਜਯੋ ਵਾਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯੇਤਿ ਸृष੍ਟਾਃ। ਯੇਨਾਰ੍ਜੁਨਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜਨ੍ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯਾਤਾਰਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾਃ
ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ ਅਰਜੁਨ ਵਾਸਤੇ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੌਤ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਹੀ ਹੋਣ। ਰਾਜਾ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਦੇ ਬਹਾਦਰ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਸਾਗ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਨਾਗਾਨਾਂ ਤਵ ਭਾਰਤ । ਨਾਗੇਨਾਗੇ ਰਥਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਮਸ਼੍ਵਾ ਰਥੇਰਥੇ
ਭਾਰਤ, ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਹਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਹੋਰ ਹਾਥੀ, ਹਰ ਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਰ ਰਥ, ਤੇ ਹਰ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਰ ਘੋੜੇ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵੇऽਸ਼੍ਵੇ ਦਸ਼ ਧਾਨੁष੍ਕਾ ਧਾਨੁष੍ਕੇ ਸ਼ਤ ਚਰ੍ਮਿਣਃ। ਏਵਂ ਵ੍ਯੂਢਾਨ੍ਯਨੀਕਾਨਿ ਭੀष੍ਮੇਣ ਤਵ ਭਾਰਤ
ਹਰ ਘੋੜੇ ਲਈ ਦਸ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਸੌ ਢਾਲਧਾਰੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਹੈ।
ਸਂਵ੍ਯੂਹ੍ਯ ਮਾਨੁषਂ ਵ੍ਯੂਹਂ ਦੈਵਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਾਸੁਰਮ੍। ਦਿਵਸੇਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਭੀष੍ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋऽਗ੍ਰਣੀਃ
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ, ਦੈਵੀ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਗਾਤੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਥੌਘਵਿਪੁਲਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਘੋषਵਾਨ੍। ਭੀष੍ਮੇਣ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯੂਹਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖੋ ਯੁਧਿ
ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਸੀ।
ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਾ ਧ੍ਵਜਿਨੀ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੀਮਾ ਤ੍ਵਦੀਯਾ ਨ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਮ੍। ਤਾਂ ਚੈਵ ਮਨ੍ਯੇ ਬृਹਤੀਂ ਦੁष੍ਪ੍ਰਘਰ੍षਾਂ ਯਸ੍ਯਾ ਨੇਤਾ ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚਾਰ੍ਜੁਨਸ਼੍ਚ
ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਬृਹਤੀਂ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਸੇਨਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਮ੍। ਵਿषਾਦਮਗਮਦ੍ਰਾਜਾ ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਤਿਆਰ ਫੌਜ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯੂਹਂ ਭੀष੍ਮੇਣ ਚਾਭੇਦ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਃ। ਅਭੇਦ੍ਯਮਿਵ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਵਰ੍ਣੋऽਰ੍ਜੁਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਅਟੁੱਟ ਕਤਾਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਾਂਡਵ ਮੁਖ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਤਾਰ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ।
ਧਨਞ੍ਜਯ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਯੋਦ੍ਧੁਮਾਹਵੇ । ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਯੇषਾਂ ਯੋਦ੍ਧਾ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਧਨੰਜਯ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਹੈ, ਜੋ ਬੜੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ?
ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋऽਯਮਭੇਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭੀष੍ਮੇਣਾਮਿਤ੍ਰਕਰ੍षਿਣਾ । ਕਲ੍ਪਿਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਭੂਰਿਵਰ੍ਚਸਾ
ਇਹ ਕਤਾਰ, ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੇ ਵਯਂ ਸਂਸ਼ਯ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸਸੈਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕਰ੍षਣ । ਕਥਮਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਵ੍ਯੂਹਾਦੁਤ੍ਥਾਨਂ ਨੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਅਸੀਂ ਤੇ ਸਾਡੀ ਫੌਜ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਾਂਗੇ?
ਅਥਾਰ੍ਜੁਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਮਮਿਤ੍ਰਹਾ । ਵਿषਣ੍ਣਮਿਵ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਵ ਰਾਜਨ੍ਨਨੀਕਿਨੀਮ੍
ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਖਿਆ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾਭ੍ਯਧਿਕਾਞ੍ਸ਼ੂਰਾਨ੍ਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਬਹੂਨਪਿ । ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਲ੍ਪਤਰਾ ਯੇਨ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੱਟ ਲੋਕ, ਜੇ ਉਹ ਅਕਲ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਵੱਡੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨਸੂਯਵੇ । ਨਾਰਦਸ੍ਤਮृषਿਰ੍ਵੇਦ ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣੌ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵ
ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਈਰਖਾ ਦੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।
ਏਨਮੇਵਾਰ੍ਥਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੇਵਾਸੁਰੇऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਪਿਤਾਮਹਃ ਕਿਲ ਪੁਰਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨ੍ਦਿਵੌਕਸਃ
ਇਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ।
ਨ ਤਥਾ ਬਲਵੀਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯਨ੍ਤਿ ਵਿਜਿਗੀषਵਃ । ਯਥਾ ਸਤ੍ਯਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮੇਣੈਵੋਦ੍ਯਮੇਨ ਚ
ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਲ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ, ਦਇਆ, ਧਰਮ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਾऽਧਰ੍ਮਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਂ ਚੋਤ੍ਤਮਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯੁਧ੍ਯਧ੍ਵਮਤਹਂਕਾਰਾ ਯਤੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਤੋ ਜਯਃ
ਅਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੜੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਰਾਜਨ੍ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਧ੍ਰੁਵੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਰਣੇ ਜਯਃ। ਯਥਾ ਤੁ ਨਾਰਦਃ ਪ੍ਰਾਹ ਯਤਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਤਤੋ ਜਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਪੱਕਾ ਜਾਣ ਲੋ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ: ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਿੱਤ ਹੈ।