ਗਦਾਸਿਮਕਰਾਵਾਸਂ ਹਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਗਜਾਕੁਲਮ੍ । ਪਦਾਤਿਮਤ੍ਸ੍ਯਕਲਿਲਂ ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਦਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜੰਤੂ, ਘੋੜੇ ਭੰਵਰ, ਹਾਥੀ ਝੁੰਡ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਡੁੰਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਜਦੀ ਸੀ।
ਹਯਾਨ੍ਗਜਪਦਾਤੀਂਸ਼੍ਚ ਰਥਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰਸਾ ਬਹੂਨ੍ । ਨਿਮਞ੍ਜਯਨ੍ਤਂ ਸਮਰੇ ਪਰਵੀਰਾਪਹਾਰਿਣਮ੍
ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਕੋਪੇਨ ਤੇਜਸਾ ਚ ਪਰਂਤਪਮ੍ । ਵੇਲੇਵ ਮਕਰਾਵਾਸਂ ਕੇ ਵੀਰਾਃ ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍
ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜੰਤੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ?
ਭੀष੍ਮੋ ਯਦਕਰੋਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸਮਰੇ ਸਞ੍ਜਯਾਰਿਹਾ । ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਕੇ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪੁਰੋऽਭਵਨ੍
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੀ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਸੰਜਯਾ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ?
ਕੇ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਚਕ੍ਰਂ ਭੀष੍ਮਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਪृष੍ਠਤਃ ਕੇ ਪਰਾਨ੍ਵੀਰਾਨਪਾਸੇਧਨ੍ਯਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਭੀਸ਼ਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਸ਼ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ? ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ?
ਕੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੋ ਭੀष੍ਮਮਨ੍ਤਿਕੇ। ਕੇ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨੁਤ੍ਤਰਂ ਚਕ੍ਰਂ ਵੀਰਾ ਵੀਰਕਸ੍ਯ ਯੁਧ੍ਯਤਃ
ਕਿਹੜੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਉੱਤਰੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ?
ਵਾਮੇ ਚਕ੍ਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ ਕੇऽਘ੍ਨਨ੍ਸਞ੍ਜਯ ਸृਞ੍ਜਯਾਨ੍। ਅਗ੍ਨਤੋऽਗ੍ਨ੍ਯਮਨੀਕੇषੁ ਕੇऽਭ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਦੁਰਾਸਦਮ੍
ਸੰਜਯਾ, ਕਿਹੜੇ ਵਾਮ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸਨ? ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਦਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ ਉਸ ਅਜੈਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ?
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਕੇऽਭ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਗਮਾਂ ਗਤਿਮ੍। ਸਮੂਹੇ ਕੇ ਪਰਾਨ੍ਵੀਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤ ਸਞ੍ਜਯ
ਕਿਹੜੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਔਖੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਸੀ? ਫੌਜ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੰਜਯਾ?
ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਃ ਕਥਂ ਵੀਰੈਰ੍ਗੋਪ੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਤੇ। ਦੁਰ੍ਜਯਾਨਾਮਨੀਕਾਨਿ ਨਾਜਯਂਸ੍ਤਰਸਾ ਯੁਧਿ
ਜਦੋਂ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅਜੈਯ ਫੌਜਾਂ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀਆਂ?
ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯੇਵ ਪਰਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਕਥਂ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤੁਮਪਿ ਤੇ ਸ਼ੇਕੁਃ ਸਞ੍ਜਯ ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਚਨਹਾਰ — ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਹਿਮਤ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਸੰਜਯਾ?
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦ੍ਵੀਪੇ ਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਰਵਃ ਪਰੈਃ । ਤਂ ਨਿਮਗ੍ਨਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਭੀष੍ਮਂ ਸ਼ਂਸਸਿ ਸਞ੍ਜਯ
ਜਿਸ ਦੀ ਟਾਪੂ ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਭੀਸ਼ਮ ਕਿਵੇਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਸੰਜਯਾ?
ਯਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਬृਹਦ੍ਬਲਃ । ਨ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਗਣਯਤ੍ਕਥਂ ਸ ਨਿਹਤਃ ਪਰੈਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਦਬਲਾ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
ਯਃ ਪੁਰਾ ਵਿਬੁਧੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹਾਯੇ ਯੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਮਦਃ । ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਦਾਨਵਾਨ੍ਧ੍ਨਦ੍ਭਿਃ ਪਿਤਾ ਮਮ ਮਹਾਵ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਵੱਡੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ—
ਯਸ੍ਮਿਜ੍ਜਾਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨੁਰ੍ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਸ਼ੋਕਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਚ ਦੁਃਸ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਾਜਹਾਤ੍ਸ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ, ਮਲਾਲ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਂ ਸ਼ੁਚਿਮ੍। ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਤਤ੍ਵਜ੍ਞਂ ਕਥਂ ਸ਼ਂਸਸਿ ਮੇ ਹਤਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ?
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਯੋਪੇਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦਾਨ੍ਤਂ ਮਨਸ੍ਵਿਨਮ੍। ਹਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਯੇ ਸ਼ੇषਂ ਹਤਂ ਬਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਧਰ੍ਮਾਦਧਰ੍ਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਯਤ੍ਰ ਵृਦ੍ਧਂ ਗੁਰੁਂ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਅਧਰਮ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਃ ਪੁਰਾ ਰਾਮਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਨੁਤ੍ਤਮਃ । ਅਮ੍ਬਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਭੀष੍ਮੇਣ ਯੁਧਿ ਨਿਰ੍ਜਿਤਃ
ਕਦੇ ਜਾਮਦਗਨਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਅੰਬਾ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇਆ, ਪਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸਮਕਰ੍ਮਾਣਂ ਕਕੁਦਂ ਸਰ੍ਵਧਨ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਹਤਂ ਸ਼ਂਸਸਿ ਮੇ ਭੀष੍ਮਂ ਕਿਂ ਨੁ ਦੁਃਖਮਤਃ ਪਰਮ੍
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਕृਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵ੍ਰਾਤਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਯੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੇਨ ਵੀਰੇਣ ਪਰਵੀਰਨਿਘਾਤਿਨਾ। ਨ ਹਤੋ ਯੋ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ ਹਤੋऽਦ੍ਯ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਾ
ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਮਦਗਨਿ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਭੀਸ਼ਮ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ, ਪਰ ਅੱਜ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੂਨਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਰ੍ਗਵਾਦ੍ਯੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਮਦਾਤ੍। ਤੇਜੋਵੀਰ੍ਯਬਲੈਰ੍ਯੂਯਾਞ੍ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਦ੍ਰੁਪਦਾਤ੍ਮਜਃ
ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਯੋਧਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਃ ਸ਼ੂਰਂ ਕृਤਿਨਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍। ਪਰਮਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਂ ਵੀਰਂ ਜਘਾਨ ਭਗ੍ਤਰ੍षਭਮ੍
ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਹਰ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਰਤਬ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਸਤਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—
ਕੇ ਵੀਰਾਸ੍ਤਮਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨਮਨ੍ਵਯੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਂਸਦਿ । ਸ਼ਂਸ ਮੇ ਤਦ੍ਯਥਾ ਚਾਸੀਦ੍ਯੁਦ੍ਭਂ ਭੀष੍ਮਸ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵੈਃ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕੌਣ ਉਹ ਵੀਰ ਸਨ ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਏ? ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਯੋषੇਵ ਹਤਵੀਰਾ ਮੇ ਸੇਨ੍ਮ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਯ । ਅਗੋਪਮਿਵ ਚੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗੋਕੁਲਂ ਤਦ੍ਬਲਂ ਮਮ
ਸੰਜਯਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਫੌਜ ਹੁਣ ਉਸ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਮਰ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪੌਰੁषਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਰਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਹਵੇ। ਪਰਾਸਕ੍ਤੇ ਚ ਵਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥਮਾਸੀਨ੍ਮਨਸ੍ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਰਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨ ਦਾ ਹਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਜੀਵਿਤੇऽਪ੍ਯਦ੍ਯ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਕਿਮਿਵਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸਞ੍ਜਯ। ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਪਿਤਰਂ ਲੋਕਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍
ਸੰਜਯਾ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਗਾਧੇ ਸਲਿਲੇ ਮਗ੍ਨਾਂ ਨਾਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਵ ਪਾਰਗਾਃ । ਭੀष੍ਮੇ ਹਤੇ ਭृਸ਼ਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਮਨ੍ਯੇ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਨੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਦ੍ਰਿਸਾਰਮਯਂ ਨੂਨਂ ਹृਦਯਂ ਮਮ ਸਞ੍ਜਯ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਹਤਂ ਭੀष੍ਮਂ ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਸੰਜਯਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੇਧਾ ਚ ਨੀਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੇ। ਅਪ੍ਰਮੇਯਾਣਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षੇ ਕਥਂ ਸ ਨਿਹਤੋ ਯੁਧਿ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਹਥਿਆਰ, ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਸੀ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸੀ—ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਰ ਗਿਆ?
ਨ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ਼ੌਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਮੇਧਯਾ ਨ ਚ। ਨ ਧृਤ੍ਯਾ ਨ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੋਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ, ਵਿਰਤਾ, ਤਪ, ਬੁਧੀ, ਧੀਰਜ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।