ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਣਾਂ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸਿਂਹਾਸ਼੍ਚਾਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯੇਨੋਪਜੀਵਨਮ੍
ਘਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦ੍ਭਿਞ੍ਜਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਜਾਤਯਃ । ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਵਲ੍ਲ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਸ੍ਤृਣਜਾਤਯਃ
ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਬੇਲਾਂ, ਛਾਲ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਘਾਹ।
ਤੇषਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਕੋਨਾ ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਪਞ੍ਚਸੁ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਲੋਕਸਂਮਤਾ
ਪੰਜ ਮਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਣੀ ਵੀਹ (ਉਨ੍ਹੀ ਵੀਹ) ਹਨ। ਪਰ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੌਵੀ (24) ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ।
ਯ ਏਤਾਂ ਵੇਦ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ ਲੋਕੇ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਇਤਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਰਣ੍ਯਵਾਸਿਨਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤੈषਾਂ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸਿਨਃ । ਸਿਂਹਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਵਰਾਹਾਸ਼੍ਚ ਮਹਿषਾ ਵਾਰਣਾਸ੍ਤਥਾ
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸੱਤ ਹਨ: ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਭੈਂਸ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ऋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਨृਪ । ਗੌਰਜਾਵਿਮਨੁष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗਰ੍ਦਭਾਃ
ਰਾਜਾ, ਰੀਛ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੱਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ ਅਤੇ ਗਧਾ ਘਰ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ।
ਏਤੇ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਧੁਭਿਃ । ਏਤੇ ਵੈ ਪਸ਼ਵੋ ਰਾਜਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼
ਇਹ ਸੱਤ ਘਰ ਦੇ ਜੀਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਘਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਦਾਂ ਜੀਵ ਹਨ।
ਭੂਮੌ ਚ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਮੌ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਮਿਰੇਵ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਭੂਮਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਤਿਗृਦ੍ਧਾ ਰਾਜਾਨੋ ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤੀਤਰੇਤਰਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ—ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਸਂਜਯ । ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਂ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਭੂਮਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਸੰਜਯਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਮਮ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਨਿਖਿਲੇਨ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕਾਨਨਾਨਿ ਚ ਸਂਜਯ
ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੂਰਾ ਵਿਆਪ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਵੀ, ਸੰਜਯਾ।
ਪਞ੍ਚੇਮਾਨਿ ਮਹਾਰਾਜ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍। ਜਗਤੀਸ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਮਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰਾਪਸ੍ਤਥਾ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੇषਾਂ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਵਧਦੇ ਸੁਖਮਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ। ਭੂਮੇਰੇਤੇ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਭਿਃਕ
ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਗੰਧ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਪ੍ਸੁ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਤੇਜਸੋऽਥ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਾਯੌ ਦ੍ਵੌ ਅਕਾਸ਼ੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਤੁ
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਗੁਣ ਹਨ, ਰਾਜਨ, ਪਰ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ। ਅੱਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ—ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ। ਹਵਾ ਦੇ ਦੋ—ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਛੂਹ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ।
ਏਤੇ ਪਞ੍ਚ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਪਞ੍ਚਸੁ। ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਯੇषੁ ਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਣ, ਰਾਜਨ, ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਭ ਜਗਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨਾਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯਦਾ
ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯਦਾ ਤੁ ਵਿषਮੀਭਾਵਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਦਾ ਦੇਹੈਰ੍ਦੇਹਵਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਤਿਰੋਹਨ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ।
ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸਰ੍ਵਾਮ੍ਯਪਰਿਮੇਯਾਣਿ ਤਦੇषਾਂ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਮਾਪ ਹਨ—ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਵਿਆਤਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਾਃ । ਤੇषਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤਰ੍ਕੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਧਾਤੂ ਦਿਖਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਯੇ ਭਾਵਾ ਨ ਤਾਂਸ੍ਤਰ੍ਕੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍। ਪ੍ਰਕृਤਿਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਅਕਲਪਨੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਲਪਨੀਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤੁ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ। ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੋ ਮਹਾਰਾਜ ਦ੍ਵੀਪੋऽਸੌ ਚਕ੍ਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸੁਖ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਇਹ ਗੋਲ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਦੀਜਾਲਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ਼੍ਚਾਭ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭੈਃ । ਪੁਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈ ਰਮ੍ਯੈਰ੍ਜਨਪਦੈਸ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ।
ਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤੈਃ ਸਂਪਨ੍ਨਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍ । ਲਵਣੇਨ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਇਹ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਧਨ-ਧਾਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਮੁਖਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਏਵਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਦ੍ਵੀਪੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਵੀਪ ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਰਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਰਂਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਰ੍ਮਹਾਨ੍ । ਦ੍ਵਿਰਂਸ਼ਃ ਪਿਪ੍ਪਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਰਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕੁਸ਼ੋ ਮਹਾਨ੍। ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਾਪਨ੍ਨਃ ਪਰ੍ਵਤੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪਲਕਸ਼ ਦਵੀਪ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਲਮਲਿ; ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪਿੱਪਲ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਾ, ਜੋ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਪਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੇषਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਤਤੋऽਨ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ਚਾਯਮੇਨਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਤੱਤ ਵੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ, ਦੂਜਾ ਤੱਤ ਵਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਮੇਰੋਰਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸਂਜਯ। ਨਿਖਿਲੇਨ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਮਾਲ੍ਯਵਨ੍ਤਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਸੰਜਯਾ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ। ਮਾਲ੍ਯਵੰਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਨੀਲਸ੍ਯ ਮੇਰੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ। ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵੋ ਰਾਜਨ੍ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤਾਃ
ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੁ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਮਧੁਫਲਾ ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਫਲੋਪਗਾਃ। ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਥੇ ਰੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫੁੱਲ ਸੁਗੰਧੀ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।