ਜਾਤਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਮੇਨਕਾ ਮਾਲਿਨੀਮਨੁ। ਕृਤਕਾਰ੍ਯਾ ਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਗਚ੍ਛਚ੍ਛਕ੍ਰਸਂਸਦਮ੍
ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਲਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਨਕਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ।
ਤਂ ਵਨੇ ਵਿਜਨੇ ਗਰ੍ਭਂ ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸਮਾਕੁਲੇ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਯਾਨਂ ਸ਼ਕੁਨਾਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਵਾਰਯਨ੍। ਨੇਮਾਂ ਹਿਂਸ੍ਯੁਰ੍ਵਨੇ ਬਾਲਾਂ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਮਾਂਸਗृਦ੍ਧਿਨਃ
ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਘ ਹਨ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਪਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ।
ਪਰ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ ਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਾ ਮੇਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍। ਉਪਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਗਤਸ਼੍ਚਾਹਮਪਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਯਿਤਾਮਿਮਾਮ੍
ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਵਿਪਿਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾਮ੍। `ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਾਭ੍ਯਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਅਬ੍ਰੁਞ੍ਸ਼ਕੁਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਲਂ ਮਧੁਰਭਾषਿਣਃ
ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆ ਪਏ; ਸਭ ਪੰਛੀਆਂ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸੁਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ਯਾਸਭੂਤਾਂ ਭਰਸ੍ਵ ਵੈ। ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਵਜਿਤਵਾਨ੍ਸਖਾ ਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀਂ ਗਤਃ
‘ਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ; ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।’
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੋषਯ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੀਂ ਦਯਾਵਾਨਿਤਿ ਤੇऽਬ੍ਰੁਵਨ੍। ਸਰ੍ਵਭੂਤਰੁਤਜ੍ਞੋऽਹਂ ਦਯਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪਾਲ।’ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਾਂ।
ਆਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵੇ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯਮ੍
ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਸ਼ਰੀਰਕृਤ੍ਪ੍ਰਾਣਦਾਤਾ ਯਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਤੇ। ਕ੍ਰਮੇਣੈਤੇ ਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸਨੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਿੰਦ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਤੁ ਵਨੇ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕੁਨ੍ਤੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾ। ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਲੇਤਿ ਨਾਮਾਸ੍ਯਾਃ ਕृਤਂ ਚਾਪਿ ਤਤੋ ਮਯਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਸੀ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਰੱਖਿਆ।
ਏਵਂ ਦੁਹਿਤਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਮ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਲਾਮ੍। ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਲਾ ਚ ਪਿਤਰਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਮਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ; ਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦਾਚष੍ਟ ਪृष੍ਟਃ ਸਨ੍ਮਮ ਜਨ੍ਮ ਮਹਰ੍षਯੇ। ਸੁਤਾਂ ਕਣ੍ਵਸ੍ਯ ਮਾਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਂ ਮਨੁਜਾਧਿਪ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਕਣਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸਮਝੋ।
ਕਣ੍ਵਂ ਹਿ ਪਿਤਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਵਮਜਾਨਤੀ। ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਕਣਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਭਾषਸੇ। ਭਾਰ੍ਯਾ ਮੇ ਭਵ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਕਰਵਾਣਿ ਤੇ
ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ, ਸੁਭਾਗੀ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ, ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ।
ਸੁਵਰ੍ਣਮਾਲਾਂ ਵਾਸਾਂਸਿ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਪਰਿਹਾਟਕੇ। ਨਾਨਾਪਤ੍ਤਨਜੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਮਣਿਰਤ੍ਨੇ ਚ ਸ਼ੋਭਨੇ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਲਿਆਉਂਗਾ, ਸੋਹਣੀ; ਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਮਕਦੇ ਰਤਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆਉਂਗਾ।
ਆਹਰਾਮਿ ਤਵਾਦ੍ਯਾਹਂ ਨਿष੍ਕਾਦੀਨ੍ਯਜਿਨਾਨਿ ਚ। ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮੇ ਭਵ ਸ਼ੋਭਨੇ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਲਿਆਉਂਗਾ; ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਹਣੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੇਣ ਚ ਮਾਂ ਭੀਰੁ ਵਿਵਾਹੇਨੈਹਿ ਸੁਨ੍ਦਰਿ। ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਹਿ ਰਮ੍ਭੋਰੁ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਡਰਪੋਕ ਸੋਹਣੀ, ਗਾਂਧਰਵ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।
ਫਲਾਹਾਰੋ ਗਤੋ ਰਾਜਨ੍ਪਿਤਾ ਮੇ ਇਤ ਆਸ਼੍ਰਮਾਤ੍। ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸਂਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਸ ਮਾਂ ਤੁਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਫਲ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕੋ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇਗਾ।
ਪਿਤਾ ਹਿ ਮੇ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੈਵਤਂ ਪਰਮਂ ਮਮ। ਯਸ੍ਮੈ ਮਾਂ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ਪਿਤਾ ਸ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਿਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਕੌਮਾਰੇ ਭਰ੍ਤਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯੌਵਨੇ। ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਵਿਰੇ ਭਾਵੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ
ਪਿਤਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕੌਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਤੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਧਾਪੇ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਲਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਿਤਰਂ ਮੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍। ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠ ਕਥਂ ਵਰਮੁਪਾਸ੍ਮਹੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਪਸਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਮਨ੍ਯੁਪ੍ਰਹਰਣਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ।
ਮਨ੍ਯੁਨਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਵਜ੍ਰੇਣੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਸੁਰਾਨ੍। ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਤੇਜੋਭਿਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਹਤਿ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ।
ਰਾਜਾ ਦਹਤਿ ਦਣ੍ਡੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਨ੍ਯੁਨਾ ਦਹੇਤ੍। ਕ੍ਰੋਧਿਤਾ ਮਨ੍ਯੁਨਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਰਿਵਾਸੁਰਾਨ੍
ਰਾਜਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਜਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਨੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮਹਰ੍षਿਂ ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੁਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।' ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਭਜਮਾਨਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ। ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤ੍ਵਦ੍ਗਤਂ ਹਿ ਮਨੋ ਮਮ
ਭਦਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਗਤਿਰਾਤ੍ਮੈਵ ਚਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦਾਨਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਧਰ੍ਮਤਃ
ਆਦਮੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਵੇਵ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਵਾਹਾ ਧਰ੍ਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਦੈਵਸ੍ਤਥੈਵਾਰ੍षਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾऽऽਸੁਰਃ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਠ ਵਿਆਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮ, ਦੈਵ, ਆਰਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਤੇ ਅਸੁਰ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚੈਵ ਪੈਸ਼ਾਚਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਗਾਂਧਰਵ, ਰਾਖਸ ਅਤੇ ਪੈਸ਼ਾਚ — ਇਹ ਅਠਵਾਂ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਧਾਰਯ। षਡਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਨਨਿਨ੍ਦਿਤੇ
ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਛੇ ਰੂਪ ਧਰਮਕ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਤੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰੇष੍ਵਾਸੁਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯੋ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾ ਅਧਰ੍ਮ੍ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਮृਤਾਵਿਹ
ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਸ ਰੂਪ ਵੀ ਮਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਟ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧਰਮਕ ਹਨ, ਦੋ ਅਧਰਮਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੈਸ਼ਾਚ ਆਸੁਰਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੌ ਕਦਾਚਨ। ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯੈषਾ ਗਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਪੈਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।