ਉਪਸ੍ਥਿਤਰਥਂ ਸ਼ੌਰਿਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਮਰਿਨ੍ਦਮਮ੍ । ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋ ਮਹਾਰਾਜਃ ਪੁਨਰੇਵਾਭ੍ਯਭਾषਤ
ਜਦ ਸ਼ੌਰੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਥ 'ਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਯਾਵਦ੍ਬਲਂ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇ ਨ ਤੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਸ਼ਨ
ਜਨਾਰਦਨ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੂੰ ਆਪ ਵੇਖ ਲੈ; ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।
ਕੁਰੂਣਾਂ ਸ਼ਮਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਯਤਮਾਨਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵ । ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਤਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਮੇ ਨਾਤਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ।
ਨ ਮੇ ਪਾਪੋऽਸ੍ਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਕੇਸ਼ਵ । ਜ੍ਞਾਤਮੇਵ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਨ੍ਮਯੋਕ੍ਤਃ ਸੁਯੋਧਨਃ
ਕੇਸ਼ਵ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮੰਦ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ; ਸੁਯੋਧਨ ਨੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਕੁਰਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਾਨਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ । ਸ਼ਮੇ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਂ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਮਾਧਵ
ਮਾਧਵ, ਸਾਰੇ ਕੁਰੂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਦ੍ਰੋਣਂ ਪਿਤਾਮਹਂ ਭੀष੍ਮਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰਂ ਬਾਹ੍ਲਿਕਂ ਕृਪਮ੍
ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੁ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਦ੍ਰੋਣ, ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ, ਬਾਹਲਿਕ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੇਤਦ੍ਭਵਤਾਂ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਕੁਰੁਸਂਸਦਿ। ਯਥਾ ਚਾਸ਼ਿष੍ਟਵਨ੍ਮਨ੍ਦੋ ਰੋषਾਦਦ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰੂ ਸਭਾ 'ਚ ਕੀ ਹੋਇਆ; ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅੱਜ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸਾ ਉਠਿਆ।
ਵਦਤ੍ਯਨੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਆਪृਚ੍ਛੇ ਭਵਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਮ੍
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੌਰਿਂ ਰਥਸ੍ਥਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹੇष੍ਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਵੀਰਾ ਭਰਤਰ੍षਭਾਃ
ਰਥ 'ਚ ਬੈਠੇ ਸ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ ਤੇ ਵੀਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ।
ਭੀष੍ਮੋ ਦ੍ਰੋਣਃ ਕृਪਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋऽਥ ਬਾਹ੍ਲਿਕਃ। ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਮਾ ਵਿਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਯੁਯੁਤ੍ਸੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥਃ
ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਵਿਦੁਰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਾਹਲਿਕ, ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਵਿਕਰਨ ਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਯੁਯੁਤ्सੁ।
ਤਤੋ ਰਥੇਨ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇਣ ਮਹਤਾ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕਿਨਾ । ਕੁਰੂਣਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ੍ਵਸਾਰਂ ਸ ਪਿਤੁਰ੍ਯਯੌ
ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥ 'ਚ, ਘੰਟੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਥ ਗृਹਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਣਾਵਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ। ਆਚਖ੍ਯੌ ਤਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਕੁਰੁਸਂਸਦਿ
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਰੂ ਸਭਾ 'ਚ ਕੀ ਹੋਇਆ।
ਉਕ੍ਤਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹਣੀਯਂ ਸਹੇਤੁਕਮ੍। ऋषਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚ ਮਯਾ ਨ ਚਾਸੌ ਤਦ੍ਗृਹੀਤਵਾਨ੍
ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਕਾਰਨ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ; ਪਰ ਉਹ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।
ਕਾਲਪਕ੍ਵਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਯੋਧਨਵਸ਼ਾਨੁਗਮ੍। ` ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਦਹ੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥਵਹ੍ਨਿਨਾ ।' ਆਪृਚ੍ਛੇ ਭਵਤੀਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯੇ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਯੋਧਨ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਰਗ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਵਾਚ੍ਯਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵੇਯਾਸ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਯਾ ਵਚਨਾਨ੍ਮਯਾ । ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਪ੍ਰਜ੍ਞੇ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੇ ਵਚਨਂ ਤਵ
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਜਾਨਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਮ੍ । ਭੂਯਾਂਸ੍ਤੇ ਹੀਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਕ ਵृਥਾ ਕृਥਾਃ
ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕਹੋ: 'ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪੁੱਤ, ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ।'
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯੇਵ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮਨ੍ਦਕਸ੍ਯਾਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । ਅਨੁਵਾਕਹਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਧਰ੍ਮਮੇਵੈਕਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਣਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲਤ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਵੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਧਰ੍ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸृष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ । ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸृष੍ਟਾ ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯੋਪਜੀਵਿਨਃ
ਰਾਜਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰੂਰਾਯ ਕਰ੍ਮਣੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਰਿਪਾਲਨੇ। ਸ਼੍ਰृਣੁ ਚਾਤ੍ਰੋਪਮਾਮੇਕਾਂ ਯਾ ਵृਦ੍ਧੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਇੱਕ ਉਪਮਾ ਤੇਰੀਆਂ ਸੁਣ।
ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਰਦਦਤ੍ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍। ਪੁਰਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਨ ਚਾਸੌ ਤਦ੍ਗृਹੀਤਵਾਨ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲਈ।
ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯਾਰ੍ਜਿਤਂ ਰਾਜ੍ਯਮਸ਼੍ਰੀਯਾਮਿਤਿ ਕਾਮਯੇ। ਤਤੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।' ਇਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਸੋऽਨ੍ਵਸ਼ਾਸਦ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ । ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯਾਰ੍ਜਿਤਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮਮਨੁਵ੍ਰਤਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਯਂ ਹਿ ਧਰ੍ਮਂ ਚਰਨ੍ਤੀਹ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਵਿਨ੍ਦੇਨ ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ, ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਚਰਤਿ ਚੇਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਦੇਵਤ੍ਵਾਯੈਵ ਕਲ੍ਪਤੇ। ਸ ਚੇਦਧਰ੍ਮਂ ਚਰਤਿ ਨਰਕਾਯੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਅਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ। ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗਧਰ੍ਮੇਭ੍ਯੋ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ
ਦੰਡ-ਨੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ ਕੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।
ਦਣ੍ਡਨੀਤ੍ਯਾਂ ਯਦਾ ਰਾਜਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਤਦਾ ਕृਤਯੁਂ ਨਾਮ ਕਾਲਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੰਡ-ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੁਗ — ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ — ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲੋ ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਜਾ ਵਾ ਕਾਲਕਾਰਣਮ੍ । ਇਤਿ ਤੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਾ ਭੂਦ੍ਰਾਜਾ ਕਾਲਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰਹੇ ਕਿ ਸਮਾਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਦਾ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਕृਤਯੁਗਸ੍ਰष੍ਟਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਚ। ਯੁਗਸ੍ਯ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਕਾਰਣਮ੍
ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ, ਦੁਆਪਰਯੁਗ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਯੁਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਹੀ ਹੈ।
ਕृਤਸ੍ਯ ਕਰਣਾਦ੍ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਤੇ । ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਃ ਕਰਣਾਦ੍ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ; ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਯਥਾਭਾਗਮੁਪਾਸ਼੍ਰੁਤੇ । ਕਲੇਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਰਾਜਾ ਪਾਪਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਦੁਆਪਰਯੁਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅਜਿਹਾ ਪਾਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ।