ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਗੁਣਾਃ ਪਾਰ੍ਥੇ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਭੂਯੋ ਜਾਨਾਸਿ ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰਂ ਧਨਞ੍ਜਯਮ੍
ਪਾਰਥ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਨਾਰਦਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਮੁੜ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਯੌ ਤੌ ਤਾਵੇਵਾਰ੍ਜੁਨਕੇਸ਼ਵੌ । ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਵੀਰੌ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੌ
ਨਰਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯੋਧੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ।
ਯਦ੍ਯੇਤਦੇਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਨ ਚ ਮਾਮਭਿਸ਼ਙ੍ਕਸੇ । ਆਰ੍ਯਾਂ ਮਤਿਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ਼ਾਮ੍ਯ ਭਾਰਤ ਪਾਣ੍ਡਵੈਃ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਿ ਕਰ ਲਵੋ।
ਅਥ ਚੇਨ੍ਮਨ੍ਯਸੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨ ਮੇ ਭੇਦੋ ਭਵੇਦਿਤਿ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਾ ਚ ਯੁਦ੍ਧੇ ਮਨਃ ਕृਥਾਃ
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਂਤਿ ਕਰ ਲਵੋ ਤੇ ਜੰਗ ਵੱਲ ਮਨ ਨਾ ਲਿਆਓ।
ਭਵਤਾਂ ਚ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੁਲਂ ਬਹੁਮਤਂ ਭੁਵਿ । ਤਤ੍ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੁ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਮੇਵੋਪਚਿਨ੍ਤਯ
ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਣ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਹੀ ਸੋਚੋ।
ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਵੇऽਪਿ ਭਗਵਾਨृषਿਃ । ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕੁਰੁਸਂਸਦਿ
ਜਾਮਦਗਨਿ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕਣਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਕੁਰੁ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਯਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਤਥੈਵ ਭਗਵਨ੍ਤੌ ਤੌ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਦੋ ਭਗਵਾਨ ਨਰਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰੇਕਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਅਜਥ੍ਯਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਾਰੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਸਦੀਵੀ, ਸਰਵ-ਸਮਰਥ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਰਣਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਮਹੀ ਜਲਮ੍ । ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾऽऽਕਾਸ਼ਂ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਾਰਾਗਣਾਸ੍ਤਥਾ
ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤਾਰੇ।
ਤੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਤੇ ਜਗਤੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਸਦਾ। ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸਰ੍ਵੇ ਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜਗਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਰਣਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਾ ਮੂਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ। ਤੈਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਜੀਵਲੋਕਚਰਾਸ੍ਤਥਾ
ਹੋਰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਮਨੁੱਖ, ਗੂੰਗੇ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਯਿष੍ਠੇਨ ਤੁ ਰਾਜਾਨਃ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽऽਯੁषਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਤਰੁਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ
ਅਕਸਰ, ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਭੋਗ ਕੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਭਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਮਂ ਕਰ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਸਿ । ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਲਯਨ੍ਤੁ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਨ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਂਤਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਕੁਰੁ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
ਬਲਵਾਨਹਮਿਤ੍ਯੇਵ ਨ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਯੋਧਨ । ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਬਲਿਭ੍ਯੋ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰੁषਰ੍षਭ
ਸੁਯੋਧਨ, ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਨ ਬਲਂ ਬਲਿਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਬਲਂ ਭਵਤਿ ਕੌਰਵ । ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਦੇਵਵਿਕ੍ਰਮਾਃ
ਕੌਰਵਾ, ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ; ਪਾਂਡਵ ਸਭ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਾਤਲੇਰ੍ਦਾਤੁਕਾਮਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਂ ਮृਗਯਤੋ ਵਰਮ੍
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਮਾਤਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਿਆਹਣ ਲਈ ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮਤਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਰਾਜਸ੍ਯ ਮਾਤਲਿਰ੍ਨਾਮ ਸਾਰਥਿਃ। ਤਸ੍ਯੈਕੈਵ ਕੁਲੇ ਮਨ੍ਯਾ ਰੂਪਤੋ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਮਾਂ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਾਤਲੀ ਨਾਂ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਗੁਣਕੇਸ਼ੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਾ ਦੇਵਰੂਪਿਣੀ । ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚ ਵਪੁषਾ ਚੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਨ੍ਯਾਃਸਾऽਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕੁੜੀ ਗੁਣਕੇਸ਼ੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦਾਨਸਮਯਂ ਮਾਤਲਿਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਮਮृਸ਼ੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤਤ੍ਪਰਃ ਪਰਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍
ਜਦੋਂ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਧਿਕ੍ਖਲ੍ਵਲਘੁਸ਼ੀਲਾਨਾਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਨਰਾਣਾਂ ਮृਦੁਸਤ੍ਵਾਨਾਂ ਕੁਲੇ ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਰੋਹਣਮ੍
ਹਾਏ, ਉਹ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਚੰਚਲ, ਹਲਕੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤੁਃ ਕੁਲਂ ਪਿਤृਕੁਲਂ ਯਤ੍ਰ ਚੈਵ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ। ਕੁਲਤ੍ਰਯਂ ਸਂਸ਼ਯਿਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਨ੍ਯਕਾ ਸਤਾਮ੍
ਕੁੜੀ ਜਦ ਵਿਆਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵਮਾਨੁषਲੋਕੌ ਦ੍ਵੌ ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ। ਅਪਗਾਹ੍ਯੈਵ ਵਿਚਿਤੌ ਨ ਚ ਮੇ ਰੋਚਤੇ ਵਰਃ
ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਢੰਗ ਦਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਨ ਦੇਵਾਨ੍ਨੈਵ ਦਿਤਿਜਾਨ੍ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਨ ਮਾਨੁषਾਨ੍। ਅਰੋਚਯਦ੍ਵਰਕृਤੇ ਤਥੈਵ ਬਹੁਲਾਨृषੀਨ੍
ਵਰ ਚੁਣਨ ਲਈ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਏ।
ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਤੁ ਸ ਸਂਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸਹ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੁਧਰ੍ਮਯਾ । ਮਾਤਲਿਰ੍ਨਾਗਲੋਕਾਯ ਚਕਾਰ ਗਮਨੇ ਮਤਿਮ੍
ਫਿਰ, ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਧਰਮਾ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਨ ਮੇ ਦੇਵਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਗੁਣਕੇਸ਼੍ਯਾਃ ਸਮੋ ਵਰਃ। ਰੂਪਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਗੇषੁ ਭਵਿਤਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸੁਧਰ੍ਮਾਂ ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਭਿਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹੀਤਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਧਰਮਾ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਧੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਤ੍ਤੁ ਨਾਗਲੋਕਸ੍ਯ ਨਾਭਿਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੁਰਮ੍। ਪਾਤਾਲਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਸੇਵਿਤਮ੍
ਇਹ ਨਾਗ ਲੋਕ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਦਮਦ੍ਭਿਃ ਸਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਭੁਵਿ ਜਙ੍ਗਮਾਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਮਹਾਨਾਦਂ ਨਦਨ੍ਤਿ ਭਯਪੀਡਿਤਾਃ
ਇੱਥੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਸੁਰੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸਤਤਂ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਵਾਰਿਭੋਜਨਃ। ਵ੍ਯਾਪਾਰੇਣ ਧृਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਸਮਬੁਧ੍ਯਤ
ਇੱਥੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਮृਤਂ ਸੁਰੈਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਿਹਿਤਂ ਨਿਹਤਾਰਿਭਿਃ ।। ਅਤਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।