ਯਦਾऽਵਸੋ ਨਨ੍ਦਨੇ ਕਾਮਰੂਪੀ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣਾਮਯੁਤਂ ਸ਼ਤਾਨਾਮ੍। ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗਪ੍ਰਧਾਨ ਹਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤ੍ਵਂ ਵਸੁਧਾਮਨ੍ਵਪਦ੍ਯਃ
ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਰਹੇ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ?
ਜ੍ਞਾਤਿਃ ਸੁਹृਤ੍ਸ੍ਵਜਨੋ ਵਾ ਯਥੇਹ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਵਿਤ੍ਤੇ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੈਰ੍ਹਿ। ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੀਣਪੁਣ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸੇਸ਼੍ਵਰਾ ਦੇਵਸਙ੍ਘਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ, ਜਦ ਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ, ਜਦ ਪੂਣ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਪੁਣ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਂਮੁਹ੍ਯਤੇ ਮੇऽਤ੍ਰ ਮਨੋऽਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍। ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਕਸ੍ਯ ਧਾਮੋਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਮੇ
ਉਥੇ ਪੂਣ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੌਣ ਕਿਹੜਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।
ਇਮਂ ਭੌਮਂ ਨਰਕਂ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਲਲਾਪ੍ਯਮਾਨਾ ਨਰਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇ। ਤੇ ਕਙ੍ਕਗੋਮਾਯੁਬਲਾਸ਼ਨਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਰਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਾਂ, ਗਿੱਧ, ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਸਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਣ ਲਈ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪੂਣ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦ੍ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦੁष੍ਟਂ ਲੋਕੇ ਗਰ੍ਹਣੀਯਂ ਚ ਕਰ੍ਮ। ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਤੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਭੂਯਸ਼੍ਚੇਦਾਨੀਂ ਵਦ ਕਿਂ ਤੇ ਵਦਾਮਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਜੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ।
ਯਦਾ ਤੁ ਤਾਨ੍ਵਿਤੁਦਨ੍ਤੇ ਵਯਾਂਸਿ ਤਥਾ ਗृਧ੍ਰਾਃ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਾਃ ਪਤਙ੍ਗਾਃ। ਕਥਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਥਮਾਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਭੌਮਮਨ੍ਯਂ ਨਰਕਂ ਸ਼ृਣੋਮਿ
ਜਦ ਪੰਛੀ, ਗਿੱਧ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦੇਹਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣੋ ਜृਮ੍ਭਮਾਣਾ- ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਨੁਸਂਚਰਨ੍ਤਿ। ਇਮਂ ਭੌਮਂ ਨਰਕਂ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਾਵੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਵਰ੍षਪੂਗਾਨਨੇਕਾਨ੍
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਘੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਥੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
षष੍ਟਿਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਥਾ ਅਸ਼ੀਤਿਂ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਾਣਿ। ਤਾਨ੍ਵੈ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਪਤਤਃ ਪ੍ਰਪਾਤਂ ਭੀਮਾ ਭੌਮਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਾਃ
ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਖਸ਼, ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੁਭਦੇ ਹਨ।
ਯਦੇਨਸਸ੍ਤੇ ਪਤਤਸ੍ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਭੀਮਾ ਭੌਮਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਾਃ। ਕਥਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਥਮਾਭਵਨ੍ਤਿ ਕਥਂਭੂਤਾ ਗਰ੍ਭਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਖਸ਼, ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਅਸ੍ਰਂ ਰੇਤਃ ਪੁष੍ਪਫਲਾਨੁਪृਕ੍ਤ- ਮਨ੍ਵੇਤਿ ਤਦ੍ਵੈ ਪੁਰੁषੇਣ ਸृष੍ਟਮ੍। ਸ ਵੈ ਤਸ੍ਯਾ ਰਜ ਆਪਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਸ ਗਰ੍ਭਭੂਤਃ ਸਮੁਪੈਤਿ ਤਤ੍ਰ
ਲਹੂ, ਵੀਰਯ, ਫੁੱਲ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ — ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਗਰਭ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਨਸ੍ਪਤੀਨੋषਧੀਸ਼੍ਚਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਆਪੋ ਵਾਯੁਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍। ਚਤੁष੍ਪਦਂ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਚਾਤਿ ਸਰ੍ਵ- ਮੇਵਂਭੂਤਾ ਗਰ੍ਭਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਜੜੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਚੌਪਾਏ ਅਤੇ ਦੋਪਾਏ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗਰਭ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਪੁਰ੍ਵਿਦਧਾਤੀਹ ਗਰ੍ਭ- ਮੁਤਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ਸ੍ਵੇਨ ਕਾਯੇਨ ਯਾਤਿ। ਆਪਦ੍ਯਮਾਨੋ ਨਰਯੋਨਿਮੇਤਾ- ਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੰਦੇਹ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਦੇਹਾਤਿਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਲਭਤੇ ਕੇਨ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍। ਏਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪृष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤਾਤ ਮਨ੍ਯਾਮ ਸਰ੍ਵੇ
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।
ਵਾਯੁਃ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍षਤਿ ਗਰ੍ਭਯੋਨਿ- ਮृਤੌ ਰੇਤਃ ਪੁष੍ਪਫਲਾਨੁਪृਕ੍ਤਮ੍। ਸ ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕृਤਾਧਿਕਾਰਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਂਵਰ੍ਧਯਤੀਹ ਗਰ੍ਭਮ੍
ਹਵਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਬੀਜ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ 'ਤੇ ਹੱਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਇੱਥੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜਾਯਮਾਨੋ ਵਿਗृਹੀਤਮਾਤ੍ਰਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਧਿष੍ਠਾਯ ਤਤੋ ਮਨੁष੍ਯਃ। ਸ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਯਤੀਹ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ ਵੈ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਚ
ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਚੇਤਨਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਘ੍ਰਾਣੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾऽਥੋ ਰਸਂ ਚ ਤ੍ਵਚਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਮਨਸਾ ਵੇਦਭਾਵਮ੍। ਇਤ੍ਯष੍ਟਕੇਹੋਪਹਿਤਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਃ ਸ਼ਰੀਰੇ
ਨੱਕ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਸਵਾਦ ਚੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵਾ ਨਿਖਨ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਨਿਕृष੍ਯਤੇ ਵਾ। ਅਭਾਵਭੂਤਃ ਸ ਵਿਨਾਸ਼ਮੇਤ੍ਯ ਕੇਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚੇਤਯਤੇ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਫਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਬ ਆਤਮਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਹਿਤ੍ਵਾ ਸੋऽਸੂਨ੍ਸੁਪ੍ਤਵਨ੍ਨਿष੍ਟਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰੋਧਾਯ ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਵਾ। ਅਨ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪਵਨਾਗ੍ਰਾਨੁਸਾਰੀ ਹਿਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਭਜਤੇ ਰਾਜਸਿਂਹ
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਤੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪਾਪਕृਤੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ। ਕੀਟਾਃ ਪਤਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾ ਨ ਮੇ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵ
ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੰਗੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ। ਪਾਪੀ ਕੀੜੇ ਤੇ ਪਤੰਗੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾਃ षਟ੍ਪਦਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਭੂਤਾ ਗਰ੍ਭਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ। ਆਖ੍ਯਾਤਮੇਤਨ੍ਨਿਖਿਲੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਯਸ੍ਤੁ ਕਿਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਰਾਜਸਿਂਹ
ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਇੰਝ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਾ?
ਕਿਂਸ੍ਵਿਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਲਭਤੇ ਤਾਤ ਲੋਕਾ- ਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂਸ੍ਤਪਸਾ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚ। ਤਨ੍ਮੇ ਪृष੍ਟਃ ਸ਼ਂਸ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਵ- ਚ੍ਛੁਭਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਯੇਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ
ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਤਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਚ ਸਚ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਪੁਂਸਃ ਸਦੈਵੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ
ਵਿਦਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ।
ਅਧੀਯਾਨਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂਮਨ੍ਯਮਾਨੋ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਹਨ੍ਤਿ ਯਸ਼ਃ ਪਰੇषਾਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾ ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭਯਙ੍ਕਰਾਣਿ ਭਯਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਯਥਾਕृਤਾਨਿ। ਮਾਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮੁਤ ਮਾਨਮੌਨਂ ਮਾਨੇਨਾਧੀਤਮੁਤ ਮਾਨਯਜ੍ਞਃ
ਚਾਰ ਕੰਮ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ, ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹਵਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਚੁਪ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯਜਨ।
ਨ ਮਾਨਮਾਨ੍ਯੋ ਮੁਦਮਾਦਦੀਤ ਨ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਚਾਵਮਾਨਾਤ੍। ਸਨ੍ਤਃ ਸਤਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਨਾਸਾਧਵਃ ਸਾਧੁਬੁਦ੍ਧਿਂ ਲਭਨ੍ਤੇ
ਕੋਈ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਨਾਏ, ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਇਤਿ ਦਦ੍ਯਾਮਿਤਿ ਯਜ ਇਤ੍ਯਦੀਯ ਇਤਿ ਵ੍ਰਤਮ੍। ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਭਯਾਨ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
‘ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ’, ‘ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ’, ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ’, ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ’—ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਚਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵੇਦਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਂ ਮਨੀषਿਣੋ ਮਾਨਸਮਾਰ੍ਗਰੁਦ੍ਧਮ੍। ਤਨ੍ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤੇਨ ਸਂਯੋਗਮੇਤ੍ਯ ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ
ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸਰਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰਾਹੇ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਚਰਨ੍ਗृਹਸ੍ਥਃ ਕਥਮੇਤਿ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਕਥਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕਥਮਾਚਾਰ੍ਯਕਰ੍ਮਾ। ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਤ੍ਪਥੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਬਹੂਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਵੇਦਯਨ੍ਤਿ
ਘਰ-ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਭਿਖਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਵਣ-ਵਾਸੀ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਹੂਤਾਧ੍ਯਾਯੀ ਗੁਰੁਕਰ੍ਮਸ੍ਵਚੋਦ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਥਾਯੀ ਚਰਮਂ ਚੋਪਸ਼ਾਯੀ। ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਧृਤਿਮਾਨਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਸ਼ੀਲਃ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ
ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਰਮ, ਸਯੰਮ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਚੋਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਗਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਨਂ ਯਜੇਤ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਦੈਵਾਤਿਥੀਨ੍ਭੋਜਯੇਚ੍ਚ। ਅਨਾਦਦਾਨਸ਼੍ਚ ਪਰੈਰਦਤ੍ਤਂ ਸੈषਾ ਗृਹਸ੍ਥੋਪਨਿषਤ੍ਪੁਰਾਣੀ
ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਯਜਨ ਕਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਏ; ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਧਨ ਨਾ ਲਵੇ—ਇਹ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।