ਸ਼ਰੀਰਮੇਤੌ ਕੁਰੁਤਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਚ ਭਾਰਤ। ਆਚਾਰ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਯਾ ਜਾਤਿਃ ਸਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਾऽऽਜਰਾऽਮਮ
ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਜਨਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਨਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਬੁੜ੍ਹਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪ੍ਰਾਵृਣੋਤ੍ਯਵਿਤਥੇਨ ਵਰ੍ਣਾ- ਨृਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਮृਤਂ ਸਂਪ੍ਰਯਚ੍ਛਮ੍। ਤਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਨ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੇਤ੍ਕਤਮਸ੍ਯ ਜਾਨਨ੍
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਰਣ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਓ।
ਗੁਰੁਂ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਮਭਿਵਾਦਯੀਤ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਿਚ੍ਛੇਚ੍ਛੁਚਿਰਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ। ਮਾਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦਧੀਤ ਰੋਪ- ਮੇਪ ਪ੍ਰਥਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਃ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੌਕਸ ਰਹੇ, ਬੇਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਾ ਕਰੇ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਯਵृਤ੍ਤਿਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਰੀਅਤ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ। ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਾਨ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇਣੀ ਪਵੇ, ਕੰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ; ਇਹ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾ ਗੁਰੌ ਯਥਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਗਰੁਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਚਰੇਤ੍। ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੇ ਚ ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਾਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ; ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ; ਇਹ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯੇਣਾਤ੍ਮਕृਤਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚਾਰ੍ਥਂ ਭਾਵਿਤੋऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯਨੇਨ । ਯਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹृष੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ ਵੈ ਤृਤੀਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਃ
ਗੁਰੂ ਨੇ ਜੋ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੈਰ ਹੈ।
ਨਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨਪਾਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਸਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨੈਤਦਹਂ ਕਰੋਮਿ। ਇਤੀਵ ਮਨ੍ਯੇਤ ਨ ਭਾषਯੇਤ ਸ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਹੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ'; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬੋਲੋ; ਇਹ ਚੌਥਾ ਪੈਰ ਹੈ।
ਕਾਲੇਨ ਪਾਦਂ ਲਭਤੇ ਤਥਾਰ੍ਥਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਂ ਗੁਰੁਯੋਗਤਸ਼੍ਚ। ਉਤ੍ਸਾਹਯੋਗੇਨ ਚ ਪਾਦਮृਚ੍ਛੇ- ਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਦਂ ਚ ਤਤੋऽਭਿਯਾਤਿ
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੈਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰੀਅਤ ਨਾਲ ਦੂਜਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੀਜਾ, ਤੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਚੌਥਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰ-ਪੈਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਦਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਯਸ੍ਯ ਰੂਪ- ਮਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਥਾ ਬਲਂ ਚ। ਆਚਾਰ੍ਯਯੋਗੇ ਫਲਤੀਤਿ ਚਾਹੁ- ਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਥਯੋਗੇਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮ੍
ਧਰਮ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ, ਹੋਰ ਅੰਗ ਤੇ ਤਾਕਤ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰੀਅਤ ਨਾਲ ਫਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਯਦੁਪਾਲਭੇਤ ਵੈ ਧਨਮਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਤਦਨੁਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍। ਸ ਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਬਹੁਗੁਣਾਮੇਵਮੇਤਿ ਗੁਰੋਃ ਪੁਤ੍ਰੇ ਭਵਤਿ ਚ ਵृਤ੍ਤਿਰੇषਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਵਿਵਹਾਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਸਨ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਰ੍ਧਤੀਹ ਬਹੂਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਂਲ੍ਲਭਤੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮ੍। ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚਾਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਸਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇ ਜਨਾਸ਼੍ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਢਿੱਕੀ ਨੀਂਹ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰ ਉਸ 'ਤੇ ਵਰਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਚਰ੍ਯੇਣ ਦੇਵਾ ਦੇਵਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍। ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਮਨੀषਿਣਃ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾਈ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਏ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਮਨੇਨੈਵ ਰੂਪਮਪ੍ਸਰਸਮਭੂਤ੍ । ਏਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸੂਰ੍ਯੋऽਪ੍ਯਹ੍ਨਾਯ ਜਾਯਤੇ
ਇਸੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਗਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਰਸਭੇਦਾਰ੍ਥਿਨਾਮਿਵ । ਏਵਂ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਤਾਦृਗ੍ਭਾਵਂ ਗਤਾ ਇਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯ ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ਪਾਵਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਰਾਜ- ਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਪਸਾ ਤਪ੍ਯਮਾਨਃ। ਏਤੇਨ ਵੈ ਬਾਲ੍ਯਮਭ੍ਯੇਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਥਾ ਸ ਜਯਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਲੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਵਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਤੇ ਜਯਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਞ੍ਜਨਾਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਨਿਰ੍ਮਲੇਨ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਚਾਭ੍ਯੇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਅਯਨਾਥ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਸ਼ਤਰੀਏ, ਲੋਕ ਸਾਫ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਆਭਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਿਵ ਲੋਹਿਤਮਿ- ਵਾਥੋ ਕृष੍ਣਮਥਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਦ੍ਰਵਂ ਵਾ। ਸਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯੋऽਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾ- ਨ੍ਕਥਂ ਰੂਪਂ ਤਦਮृਤਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਦਮ੍
ਇਹ ਕਦੇ ਚਿੱਟਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਕਾਲਾ, ਕਦੇ ਅੰਜਨ, ਜਾਂ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰੂਪ, ਉਹ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
ਆਭਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਿਵ ਲੋਹਿਤਮਿ- ਵਾਥੋ ਕृष੍ਣਮਾਯਸਮਰ੍ਕਵਰ੍ਣਮ੍। ਨ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਨੈਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਸਲਿਲਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ
ਇਹ ਕਦੇ ਚਿੱਟਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਕਾਲਾ ਲੋਹਾ, ਜਾਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਤਾਰਕਾਸੁ ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਨ ਚਾਭ੍ਰੇषੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਮਸ੍ਯ। ਨ ਚਾਪਿ ਵਾਯੌ ਨ ਚ ਦੇਵਤਾਸੁ ਨੈਤਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੋਤ ਸੂਰ੍ਯੇ
ਇਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਚੰਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਨੈਵਰ੍ਕ੍ਸ਼ੁ ਤਨ੍ਨ ਯਜੁष੍षੁ ਨਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਸੁ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੈ ਵਿਮਲੇषੁ ਸਾਮਸੁ। ਰਥਨ੍ਤਰੇ ਬਾਰ੍ਹਦ੍ਰਥੇ ਵਾਪਿ ਰਾਜ- ਨ੍ਮਹਾਵ੍ਰਤੇ ਨੈਵ ਦृਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭ੍ਰੁਵਂ ਤਤ੍
ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਸਾਮਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਰਥੰਤਰਾ ਜਾਂ ਬਾਰਹਦਰਥ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।
ਅਪਾਰਣੀਯਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾ- ਤ੍ਤਦਨ੍ਤਕੋऽਪ੍ਯੇਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਲੇ। ਅਣੀਯੋ ਰੂਪਂ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰਯਾ ਸਮਂ ਮਹਚ੍ਚ ਰੂਪਂ ਤਦ੍ਵੈ ਪਰ੍ਵਤੇਭ੍ਯਃ
ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ; ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਬਾਰੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਤਦਮृਤਂ ਲੋਕਾਸ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਯਸ਼ਃ । ਭੂਤਾਨਿ ਜਝਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਹਿ
ਉਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਮਯਂ ਤਨ੍ਮਹਦੁਦ੍ਯਤਂ ਯਸ਼ੋ ਵਾਚੋ ਵਿਕਾਰਂ ਕਵਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ। ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਯੇ ਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦੇਤਦਹ੍ਨਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਾਤ੍ਮਵਿਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਾਤ੍। ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਯੇ ਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਕਾਮੋ ਮਾਨਃ ਪਰਾਸੁਤਾ। ਈਰ੍ष੍ਯਾ ਮੋਹੋ ਵਿਵਿਤ੍ਸਾ ਚ ਕृਪਾऽਸੂਯਾ ਜੁਗੁਪ੍ਸੁਤਾ
ਗਮ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ, ਇੱਛਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਈਰਖਾ, ਭਟਕਣਾ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਦਇਆ, ਵਿਤਰਨਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ—
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਮਹਾਦੋषਾ ਮਨੁष੍ਯਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਨਾਃ। ਏਕੈਕਮੇਤੇ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ। ਯੌਰਾਵਿष੍ਟੋ ਨਰਃ ਪਾਪਂ ਮੂਢਸਂਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯਤਿ
ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਅਵਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਪृਹਯਾਲੁਰੁਗ੍ਰਃ ਪਰੁषੋ ਵਾ ਵਦਾਨ੍ਯਃ ਕ੍ਰੋਧਂ ਬਿਭ੍ਰਨ੍ਮਨਸਾ ਵੈ ਵਿਕਤ੍ਥੀ। ਨृਸ਼ਂਸਧਰ੍ਮਾਃ षਡਿਮੇ ਜਨਾ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨੋਤ ਸਭਾਜਯਨ੍ਤੇ
ਜੋ ਲਾਲਚੀ, ਕਰੜਾ, ਰੁੱਖਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੂਣ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਛੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਦੌਲਤ ਪਾ ਲੈਣ, ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸਂਭੋਗਸਂਵਿਦ੍ਵਿषਮੋऽਤਿਮਾਨੀ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਕਤ੍ਥੀ ਕृਪਣੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ। ਬਹੁਪ੍ਰਸ਼ਂਕਸੀ ਵਨਿਤਾਦ੍ਵਿਟ੍ ਸਦੈਵ ਸਪ੍ਤੈਵੋਕ੍ਤਾਃ ਪਾਪਸ਼ੀਲਾ ਨृਸ਼ਂਸਾਃ
ਜੋ ਭੋਗ ਤੋਂ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ-ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ, ਔਰਤ-ਮੋਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਜ-ਧਜ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਤ ਪਾਪੀ ਤੇ ਕਰੂਣ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਤਪੋ ਦਮਸ਼੍ਚ ਅਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਹ੍ਰੀਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾਨਸੂਯਾ। ਦਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚੈਵ ਧृਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਚ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ
ਧਰਮ, ਸਚ, ਤਪ, ਸੰਜਮ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ, ਲਾਜ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਫ਼ਰਤ-ਰਹਿਤ, ਦਾਨ, ਗਿਆਨ, ਢੀਕ, ਤੇ ਮਾਫੀ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹਨ।