ਸਨਤ੍ਸੁਜਾਤ ਯਦਿਮਂ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਰਸ੍ਤੀਤਿ ਤਵੋਪਦੇਸ਼ਮ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਹ੍ਯਾਚਰਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯ- ਮਮृਤ੍ਯਵੇ ਤਤ੍ਕਤਰਨ੍ਨੁ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਸਨਤਸੁਜਾਤ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਅਮਰ ਹੋਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਚਰਦੇ ਰਹੇ—ਫਿਰ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਅਮृਤ੍ਯੁਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਚਿਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਚਾਪਰੇ। ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਰਾਜਨ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਥਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ।
ਉਭੇ ਸਤ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਮੋਹੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਂਮਤੋऽਯਂ ਕਵੀਨਾਮ੍। ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਮਹਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਥਾऽਪ੍ਰਮਾਦਮਮृਤਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੂਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ।
ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵੈ ਅਸੁਰਾਃ ਪਰਾਭਵ- ਨ੍ਨਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚ। ਨੈਵ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਇਵਾਤ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੂ- ਨ੍ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਮੁਪਲਭ੍ਯਤੇ ਹਿ
ਅਸੁਰ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਯਮਂ ਤ੍ਵੇਕੇ ਮृਤ੍ਯੁਮਤੋऽਨ੍ਯਮਾਹੁ- ਰਾਤ੍ਮਾਵਾਸਮਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮ੍। ਪਿਤृਲੋਕੇ ਰਾਜ੍ਯਮਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਾਨਾਮਸ਼ਿਵੋऽਸ਼ਿਵਾਨਾਮ੍
ਕੁਝ ਯਮ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰਤਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਮੰਦਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਾ।
ਅਸ੍ਯਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਃਸਰਤੇ ਨਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਲੋਭਰੂਪਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਃ। ਅਹਂ ਗਤੇਨੈਵ ਚਰਨ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਾ- ਨ੍ਨ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਮੁਪੈਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍
ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਤੇ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਮਨ ਗੁਆ ਕੇ ਭਟਕਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਤੇ ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਇਤਃ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਪਤਨ੍ਤਿ। ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਦੇਵਾ ਅਨੁਵਿਪ੍ਲਵਨ੍ਤੇ ਅਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮਰਣਾਦਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੂਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਉਥੇ ਮੁੜ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮੋਦਯੇ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁਰਾਗਾ- ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨੁ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਤਰਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍ । ਸਦਰ੍ਥਯੋਗਾਨਵਗਮਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤਾ- ਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਭੋਗਭੋਗੇਨ ਦੇਹੀ
ਜਦ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵੈ ਮਹਾਮੋਹਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਰ੍ਥਯੋਗਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਾ। ਮਿਥ੍ਯਾਰ੍ਥਯੋਗਾਭਿਹਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨੁਪਾਸ੍ਤੇ ਵਿषਯਾਨ੍ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਝੂਠੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ, ਝੂਠੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਧ੍ਯਾ ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਵਨੁਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍। ਏਤੇ ਬਾਲਾਨ੍ਮृਤ੍ਯਵੇ ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਸ੍ਤੁ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਤਰਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍
ਲੋਭ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨੁਤ੍ਪਤਿष੍ਣਨ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾ- ਦਨਾਦਰੇਣਾਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਮਾਨਃ। ਨੈਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਿਵਾਤ੍ਤਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯੋ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਨੁਸਾਰੀ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਮਾਨਨੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਕਾਮਾਨ੍ਵ੍ਯੁਦਸ੍ਯ ਧੁਨੁਤੇ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਰਜਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੈਲ ਨੂੰ ਵੀ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਮੋਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਰਕੋऽਯਂ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮੁਨ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਇਹ ਨਰਕ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਖੱਡ ਵੱਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਢਵृਤ੍ਤੇਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਕੁਰ੍ਯਾ- ਤ੍ਕਿਂ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਸ੍ਤਾਰ੍ਣ ਇਵਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ । ਅਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯ- ਨ੍ਨਾਧੀਯਤੇ ਤਾਰ੍ਣ ਇਵਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਚਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਘ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਖ਼ਤਰੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਰ੍ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਯਥਾ ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਾਨੇਵਾਹੁਰਿਜ੍ਯਯਾ ਸਾਧੁਲੋਕਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾਨ੍ਸਨਾਤਨਾਤ੍। ਤੇषਾਂ ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਕਥਯਨ੍ਤੀਹ ਵੇਦਾ ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨੈਤਿ ਕਥਂ ਨੁ ਕਰ੍ਮ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੇਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ?
ਏਵਂ ਹ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਃ। ਸਵੇਹ ਆਯਾਤਿ ਪਰਂ ਪਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਨਿਹਤ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਕੜੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋऽਸੌ ਨਿਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਮਜਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ ਚੇਦਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਨੁਕ੍ਰਮੇਣ। ਕਿਂ ਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮਥਵਾ ਸੁਖਂ ਚ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਵਤ੍
ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।
ਦੋषੋ ਮਹਾਨਤ੍ਰ ਵਿਭੇਦਯੋਗੇ ਹ੍ਯਨਾਦਿਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਾਃ। ਤਥਾਸ੍ਯ ਨਾਧਿਕ੍ਯਮਪੈਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ- ਦਨਾਦਿਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਃ
ਇੱਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯ ਏਤਦ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸ ਨਿਤ੍ਯੋ ਵਿਕਾਰਯੋਗੇਨ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍। ਤਥਾਚ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮ ਮਨ੍ਯਤੇ। ਤਥਾਰ੍ਥਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਃ
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਨਾਚਰਨ੍ਤੀਹ ਕੇਚਿ- ਤ੍ਤਥਾ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਕੇਚਿਦਿਹਾਚਰਨ੍ਤਿ। ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਪੇਨ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਿ- ਦੁਤਾਹੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਪਾਪਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਧਰਮ ਪਾਪ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਧਰਮ ਪਾਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤੌ ਵਾਪ੍ਯੁਭਯਂ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਮ੍। ਤਥਾਨ੍ਯਥਾ ਪੁਣ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਦੇਹੀ ਤਥਾਗਤਂ ਪਾਪਮੁਪੈਤਿ ਸਿਦ੍ਧਮ੍
ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੰਦ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਤ੍ਵੋਭਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੁਭਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਸ ਚਾਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਣੁਦਤੀਹ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮੋ ਬਲੀਯਾਨਿਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਿਃ
ਦੋਵੇਂ ਵੱਲ ਜਾਂ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਇੱਥੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਯਾਨਿਹਾਹੁਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਲੋਕਾ- ਨ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਸਨਾਤਨਾਨ੍। ਤੇषਾਂ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਕਥਯ ਤਤੋऽਪਿ ਚਾਨ੍ਯਾ- ਨ੍ਨੈਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਵੇਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਰ੍ਮ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਜਾਤੀ ਦੇ ਸਦੀਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸ, ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯੇषਾਂ ਵ੍ਰਤੇऽਥ ਵਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਬਲੇ ਬਲਵਤਾਮਿਵ। ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਇਤਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੋਂ ਮਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਵਿਸ੍ਪਰ੍ਧਾ ਤੇषਾਂ ਜਜ੍ਜ੍ਞਾਨਸਾਧਨਮ੍। ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਇਤੋ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮਾਚਾਰਮਾਹੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਜਨਾਃ। ਨੈਨਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਜਨਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿੱਧੀ ਹੈ; ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਯਤ੍ਰ ਮਨ੍ਯੇਤ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਤृਣੋਦਕਮ੍। ਅਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤਞ੍ਜੀਵੋਨ੍ਨਾਨੁਸਂਜ੍ਵਰੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਭ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਰੋਟੀ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਵਾਫ਼ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਾਏ।
ਯਤ੍ਰਾਕਥਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤ੍ਯਸ਼ਿਵਂ ਭਯਮ੍। ਅਤਿਰਿਕ੍ਤਮਿਵਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਸ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਨੇਤਰੋ ਜਨਃ
ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੁਝ ਦੇਵੇ ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਡਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਯੋਗ ਹੈ।
ਯੋ ਵਾ ਕਥਯਮਾਨਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਨੁਸਂਜ੍ਵਰੇਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜੀਤ ਤਦਨ੍ਨਂ ਸਂਮਤਂ ਸਤਾਮ੍। ਕੁਸ਼ਵਲ੍ਕਲਚੇਲਾਦ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਂ ਯੋਗਿਨੋ ਵਿਦੁਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਨਵੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਐਸਾ ਭੋਜਨ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ, ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।