ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਵੇਦ ਤਦ੍ਭੂਯੋ ਯਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਸਨਾਤਨਃ। ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿਦੁਰ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਸ਼ੇषੋऽਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਤਵ
ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੇਗਾ? ਵਿਦੂਰ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨਾਵਹਂ ਜਾਤੋ ਨਾਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ। ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵੇਦ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮਹਮ੍
ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਹਿ ਯੋਨਿਮਾਪਨ੍ਨਃ ਸਗੁਹ੍ਯਮਪਿ ਯੋ ਵਦੇਤ੍। ਨ ਤੇਨ ਗਰ੍ਹ੍ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਜ਼ ਵੀ ਦੱਸੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਵਿਦੁਰ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪੁਰਾਣਂ ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਕਥਮੇਤੇਨ ਦੇਹੇਨ ਸ੍ਯਾਦਿਹੈਵ ਸਮਾਗਮਃ
ਵਿਦੂਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਿਦੁਰਸ੍ਤਭृषਿਂ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਮ੍। ਸ ਚ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭਾਰਤ
ਵਿਦੂਰ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ। ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਥੈਨਂ ਵਿਦੁਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਥਕावट ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਵਿਦੂਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਨ੍ਸਂਸ਼ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਨਸਃ । ਯੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਮਯਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮੈ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਭਗਵਾਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਸ਼੍ਰਤ੍ਵਾऽਯਂ ਮਨੁष੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਤਿਗੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਪ੍ਰਿਯਦ੍ਵੇष੍ਯੌ ਯਥੈਨਂ ਨ ਜਰਾਨ੍ਤਕੌ। ਵਿषਹੇਰਨ੍ਭਯਾਮਰ੍षੌ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਮਦੋਦ੍ਭਵੌ । ਅਰਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੌ
ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕਣ; ਡਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ, ਮਾਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ; ਅਸੰਤੋਖ ਤੇ ਆਲਸ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਾਧਾ।
ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋ ਮਨੀषੀ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਦੁਰੇਰਿਤਂ ਤਤ੍। ਸਨਤ੍ਸੁਜਾਤਂ ਰਹਿਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਬੁਭੂषਨ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਵਿਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨਤਸੁਜਾਤ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਨਤ੍ਸੁਜਾਤ ਯਦਿਮਂ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਰਸ੍ਤੀਤਿ ਤਵੋਪਦੇਸ਼ਮ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਹ੍ਯਾਚਰਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯ- ਮਮृਤ੍ਯਵੇ ਤਤ੍ਕਤਰਨ੍ਨੁ ਸਤ੍ਯਮ੍
ਸਨਤਸੁਜਾਤ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਅਮਰ ਹੋਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਚਰਦੇ ਰਹੇ—ਫਿਰ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਅਮृਤ੍ਯੁਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਚਿਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਚਾਪਰੇ। ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਰਾਜਨ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਥਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ।
ਉਭੇ ਸਤ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਮੋਹੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸਂਮਤੋऽਯਂ ਕਵੀਨਾਮ੍। ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਮਹਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਥਾऽਪ੍ਰਮਾਦਮਮृਤਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੂਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ।
ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵੈ ਅਸੁਰਾਃ ਪਰਾਭਵ- ਨ੍ਨਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚ। ਨੈਵ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਇਵਾਤ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੂ- ਨ੍ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਮੁਪਲਭ੍ਯਤੇ ਹਿ
ਅਸੁਰ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
ਯਮਂ ਤ੍ਵੇਕੇ ਮृਤ੍ਯੁਮਤੋऽਨ੍ਯਮਾਹੁ- ਰਾਤ੍ਮਾਵਾਸਮਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮ੍। ਪਿਤृਲੋਕੇ ਰਾਜ੍ਯਮਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਾਨਾਮਸ਼ਿਵੋऽਸ਼ਿਵਾਨਾਮ੍
ਕੁਝ ਯਮ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰਤਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਮੰਦਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਾ।
ਅਸ੍ਯਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਃਸਰਤੇ ਨਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਲੋਭਰੂਪਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਃ। ਅਹਂ ਗਤੇਨੈਵ ਚਰਨ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਾ- ਨ੍ਨ ਚਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗਮੁਪੈਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍
ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਤੇ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਮਨ ਗੁਆ ਕੇ ਭਟਕਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਤੇ ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਇਤਃ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਪਤਨ੍ਤਿ। ਤਤਸ੍ਤਾਨ੍ਦੇਵਾ ਅਨੁਵਿਪ੍ਲਵਨ੍ਤੇ ਅਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮਰਣਾਦਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੂਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ ਉਥੇ ਮੁੜ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮੋਦਯੇ ਕਰ੍ਮਫਲਾਨੁਰਾਗਾ- ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨੁ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਤਰਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍ । ਸਦਰ੍ਥਯੋਗਾਨਵਗਮਾਤ੍ਸਮਨ੍ਤਾ- ਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਭੋਗਭੋਗੇਨ ਦੇਹੀ
ਜਦ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵੈ ਮਹਾਮੋਹਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਰ੍ਥਯੋਗਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਾ। ਮਿਥ੍ਯਾਰ੍ਥਯੋਗਾਭਿਹਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨੁਪਾਸ੍ਤੇ ਵਿषਯਾਨ੍ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍
ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਝੂਠੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ, ਝੂਠੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਧ੍ਯਾ ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਵਨੁਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍। ਏਤੇ ਬਾਲਾਨ੍ਮृਤ੍ਯਵੇ ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਸ੍ਤੁ ਧੈਰ੍ਯੇਣ ਤਰਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍
ਲੋਭ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨੁਤ੍ਪਤਿष੍ਣਨ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾ- ਦਨਾਦਰੇਣਾਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਮਾਨਃ। ਨੈਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਿਵਾਤ੍ਤਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯੋ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਨੁਸਾਰੀ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਮਾਨਨੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਕਾਮਾਨ੍ਵ੍ਯੁਦਸ੍ਯ ਧੁਨੁਤੇ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਰਜਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੈਲ ਨੂੰ ਵੀ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਮੋਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨਰਕੋऽਯਂ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮੁਨ੍ਮੁਖਾਃ
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਇਹ ਨਰਕ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਖੱਡ ਵੱਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੂਢਵृਤ੍ਤੇਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਕੁਰ੍ਯਾ- ਤ੍ਕਿਂ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਸ੍ਤਾਰ੍ਣ ਇਵਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ । ਅਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯ- ਨ੍ਨਾਧੀਯਤੇ ਤਾਰ੍ਣ ਇਵਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਚਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਵਾਘ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਖ਼ਤਰੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਰ੍ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਯਥਾ ਵਿषਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਾਨੇਵਾਹੁਰਿਜ੍ਯਯਾ ਸਾਧੁਲੋਕਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾਨ੍ਸਨਾਤਨਾਤ੍। ਤੇषਾਂ ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਕਥਯਨ੍ਤੀਹ ਵੇਦਾ ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨੈਤਿ ਕਥਂ ਨੁ ਕਰ੍ਮ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੇਦ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ?
ਏਵਂ ਹ੍ਯਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਃ। ਸਵੇਹ ਆਯਾਤਿ ਪਰਂ ਪਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਨਿਹਤ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਕੜੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋऽਸੌ ਨਿਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਮਜਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ ਚੇਦਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਨੁਕ੍ਰਮੇਣ। ਕਿਂ ਵਾਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮਥਵਾ ਸੁਖਂ ਚ ਤਨ੍ਮੇ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਵਤ੍
ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।
ਦੋषੋ ਮਹਾਨਤ੍ਰ ਵਿਭੇਦਯੋਗੇ ਹ੍ਯਨਾਦਿਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਾਃ। ਤਥਾਸ੍ਯ ਨਾਧਿਕ੍ਯਮਪੈਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿ- ਦਨਾਦਿਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਃ
ਇੱਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯ ਏਤਦ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸ ਨਿਤ੍ਯੋ ਵਿਕਾਰਯੋਗੇਨ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍। ਤਥਾਚ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮ ਮਨ੍ਯਤੇ। ਤਥਾਰ੍ਥਯੋਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਃ
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।