ਅਸ੍ਤਬ੍ਧਮਕ੍ਲੀਬਮਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਂ ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਮਹਾਰ੍ਯਮਨ੍ਯੈਃ। ਅਰੋਗਜਾਤੀਯਮੁਦਾਰਵਾਕ੍ਯਂ ਦੂਤਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯष੍ਟਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਮ੍
ਉਹ ਆਠ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਦੂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਡਿੱਗ ਨਾ ਪਵੇ, ਮਰਦਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਚੇਤ ਹੋਵੇ, ਦਇਆਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ।
ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਞ੍ਜਾਤੁ ਪਰਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਰਸ਼੍ਚੇਤਯਾਨੋ ਵਿਕਾਲੇ। ਨ ਚਤ੍ਵਰੇ ਨਿਸ਼ਿ ਤਿष੍ਠੇਨ੍ਨਿਗੂਢੋ ਨ ਰਾਜਕਾਮ੍ਯਾਂ ਯੋषਿਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੀਤ
ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਗਲਤ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਜਾਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਨਾ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ।
ਨ ਨਿਹ੍ਨਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗਤਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇ- ਤ੍ਸਂਸृष੍ਟਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਸਙ੍ਗਤਸ੍ਯ। ਨ ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨਾਸ਼੍ਵਸਿਮਿ ਤ੍ਵਯੀਤਿ ਸਕਾਰਣਂ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਨਾ ਆਖੇ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਨ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ।
ਘृਣੀ ਰਾਜਾ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਰਾਜਭृਤ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਿਧਵਾ ਬਾਲਪੁਤ੍ਰਾ। ਸੇਨਾਜੀਵੀ ਚੋਦ੍ਧृਤਭੂਰਿਰੇਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰੇਤੇ
ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਬਦਚਲਣ ਔਰਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਧਵਾ, ਸਿਪਾਹੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਗੁਣਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਦੀਪਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚ ਕੌਲ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦਮਸ਼੍ਚ। ਪਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਬਹੁਭਾषਿਤਾ ਚ ਦਾਨਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕृਤਜ੍ਞਤਾ ਚ
ਅੱਠ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਅਕਲ, ਉੱਚ ਕੁਲ, ਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਬਹਾਦਰੀ, ਘੱਟ ਬੋਲਣਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣਾ।
ਏਤਾਨ੍ਗੁਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ- ਨੇਕੋ ਗੁਣਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯਤੇ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ। ਰਾਜਾ ਯਦਾ ਸਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਮਨੁष੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਗੁਣਨੇष ਗੁਣੋ ਬਿਭਰ੍ਤਿ
ਇਹ ਗੁਣ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਨਾਨਸ਼ੀਲਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਬਲਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ। ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਃ
ਜੋ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਛੂਹ, ਚੰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਸਫ਼ਾਈ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਨਰਮੀ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ।
ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ षਣ੍ਮਿਤਭੁਕ੍ਤਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਸੁਖਂ ਚ। ਅਨਾਵਿਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ ਨ ਚੈਨਮਾਦ੍ਯੂਨ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਠੀਕ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਹਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਚ ਮਹਾਸ਼ਨਂ ਚ ਲੋਕਦ੍ਵਿष੍ਟਂ ਬਹੁਮਾਯਂ ਨृਸ਼ਂਸਮ੍। ਅਦੇਸ਼ਕਾਲਜ੍ਞਮਮਿष੍ਟਵੇष- ਮੇਤਾਨ੍ਗृਹੇ ਨ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਯੇਤ
ਆਲਸੀ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੇ, ਚਲਾਕ, ਕਠੋਰ, ਸਮੇਂ-ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਰੱਖੋ।
ਕਦਰ੍ਯਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਕਮਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਵਨੌਕਸਂ ਧੂਰ੍ਤਮਮਾਨ੍ਯਮਾਨਿਨਮ੍। ਨਿष੍ਠੂਰਿਣਂ ਕृਤਵੈਰਂ ਕृਤਘ੍ਨ- ਮੇਤਾਨ੍ਭृਸ਼ਾਰ੍ਤੋਪਿ ਨ ਜਾਤੁ ਯਾਚੇਤ੍
ਚਾਹੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਕੰਜੂਸ, ਗਾਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਣਪੜ੍ਹੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਚਲਾਕ, ਬੇਅਦਬ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਰੁੱਖੇ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਅਪਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸਂਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਮਤਿਪ੍ਰਮਾਦਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨृਤਂ ਚਾਦृਢਭਕ੍ਤਿਕਂ ਚ। ਵਿਸृष੍ਟਰਾਗਂ ਪਟੁਮਾਨਿਨਂ ਚਾ- ਪ੍ਯੇਤਾਨ੍ਨ ਸੇਵੇਤ ਨਰਾਧਮਾਨ੍षਟ੍
ਛੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬੇਹੱਦ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਨ।
ਸਹਾਯਬਨ੍ਧਨਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਃ ਸਹਾਯਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਬਨ੍ਧਨਾਃ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਬਨ੍ਧਨਾਵੇਤੌ ਵਿਨਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਃ
ਧਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਥੀ ਧਨ ਨਾਲ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨਨृਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਤੇਭ੍ਯੋऽਨੁਵਿਧਾਯ ਕਾਂਚਿਤ੍। ਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਮਾਰੀਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾ ਅਰਣ੍ਯਸਂਸ੍ਥੋऽਥ ਮੁਨਿਰ੍ਬੁਭੂषੇਤ੍
ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹਿਤਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਸੁਖਾਵਹਮ੍। ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਮੂਲਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁਖ ਲਿਆਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜੜ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਵਮੁਤ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ। ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਿਭਯਂ ਕੁਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਵਾਧਾ, ਤਾਕਤ, ਚਮਕ, ਹੌਸਲਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਡਰ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ?
ਪਸ਼੍ਯ ਦੋषਾਨ੍ਪਾਣ੍ਡਵੈਰ੍ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯਥੇਯੁਰਪਿ ਦੇਵਾਃ ਸਸ਼ਕ੍ਰਾ। ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵੈਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਵਾਸੋ ਯਸ਼ਃਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿषਤਸ਼੍ਚ ਹਰ੍षਃ
ਪੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖ; ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਵੈਰ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਿੰਤਾ, ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਨਾਸ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੀष੍ਮਸ੍ਯ ਕੋਪਸ੍ਤਵ ਚੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪ ਦ੍ਰੋਣਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯ। ਉਤ੍ਸਾਦਯੇਲ੍ਲੋਕਮਿਮਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਗ੍ਰਹਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗਿਵਾਪਤਨ੍ਖੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਗੁੱਸਾ, ਤੇਰਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਗੁੱਸਾ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਜੇ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਲਦਾ ਧੂਮਕੇਤੂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਕਰ੍ਣਃ ਪਞ੍ਚ ਚ ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ । ਪृਥਿਵੀਮਨੁਸ਼ਾਸੇਯੁਰਖਿਲਾਂ ਸਾਗਰਾਮ੍ਬਰਾਮ੍
ਤੇਰੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਣ ਤੇ ਪੰਜ ਪੰਡਵ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਵਨਂ ਰਾਜਨ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸੁਤਾ ਮਤਾਃ। ਮਾ ਵਨਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਸਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਮਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਨੀਨਸ਼ਨ੍ਵਨਾਤ੍
ਰਾਜਾ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਬਾਘ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਮਾਰ।
ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਨਮृਤੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਨ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਨ ਸ੍ਯੁਰ੍ऋਤੇ ਵਨਮ੍। ਵਨਂ ਹਿ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਬਾਘਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਘ ਨਹੀਂ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਘ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਾਨ੍ਪਰੇषਾਂ ਵੇਦਿਤੁਂ ਗੁਣਾਨ੍। ਯਥੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨੈਰ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਪਾਪਚੇਤਸਃ
ਲੋਕ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿੰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਮਿਚ੍ਛਨ੍ਧਰ੍ਮਮੇਵਾਦਿਤਸ਼੍ਚਰੇਤ੍। ਨਹਿ ਧਰ੍ਮਾਦਪੈਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾਦਿਵਾਮृਤਮ੍
ਉੱਚੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੌਲਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਰਤਃ ਪਾਪਾਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਚ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ। ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਵਿਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਯਾ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਕਾਮਂ ਚ ਯਥਾਕਾਲਂ ਨਿषੇਵਤੇ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਯੋਗਂ ਸੋऽਮੁਤ੍ਰੇਹ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਯੋ ਵੇਗਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਰੋਧਹਰ੍षਯੋਃ। ਸ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਭਾਜਨਂ ਰਾਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਤ੍ਸੁ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।
ਬਲਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ। ਯਤ੍ਤੁ ਬਾਹੁਬਲਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਲਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਾਤ੍ਯਲਾਭੋ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਬਲਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਤृਤੀਯਂ ਧਨਲਾਭਂ ਤੁ ਬਲਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੂਜੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਤਾਕਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਹਜਂ ਰਾਜਨ੍ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਂ ਬਲਮ੍ । ਅਭਿਜਾਤਬਲਂ ਨਾਮ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਬਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਨਮਜਾਤ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਚੌਥੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇਨ ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਙ੍ਗृਹੀਤਾਨਿ ਭਾਰਤ । ਯਦ੍ਬਲਾਨਾਂ ਬਲਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਬਲਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਜਿਸ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹਤੇ ਯੋऽਪਕਾਰਾਯ ਨਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਤੇਨ ਵੈਰਂ ਸਮਾਸਜ੍ਯ ਦੂਰਸ੍ਥੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਨਾਸ਼੍ਵਸੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਕੇ, 'ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ' ਸੋਚ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਾ ਰਹੋ।