ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਮਨੁष੍ਯ- ਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਂ ਸ ਧਰ੍ਮਃ। ਮਾਯਾਚਾਰੋ ਮਾਯਯਾ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਵਾਚਾਰਃ ਸਾਧੁਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪੇਯਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਛਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਰਤਾਵ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਰਾ ਰੂਪਂ ਹਰਤਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼ਾ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਧਰ੍ਮਚਰ੍ਯਾਮਸੂਯਾ ਕਾਮੋ ਹ੍ਰਿਯਂ ਵृਤ੍ਤਮਨਾਰ੍ਯਸੇਵਾ ਕ੍ਰੋਧਃ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਭਿਮਾਨਃ
ਬੁਢਾਪਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਖੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਸ ਹੌਸਲਾ ਖੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਜਿੰਦਗੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਈਰਖਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਖੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਲਾਜ ਖੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਖੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਗੁੱਸਾ ਦੌਲਤ ਖੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਣ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਾਯੁਰੁਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਵੈ ਯਦਾ। ਨਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਥ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਃ ਕੇਨੇਹ ਹੇਤੁਨਾ
ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਅਤਿਮਾਨੋऽਤਿਵਾਦਸ਼੍ਚ ਤਥਾऽਤ੍ਯਾਗੋ ਨਰਾਧਿਪ। ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਵਿਧਿਤ੍ਸਾ ਚ ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹਸ਼੍ਚ ਤਾਨਿ षਟ੍
ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ, ਤਿੱਖੀ ਗੱਲ, ਦਾਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਗੁੱਸਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ—ਇਹ ਛੇ, ਰਾਜਾ—
ਏਤ ਏਵਾਸਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਃ ਕृਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਯੂਂषਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍। ਏਤਾਨਿ ਮਾਨਵਾਨ੍ਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਇਹ ਤੇਜ਼ ਔਗੁਣ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਯੈਤਿ ਯੋ ਦਾਰਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ। ਵृषਲੀਪਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋ ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਨਪਸ਼੍ਚੈਵ ਭਾਰਤ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸੰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ—
ਆਦੇਸ਼ਕृਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਹਨ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰੇषਕਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਸ਼ਰਣਾਗਤਹਾ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਣਃ ਸਮਾਃ। ਏਤੈਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੋ ਗਲਤ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗृਹੀਤਵਾਕ੍ਯੋ ਨਯਵਿਦ੍ਵਦਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ੇषਾਨ੍ਨਭੋਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯਵਿਹਿਂਸਕਸ਼੍ਚ। ਨਾਨਰ੍ਥਕृਤ੍ਯਾਕੁਲਿਤਃ ਕृਤਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯੋ ਮृਦੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍
ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੱਚਾ ਤੇ ਨਰਮ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨੀ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਸੁਲਭਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਰਾਜਨ੍ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਃ। ਅਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਕਠੋਰ ਪਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।
ਯੋ ਹਿ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਿਤ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ। ਅਪ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹ ਪਥ੍ਯਾਨਿ ਤੇਨ ਰਾਜਾ ਸਹਾਯਵਾਨ੍
ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਪਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਕੁਲਾਰ੍ਥੇ ਪੁਰੁषਂ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕੁਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍। ਗ੍ਰਾਮਂ ਜਨਪਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਕੁਲ ਦੀ خاطر ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਡ ਦੀ خاطر ਕੁਲ ਨੂੰ; ਦੇਸ਼ ਦੀ خاطر ਪਿੰਡ ਨੂੰ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਧਨੈਰਪਿ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਦਾਰੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇ।
ਦ੍ਯੂਤਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਦृष੍ਟਂ ਵੈਰਕਰਂ ਨृਣਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਯੂਤਂ ਨ ਸੇਵੇਤ ਹਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਮਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੂਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਜੂਏ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਮਜ਼ਾਕ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਉਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਦ੍ਯੂਤਕਾਲੇऽਪਿ ਰਾਜ- ਨ੍ਨੇਦਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਾਤਿਪੇਯ। ਤਦੌषਧਂ ਪਥ੍ਯਮਿਵਾਤੁਰਸ੍ਯ ਨ ਰੋਚਤੇ ਤਵ ਵੈਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯ
ਜੂਏ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਹੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਹ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪਰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ, ਵੈਚਿਤ੍ਰਵੀਰਿਆ, ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ।
ਕਾਕੈਰਿਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਬਰ੍ਹਾਨ੍ਮਯੂਰਾਨ੍ ਪਰਾਜਯੇਥਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨ੍ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰੈਃ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਿਂਹਾਨ੍ਕ੍ਰੋष੍ਟੁਕਾਨ੍ਗੂਹਮਾਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸ਼ੋਚਿਤਾ ਤ੍ਵਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ
ਤੂੰ ਕਾਂਆਂ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਵਾਲੇ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਲੁਕਣ ਵਾਲੇ ਗਿਦੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਵੇਗਾ।
ਯਸ੍ਤਾਤ ਨ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਭृਤ੍ਯਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਰਤਸ੍ਯ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭृਤ੍ਯਾ ਭਰ੍ਤਰਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ ਨ ਚੈਨਮਾਪਤ੍ਸੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਭਲੇ ਚਾਕਰ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ ਚਾਕਰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨ ਭृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਸਂਰੋਧਨੇਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਨਂ ਸਞ੍ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ੇਦਪੂਰ੍ਵਮ੍। ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯੇਨਂ ਵਞ੍ਚਿਤਾ ਵੈ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹ੍ਯਮਾਤ੍ਯਾ ਪਰਿਹੀਨਭੋਗਾਃ
ਚਾਕਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਰੋਕ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਜਾਂ ਧਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਕ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਸਰ੍ਵਾ- ਣ੍ਯਾਯਵ੍ਯਯੇ ਚਾਨੁਰੂਪਾਂ ਚ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍। ਸਙ੍ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦਨੁਰੂਪਾਨ੍ਸਹਾਯਾਨ੍ ਸਹਾਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਹਿ ਦੁष੍ਕਰਾਣਿ
ਹਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਚਿਤ ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਯੋ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਰ੍ਤੁਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਰੋਤ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰੀ। ਵਕ੍ਤਾ ਹਿਤਾਨਾਮਨੁਰਕ੍ਤ ਆਰ੍ਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਜ੍ਞ ਆਤ੍ਮੇਵ ਹਿ ਸੋऽਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਚੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਭਗਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਦਿਲੋਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਯੋ ਨਾਦ੍ਰਿਯਤੇऽਨੁਸ਼ਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਯੁਜ੍ਯਮਾਨਃ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਭਿਮਾਨੀ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਾਦੀ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸ ਤਾਦृਕ੍ ਤ੍ਵਰਯੈਵ ਭृਤ੍ਯਃ
ਪਰ ਜੋ ਚਾਕਰ ਆਖੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਉੱਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਚਾਕਰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਬ੍ਧਮਕ੍ਲੀਬਮਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਂ ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਮਹਾਰ੍ਯਮਨ੍ਯੈਃ। ਅਰੋਗਜਾਤੀਯਮੁਦਾਰਵਾਕ੍ਯਂ ਦੂਤਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯष੍ਟਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਮ੍
ਉਹ ਆਠ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਦੂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਡਿੱਗ ਨਾ ਪਵੇ, ਮਰਦਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਚੇਤ ਹੋਵੇ, ਦਇਆਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ।
ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਞ੍ਜਾਤੁ ਪਰਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਰਸ਼੍ਚੇਤਯਾਨੋ ਵਿਕਾਲੇ। ਨ ਚਤ੍ਵਰੇ ਨਿਸ਼ਿ ਤਿष੍ਠੇਨ੍ਨਿਗੂਢੋ ਨ ਰਾਜਕਾਮ੍ਯਾਂ ਯੋषਿਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੀਤ
ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਗਲਤ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਜਾਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਨਾ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ।
ਨ ਨਿਹ੍ਨਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗਤਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇ- ਤ੍ਸਂਸृष੍ਟਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਸਙ੍ਗਤਸ੍ਯ। ਨ ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨਾਸ਼੍ਵਸਿਮਿ ਤ੍ਵਯੀਤਿ ਸਕਾਰਣਂ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਨਾ ਆਖੇ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਨ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ।
ਘृਣੀ ਰਾਜਾ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਰਾਜਭृਤ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਿਧਵਾ ਬਾਲਪੁਤ੍ਰਾ। ਸੇਨਾਜੀਵੀ ਚੋਦ੍ਧृਤਭੂਰਿਰੇਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰੇਤੇ
ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਬਦਚਲਣ ਔਰਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਧਵਾ, ਸਿਪਾਹੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਗੁਣਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਦੀਪਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚ ਕੌਲ੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਦਮਸ਼੍ਚ। ਪਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਬਹੁਭਾषਿਤਾ ਚ ਦਾਨਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕृਤਜ੍ਞਤਾ ਚ
ਅੱਠ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਅਕਲ, ਉੱਚ ਕੁਲ, ਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਬਹਾਦਰੀ, ਘੱਟ ਬੋਲਣਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣਾ।
ਏਤਾਨ੍ਗੁਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ- ਨੇਕੋ ਗੁਣਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯਤੇ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ। ਰਾਜਾ ਯਦਾ ਸਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਮਨੁष੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਗੁਣਨੇष ਗੁਣੋ ਬਿਭਰ੍ਤਿ
ਇਹ ਗੁਣ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਨਾਨਸ਼ੀਲਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਬਲਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ। ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰ੍ਯਃ
ਜੋ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਛੂਹ, ਚੰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਸਫ਼ਾਈ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਨਰਮੀ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ।
ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ षਣ੍ਮਿਤਭੁਕ੍ਤਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਆਰੋਗ੍ਯਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਸੁਖਂ ਚ। ਅਨਾਵਿਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ ਨ ਚੈਨਮਾਦ੍ਯੂਨ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਠੀਕ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਹਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਚ ਮਹਾਸ਼ਨਂ ਚ ਲੋਕਦ੍ਵਿष੍ਟਂ ਬਹੁਮਾਯਂ ਨृਸ਼ਂਸਮ੍। ਅਦੇਸ਼ਕਾਲਜ੍ਞਮਮਿष੍ਟਵੇष- ਮੇਤਾਨ੍ਗृਹੇ ਨ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਯੇਤ
ਆਲਸੀ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੇ, ਚਲਾਕ, ਕਠੋਰ, ਸਮੇਂ-ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਰੱਖੋ।
ਕਦਰ੍ਯਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਕਮਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਵਨੌਕਸਂ ਧੂਰ੍ਤਮਮਾਨ੍ਯਮਾਨਿਨਮ੍। ਨਿष੍ਠੂਰਿਣਂ ਕृਤਵੈਰਂ ਕृਤਘ੍ਨ- ਮੇਤਾਨ੍ਭृਸ਼ਾਰ੍ਤੋਪਿ ਨ ਜਾਤੁ ਯਾਚੇਤ੍
ਚਾਹੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਕੰਜੂਸ, ਗਾਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਣਪੜ੍ਹੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਚਲਾਕ, ਬੇਅਦਬ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਰੁੱਖੇ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਅਪਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।