ਅਤੀਵ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤੇ ਭਾਗਧੇਯਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ। ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋऽਸੌ ਧਰ੍ਮਭृਤਾਂ ਵਰਃ। ਗੌਰਵਾਤ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬਹੂਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਦਇਆ ਤੇ ਅਕਰੂਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਆਦਰ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍। ਆਤ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਚ ਸਂਵਾਦਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਤਰੇਯ ਤੇ ਸਾਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਚਰਨ੍ਤਂ ਹਂਸਰੂਪੇਣ ਮਹਰ੍षਿਂ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਮ੍। ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਨ੍ਤ ਵੈ ਪੁਰਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹੰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਵਯਮੇਤੇ ਮਹਰ੍षੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਮੋऽਨੁਮਾਤੁਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਧੀਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਨਃ ਕਾਵ੍ਯਾਂ ਵਾਚਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯੁਦਾਰਾਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਕਾਵਿ ਭਰੀ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਮਰਾਃ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮੇ ਧृਤਿਃ ਸ਼ਮਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਃ। ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਵਿਨੀਯ ਹृਦਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਚਾਤ੍ਮਸਮਂ ਨਯੀਤ
ਹੇ ਅਮਰ ਦੇਵੋ, ਇਹ ਕਰਤਬ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਦਿਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਠਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰੁਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੇਨ੍ਮਨ੍ਯੁਰੇਵ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤਃ। ਆਕ੍ਰੋष੍ਟਾਰਂ ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਸੁਕृਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਗਲਤ ਨਾ ਬੋਲੋ; ਗੁੱਸਾ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਲਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਮਾਨੀ ਪਰਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹੀ ਨੋਤ ਨੀਚੋਪਸੇਵੀ। ਨ ਚਾਭਿਮਾਨੀ ਨ ਚ ਹੀਨਵृਤ੍ਤੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਂ ਵਾਚਂ ਰੁਸ਼ਤੀਂ ਵਰ੍ਜਯੀਤ
ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰੋ, ਨਾ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿਓ, ਨਾ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰੋ, ਨਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਕੜੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚੋ।
ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਹृਦਯਂ ਤਥਾਸੂ- ਨ੍ਰੂਕ੍ਸ਼ਾ ਵਾਚੋ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤੀਹ ਪੁਂਸਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਚਮੁਸ਼ਤੀਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਰੂਪਾਂ ਧਰ੍ਮਾਰਾਮੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਜਯੀਤ
ਕੜੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿਗਰ, ਹੱਡੀਆਂ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕੜੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।
ਅਰੁਨ੍ਤੁਦਂ ਪਰੁषਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਵਾਚਂ ਵਾਕ੍ਕਣ੍ਟਕੈਰ੍ਵਿਤੁਦਨ੍ਤਂ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯਾਦਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਤਮਂ ਜਨਨਾਂ ਮੁਖੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾਂ ਨਿਰ੍ऋਤਿਂ ਵੈ ਵਹਨ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤ, ਕੜੀ ਤੇ ਰੁੱਖੀ ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਪਰਸ਼੍ਚੇਦੇਨਮਭਿਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਬਾਣੈ- ਰ੍ਭृਸ਼ਂ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਰਨਲਾਰ੍ਕਦੀਪ੍ਤੈਃ । ਵਿਰਿਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਵਿਃ ਸੁਕृਤਂ ਮੇ ਦਧਾਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਫਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸਨ੍ਤਂ ਸੇਵਤਿ ਯਦ੍ਯਸਨ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਂ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਤੇਨਮੇਵ। ਵਾਸੋ ਯਥਾ ਰਙ੍ਗਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤਥਾ ਸ ਤੇषਾਂ ਵਸ਼ਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਉਹ ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ, ਮਾੜੇ, ਤਪਸੀ ਜਾਂ ਚੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜਾ ਰੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਵਾਦਂ ਨ ਪ੍ਰਵਦੇਨ੍ਨ ਵਾਦਯੇ- ਦ੍ਯੋ ਨਾਹਤਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਘਾਤਯੇਤ੍ । ਹਨ੍ਤੁਂ ਚ ਯੋ ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਪਾਪਕਂ ਵੈ ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਪृਹਯਨ੍ਤ੍ਯਾਗਤਾਯ
ਕਦੇ ਵਧੇਰੇ ਬਾਤ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਝਗੜਾ ਕਰੋ; ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਜੋ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯ ਆਹੁਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍। ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਤ੍ਤृਤੀਯਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਬੋਲੀ ਗਈ ਬਾਤ ਬੋਲੀ ਗਈ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੀ ਬਾਤ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਚੌਥਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ੈਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ਼ਤੇ ਯਾਦृਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚੋਪਸੇਵਤੇ। ਯਾਦृਗਿਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਭਵਿਤੁਂ ਤਾਦृਗ੍ਭਵਤਿ ਪੂਰੁषਃ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਾਂਗ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਨਿਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੁਃਖਮਣ੍ਵਪਿ ।। ਨ ਜੀਯਤੇ ਚਾਨੁਜਿਗੀषਤੇऽਨ੍ਯਾ- ਨ੍ਨ ਵੈਰਕृਚ੍ਚਾਪ੍ਰਤਿਘਾਤਕਸ਼੍ਚ
ਜਿੱਥੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਹਟਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਉਥੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵਾਪਸੀ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਨ੍ਦਾਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਸੁ ਸਮਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤੇ ਹृष੍ਯਤਿ ਨੈਵ ਚਾਯਮ੍
ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਵਡਾਈ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਮਿਚ੍ਛਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਭਾਵੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਨਃ। ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਯਃ ਸ ਉਤ੍ਤਮਪੂਰੁषਃ
ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਾਨਰ੍ਥਕਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਦਦਾਤਿ ਚ। ਰਨ੍ਧ੍ਰਂ ਪਰਸ੍ਯ ਜਾਨਾਤਿ ਯਃ ਸ ਮਧ੍ਯਮਪੂਰੁषਃ
ਉਹ ਖਾਲੀ ਦਿਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਮੱਧਮ ਹੈ।
ਨਿਰਾਕਰੋਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯੋ ਵੈ ਸੋऽਧਮਪੂਰੁषਃ
ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਾਨੇਵ ਸੇਵੇਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਨ੍। ਅਧਮਾਂਸ੍ਤੁ ਨ ਸੇਵੇਤ ਯ ਇਚ੍ਛੇਦ੍ਭੂਤਿਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੱਧਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਾਗ੍ਨੋਤਿ ਵੈ ਵਿਤ੍ਤਮਸਦ੍ਬਲੇਨ ਨਿਤ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੌਰੁषੇਣ। ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਲਭਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਂ ਨ ਵृਤ੍ਤਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਹਾਕੁਲਾਨਾਮ੍
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਸਮਝ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਧਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਡਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਕੁਲੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਪृਹਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਸ਼੍ਚ। ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਦੁਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੇਤਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਕਾਨਿ ਮਹਾਕੁਲਾਨਿ
ਦੇਵਤੇ ਉੱਚੀ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਸਦਾ ਲਗਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਵਿਦੁਰਾ, noble ਕੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ?
ਤਪੋ ਦਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ। ਇਜ੍ਯਾ ਵਿਵਾਹਾਃ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਂ ਚਾਨ੍ਨਦਾਨਮ੍। ਅष੍ਟਾਵੇਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤਾਂ ਗੁਣਾਸ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਕੁਲਾਨਿ
ਤਪ, ਸੰਜਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਯਜ, ਵਿਆਹ, ਦਿਲਾਸਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ — ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਉੱਚੀ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੈ।
ਯੇषਾਂ ਨ ਵृਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਥਤੇ ਨ ਯੋਨਿ- ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਚਰਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਮ੍। ਯੇ ਕੀਰ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੁਲੇ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਨृਤਾਸ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਕੁਲਾਨਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਇਜ਼ਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਝੂਠ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ — ਉਹੀ ਉੱਚੀ ਕੁਲਾਂ ਹਨ।
ਅਨਿਜ੍ਯਯਾ ਕੁਵਿਵਾਹੈਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨੇਨ ਚ। ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਯਜ ਨਾ ਕਰਨ, ਗਲਤ ਵਿਆਹ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਾਸ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਲਾਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਨਿਨਾਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇਨ ਚ। ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਲਾਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਪਰਿਭਵਾਤ੍ਪਰਿਵਾਦਾਚ੍ਚ ਭਾਰਤ। ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ੍ਯਾਸਾਪਹਰਣੇਨ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਤੇ ਬਦਸਲੂਕੀ, ਭਾਰਤਾ, ਤੇ ਜਿਮੀ ਰੱਖੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪਣ ਕਰਕੇ, ਕੁਲਾਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਕੁਲਾਨਿ ਸਮੁਪੇਤਾਨਨਿ ਗੋਭਿਃ ਪੁਰੁषਤੋऽਰ੍ਥਤਃ । ਕੁਲਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਹੀਨਾਨਿ ਵृਤ੍ਤਤਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਕੋਲ ਗਾਂ, ਲੋਕ, ਤੇ ਧਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਉਹ noble ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਵृਤ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਵਿਹੀਨਾਨਿ ਕੁਲਾਨ੍ਯਲ੍ਪਧਨਾਨ੍ਯਪਿ । ਕੁਲਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਚ ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਘੱਟ ਧਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ noble ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।