ਹਿਂਸਾ ਬਲਮਸਾਧੂਨਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦਣ੍ਡਵਿਧਿਰ੍ਬਲਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਪਾ ਤੁ ਵਲਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਗੁਣਵਤਾਂ ਬਲਮ੍
ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਾਫੀ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਸਂਯਮੋ ਹਿ ਨृਪਤੇ ਸੁਦੁष੍ਕਰਤਮੋ ਮਤਃ। ਅਰ੍ਥਵਚ੍ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਬਹੁ ਭਾषਿਤੁਮ੍
ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਰੋਕਣਾ, ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਰਥਪੂਰਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਅਭ੍ਯਾਵਹਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਿਵਿਧਂ ਵਾਕ੍ ਸੁਭਾषਿਤਾ । ਸੈਵ ਦੁਰ੍ਭਾषਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਨਨਰ੍ਥਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੀ ਬੋਲੀ, ਰਾਜਾ, ਮੁਸੀਬਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਹਤੇ ਸਾਯਕੈਰ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਵਨਂ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਹਤਮ੍। ਵਾਚਾ ਦੁਰੁਕ੍ਤਂ ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਨ ਸਂਰੋਹਤਿ ਵਾਕ੍ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਜਾਂ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜੰਗਲ ਮੁੜ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ।
ਕਰ੍ਣਿਨਾਲੀਕਨਾਰਾਚਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਤਃ। ਵਾਕ੍ਛਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਹृਦਿਸ਼ਯੋ ਹਿ ਸਃ
ਤੀਰ, ਬਾਣ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਲ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਾਕ੍ਸਾਯਕਾ ਵਦਨਾਨ੍ਨਿष੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਯੈਰਾਹਤਃ ਸ਼ੋਚਤਿ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ। ਪਰਸ੍ਯ ਨਾਮਰ੍ਮਸੁ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨਾਵਸृਜੇਤ੍ਪਰੇਭ੍ਯਃ
ਬੋਲੀ ਦੇ ਤੀਰ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ।
ਯਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾਯ ਪਰਾਭਵਮ੍। ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਸ੍ਯਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸੋऽਵਾਚੀਨਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੌ ਕਲੁषਭੂਤਾਯਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇ। ਅਨਯੋ ਨਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਹृਦਯਾਨ੍ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸੇਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰੀਤਾ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਰਤਰ੍षਭ । ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਵਿਰੋਧੇਨ ਨ ਚੈਨਾਨਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਹੀ ਭੁਲੇਖਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿਚ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਯੋ ਭਵੇਤ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਸਿਤਾ ਸੋऽਸ੍ਤੁ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ।
ਅਤੀਵ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤੇ ਭਾਗਧੇਯਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ। ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋऽਸੌ ਧਰ੍ਮਭृਤਾਂ ਵਰਃ। ਗੌਰਵਾਤ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬਹੂਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤਿ
ਦਇਆ ਤੇ ਅਕਰੂਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਆਦਰ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍। ਆਤ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਚ ਸਂਵਾਦਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚੇਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਤਰੇਯ ਤੇ ਸਾਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਚਰਨ੍ਤਂ ਹਂਸਰੂਪੇਣ ਮਹਰ੍षਿਂ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਮ੍। ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਨ੍ਤ ਵੈ ਪੁਰਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹੰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਵਯਮੇਤੇ ਮਹਰ੍षੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਮੋऽਨੁਮਾਤੁਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਧੀਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਤੋ ਨਃ ਕਾਵ੍ਯਾਂ ਵਾਚਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯੁਦਾਰਾਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਕਾਵਿ ਭਰੀ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਮਰਾਃ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮੇ ਧृਤਿਃ ਸ਼ਮਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਃ। ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਵਿਨੀਯ ਹृਦਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਚਾਤ੍ਮਸਮਂ ਨਯੀਤ
ਹੇ ਅਮਰ ਦੇਵੋ, ਇਹ ਕਰਤਬ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਦਿਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਠਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰੁਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੇਨ੍ਮਨ੍ਯੁਰੇਵ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤਃ। ਆਕ੍ਰੋष੍ਟਾਰਂ ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਸੁਕृਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਗਲਤ ਨਾ ਬੋਲੋ; ਗੁੱਸਾ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਲਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਮਾਨੀ ਪਰਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਦ੍ਰੋਹੀ ਨੋਤ ਨੀਚੋਪਸੇਵੀ। ਨ ਚਾਭਿਮਾਨੀ ਨ ਚ ਹੀਨਵृਤ੍ਤੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਂ ਵਾਚਂ ਰੁਸ਼ਤੀਂ ਵਰ੍ਜਯੀਤ
ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰੋ, ਨਾ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿਓ, ਨਾ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰੋ, ਨਾ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਕੜੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚੋ।
ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਹृਦਯਂ ਤਥਾਸੂ- ਨ੍ਰੂਕ੍ਸ਼ਾ ਵਾਚੋ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤੀਹ ਪੁਂਸਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਚਮੁਸ਼ਤੀਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਰੂਪਾਂ ਧਰ੍ਮਾਰਾਮੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਜਯੀਤ
ਕੜੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿਗਰ, ਹੱਡੀਆਂ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕੜੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।
ਅਰੁਨ੍ਤੁਦਂ ਪਰੁषਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਵਾਚਂ ਵਾਕ੍ਕਣ੍ਟਕੈਰ੍ਵਿਤੁਦਨ੍ਤਂ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯਾਦਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਤਮਂ ਜਨਨਾਂ ਮੁਖੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾਂ ਨਿਰ੍ऋਤਿਂ ਵੈ ਵਹਨ੍ਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤ, ਕੜੀ ਤੇ ਰੁੱਖੀ ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਪਰਸ਼੍ਚੇਦੇਨਮਭਿਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਬਾਣੈ- ਰ੍ਭृਸ਼ਂ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਰਨਲਾਰ੍ਕਦੀਪ੍ਤੈਃ । ਵਿਰਿਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਵਿਃ ਸੁਕृਤਂ ਮੇ ਦਧਾਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਫਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸਨ੍ਤਂ ਸੇਵਤਿ ਯਦ੍ਯਸਨ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਂ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਤੇਨਮੇਵ। ਵਾਸੋ ਯਥਾ ਰਙ੍ਗਵਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤਥਾ ਸ ਤੇषਾਂ ਵਸ਼ਮਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਉਹ ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ, ਮਾੜੇ, ਤਪਸੀ ਜਾਂ ਚੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜਾ ਰੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਵਾਦਂ ਨ ਪ੍ਰਵਦੇਨ੍ਨ ਵਾਦਯੇ- ਦ੍ਯੋ ਨਾਹਤਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਘਾਤਯੇਤ੍ । ਹਨ੍ਤੁਂ ਚ ਯੋ ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਪਾਪਕਂ ਵੈ ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਪृਹਯਨ੍ਤ੍ਯਾਗਤਾਯ
ਕਦੇ ਵਧੇਰੇ ਬਾਤ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਝਗੜਾ ਕਰੋ; ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਜੋ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯ ਆਹੁਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍। ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਤ੍ਤृਤੀਯਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਵਦੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਬੋਲੀ ਗਈ ਬਾਤ ਬੋਲੀ ਗਈ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੀ ਬਾਤ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਤੀਜਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਬੋਲੋ—ਇਹ ਚੌਥਾ ਹੈ।
ਯਾਦृਸ਼ੈਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ਼ਤੇ ਯਾਦृਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚੋਪਸੇਵਤੇ। ਯਾਦृਗਿਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਭਵਿਤੁਂ ਤਾਦृਗ੍ਭਵਤਿ ਪੂਰੁषਃ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਾਂਗ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤੋ ਯਤੋ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਨਿਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੁਃਖਮਣ੍ਵਪਿ ।। ਨ ਜੀਯਤੇ ਚਾਨੁਜਿਗੀषਤੇऽਨ੍ਯਾ- ਨ੍ਨ ਵੈਰਕृਚ੍ਚਾਪ੍ਰਤਿਘਾਤਕਸ਼੍ਚ
ਜਿੱਥੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਹਟਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਉਥੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵਾਪਸੀ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਨ੍ਦਾਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਸੁ ਸਮਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨ ਸ਼ੋਚਤੇ ਹृष੍ਯਤਿ ਨੈਵ ਚਾਯਮ੍
ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਵਡਾਈ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਮਿਚ੍ਛਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਭਾਵੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਨਃ। ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਯਃ ਸ ਉਤ੍ਤਮਪੂਰੁषਃ
ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨਰਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਨਾਨਰ੍ਥਕਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਦਦਾਤਿ ਚ। ਰਨ੍ਧ੍ਰਂ ਪਰਸ੍ਯ ਜਾਨਾਤਿ ਯਃ ਸ ਮਧ੍ਯਮਪੂਰੁषਃ
ਉਹ ਖਾਲੀ ਦਿਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਮੱਧਮ ਹੈ।
ਨਿਰਾਕਰੋਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯੋ ਵੈ ਸੋऽਧਮਪੂਰੁषਃ
ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।