ਯੋ ਜਿਤਃ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗੇਣ ਸਹਜੇਨਾਤ੍ਮਕਰ੍षਿਣਾ । ਆਪਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ ਇਵੋਡੁਰਾਟ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਚੰਨਣ ਪੱਖ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਿਜਿਤ੍ਯ ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਮਮਾਤ੍ਯਾਨ੍ਵਿਜਿਗੀषਤੇ । ਅਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਵਾ ਜਿਤਾਮਾਤ੍ਯਃ ਸੋऽਵਸ਼ਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਖ਼ਰ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਵੇष੍ਯਰੂਪੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍ । ਤਤੋऽਮਾਤ੍ਯਾਨਮਿਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨ ਮੋਘਂ ਵਿਜਿਗੀषਤੇ
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਵਸ਼੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਜਿਤਾਮਾਤ੍ਯਂ ਧृਤਦਣ੍ਡਂ ਵਿਕਾਰਿषੁ । ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਕਾਰਿਣਂ ਧੀਰਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨਿषੇਵਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਥਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਰਾਜ- ਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਨਿਯਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਵਾਃ। ਤੈਰਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਕੁਸ਼ਲੀ ਸਦਸ਼੍ਵੈ- ਰ੍ਦਾਨ੍ਤੈਃ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਰਥੀਵ ਧੀਰਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਥ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਆਣੇ ਸਾਰਥੀ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਨ੍ਯਨਿਗृਹੀਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਿਤੁਮਪ੍ਯਲਮ੍। ਅਵਿਧੇਯਾ ਇਵਾਦਾਨ੍ਤਾਃ ਸਰਥਂ ਸਾਰਥਿਂ ਹਯਮ੍
ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਸਿੱਖੇ ਤੇ ਬੇਲਗਾਮ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨਰ੍ਥਮਰ੍ਥਤਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਰ੍ਥਂ ਚੈਵਾਪ੍ਯਨਰ੍ਥਤਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਜਿਤੈਰ੍ਬਾਲਃ ਸੁਦੁਃਖਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਣਕਾਬੂ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਯਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸ਼ਾਨੁਗਃ । ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਾਣਧਨਦਾਰੇਭ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸ ਪਰਿਹੀਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਜਾਨ, ਧਨ ਤੇ ਘਰਵਾਲੀ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਨੀਸ਼੍ਵਰਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦੈਸ਼੍ਵਾਰ੍ਯਾਦ੍ਭੂਸ਼੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛੇਨ੍ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਯਤੈਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯੇਵਾਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮੈਵ ਰਿਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀ।
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨੈਵਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ। ਸ ਏਵ ਨਿਯਤੋ ਬਨ੍ਧੁਃ ਸ ਏਵ ਨਿਯਤੋ ਰਿਪੁਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇਣੇਵ ਜਾਲੇਨ ਝਪਾਵਪਿਹਿਤਾਵੁਰੂ। ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਚ ਤੌ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਛੋਟੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇਹ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਸਂਭਾਰਾਨ੍ਯੋऽਧਿਗਚ੍ਛਤਿ। ਸ ਵੈ ਸਂਭृਤਸਂਭਾਰਃ ਸਤਤਂ ਸੁਖਮੇਧਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਰੂਰੀ ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਞ੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਞ੍ਸ਼ਤ੍ਰੂਨਵਿਜਿਤ੍ਯ ਮਨੋਮਯਾਨ੍। ਜਿਗੀषਤਿ ਰਿਪੂਨਨ੍ਯਾਨ੍ਰਿਪਵੋऽਭਿਭਵਨ੍ਤਿ ਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਪੰਜ ਅੰਦਰਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਹੀ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬਧ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਨੀਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ਰਾਜਾਨੋ ਰਾਜ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮੈਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਂਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਪਾਪਕृਤਾਮਪਾਪਾਂ- ਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਃ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਭਾਵਾਤ੍। ਸ਼ੁष੍ਕੇਣਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਦਹ੍ਯਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਭਾਵਾ- ਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪੈਃ ਸਹ ਸਨ੍ਧਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਪੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਦੰਡ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਲੱਕੜ ਗੀਲੇ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨਿਜਾਨੁਤ੍ਪਤਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਪਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨ੍। ਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਨਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਤਮਾਪਦ੍ਗ੍ਰਸਤੇ ਨਰਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪੰਜ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਘੇਰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਸੂਯਾਰ੍ਜਵਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸਨ੍ਤੋषਃ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਤਾ। ਦਮਃ ਸਤ੍ਯਮਨਾਯਾਸੋ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ — ਇਹ ਗੁਣ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮਾਨਾਯਾਸਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਤਾ। ਵਾਕ੍ਚੈਵ ਗੁਪ੍ਤਾ ਦਾਨਂ ਚ ਨੈਤਾਨ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਭਾਰਤ
ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਰੋਕ, ਤੇ ਦਾਨ — ਇਹ ਗੁਣ ਨਿਕੰਮੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਭਾਰਤ।
ਆਕ੍ਰੋਸ਼ਪਰਿਵਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹਿਂਸਨ੍ਤ੍ਯਬੁਧਾ ਬੁਧਾਨ੍। ਵਕ੍ਤਾ ਪਾਪਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਮਮਾਣੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਬੁਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮੰਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਂਸਾ ਬਲਮਸਾਧੂਨਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦਣ੍ਡਵਿਧਿਰ੍ਬਲਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਪਾ ਤੁ ਵਲਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਗੁਣਵਤਾਂ ਬਲਮ੍
ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਾਫੀ ਹੈ।
ਵਾਕ੍ਸਂਯਮੋ ਹਿ ਨृਪਤੇ ਸੁਦੁष੍ਕਰਤਮੋ ਮਤਃ। ਅਰ੍ਥਵਚ੍ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਬਹੁ ਭਾषਿਤੁਮ੍
ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਰੋਕਣਾ, ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਰਥਪੂਰਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਅਭ੍ਯਾਵਹਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਿਵਿਧਂ ਵਾਕ੍ ਸੁਭਾषਿਤਾ । ਸੈਵ ਦੁਰ੍ਭਾषਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਨਨਰ੍ਥਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੀ ਬੋਲੀ, ਰਾਜਾ, ਮੁਸੀਬਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਹਤੇ ਸਾਯਕੈਰ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਵਨਂ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਹਤਮ੍। ਵਾਚਾ ਦੁਰੁਕ੍ਤਂ ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਨ ਸਂਰੋਹਤਿ ਵਾਕ੍ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਜਾਂ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜੰਗਲ ਮੁੜ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚੋਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ।
ਕਰ੍ਣਿਨਾਲੀਕਨਾਰਾਚਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਤਃ। ਵਾਕ੍ਛਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਹृਦਿਸ਼ਯੋ ਹਿ ਸਃ
ਤੀਰ, ਬਾਣ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਲ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਾਕ੍ਸਾਯਕਾ ਵਦਨਾਨ੍ਨਿष੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਯੈਰਾਹਤਃ ਸ਼ੋਚਤਿ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨਿ। ਪਰਸ੍ਯ ਨਾਮਰ੍ਮਸੁ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨਾਵਸृਜੇਤ੍ਪਰੇਭ੍ਯਃ
ਬੋਲੀ ਦੇ ਤੀਰ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ।
ਯਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾਯ ਪਰਾਭਵਮ੍। ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਸ੍ਯਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸੋऽਵਾਚੀਨਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੌ ਕਲੁषਭੂਤਾਯਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇ। ਅਨਯੋ ਨਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਹृਦਯਾਨ੍ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸੇਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰੀਤਾ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਰਤਰ੍षਭ । ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਵਿਰੋਧੇਨ ਨ ਚੈਨਾਨਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਇਹੀ ਭੁਲੇਖਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿਚ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਯੋ ਭਵੇਤ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਸਿਤਾ ਸੋऽਸ੍ਤੁ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ।