ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁष੍ਣਂ ਭਯਂ ਰਤਿਃ। ਸਮृਦ੍ਧਿਰਸਮृਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ। ਕਾਮਾਦਰ੍ਥਂ ਵृਣੀਤੇ ਯਃ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਧਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚਿਕੀਰ੍षਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ। ਕਿਂਚਿਦਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਣਡਿੱਠਾ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਚਿਰਂ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚਾਰ੍ਥਂ ਭਜਤੇ ਨ ਕਾਮਾਤ੍। ਨਾਸਂਪृष੍ਟੋ ਹ੍ਯੁਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯ
ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜਾ ਮੰਗਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ—ਇਹੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਹੈ।
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨष੍ਟਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍। ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਸਤਿ ਕਰ੍ਮਣਃ। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਕਾਲੋ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਯਕਰ੍ਮਣਿ ਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਹਿਤਂ ਚ ਨਾਭ੍ਯਸੂਯਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਉਹ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਲਾਈ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹੀ ਸਿਆਣੇ ਹਨ।
ਨ ਹृष੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਮਾਨੇ ਨਾਵਮਾਨੇਨ ਤਪ੍ਯਤੇ। ਗਾਙ੍ਗੋ ਹ੍ਰਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਡੂੰਘੇ ਝੀਲ ਵਿਚ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਉਪਾਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਨਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਥ ਊਹਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍। ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਚੁਸਤ ਹੈ, ਗੱਲਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੁਗਂ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਗਾ । ਅਸਂਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਯਮਰ੍ਯਾਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭੇਤ ਸਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਮੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੇਵ ਚ। ਵਿਚਰਤ੍ਯਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੱਡਾ ਧਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਅਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਮੂਢ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਅਣਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਧਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੂਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਰ੍ਥਂ ਯਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਾਰ੍ਥਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ। ਮਿਥ੍ਯਾ ਚਰਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਢਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਝੂਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਮੂਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮਯਤਿ ਯਃ ਕਾਮਯਾਨਾਨ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍। ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ । ਕਰ੍ਮ ਚਾਰਭਤੇ ਦੁष੍ਟਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਯਤਿ ਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ। ਚਿਰਂ ਕਰੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਸ ਮੂਢੋ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਮਾ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਓਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤृਭ੍ਯੋ ਨ ਦਦਾਤਿ ਦੈਵਤਾਨਿ ਨ ਚਾਰ੍ਚਤਿ । ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਲਭਤੇ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਹੂਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਹ੍ਯਪृष੍ਟੋ ਬਹੁ ਭਾषਤੇ। ਅਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਮੂਢਚੇਤਾ ਨਰਾਧਮਃ
ਜੋ ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਦੋषੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸ੍ਵਯਂ ਤਥਾ। ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਤ੍ਯਨੀਸ਼ਾਨਃ ਸ ਚ ਮੂਢਤਮੋ ਨਰਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਲਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਲਮਾਜ੍ਞਾਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਅਲਭ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿਰਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਣਪਹੁੰਚੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸਨੂੰ ਇਥੇ ਮੂਰਖ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਿष੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਰਾਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਕਦਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਅਣਸਿਖਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਿਖਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੰਜੂਸ ਨਾਲ ਸਾਥ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਏਕਃ ਸਂਪਨ੍ਨਮਾਸ਼੍ਨਾਤਿ ਵਸ੍ਤੇ ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਯੋऽਸਂਵਿਭਜ੍ਯ ਭृਤ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਕੋ ਨृਸ਼ਂਸਤਰਸ੍ਤਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਰਲੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੰਡਦਾ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਦਈ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਕਃ ਪਾਪਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਹਾਜਨਃ। ਭੋਕ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਤਾ ਦੋषੇਣ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਕਲਾ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਏਕਂ ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵਾ ਹਨ੍ਯਾਦਿषੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਧਨੁष੍ਮਤਾ। ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤੋਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸਰਾਜਕਮ੍
ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਮਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਅਕਲਮੰਦ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਏਕਯਾ ਦ੍ਵੇ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵਸ਼ੇ ਕੁਰੁ। ਪਞ੍ਚ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ षਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵਾ
ਇੱਕ ਨਾਲ ਦੋ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰ, ਪੰਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਛੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇ ਸੱਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।
ਏਕਂ ਵਿषਰਸੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਕਸ਼੍ਚ ਵਧ੍ਯਤੇ। ਸਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸਪ੍ਰਜਂ ਹਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪਿਪ੍ਲਵਃ
ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਮਾੜੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਤੇ ਲੋਕ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਃ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਏਕਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਾਨ੍ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍। ਏਕੋ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਧ੍ਵਾਨਂ ਨੈਕਃ ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗृਯਾਤ੍
ਕਦੇ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਖਾ, ਧਨ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਕਰ, ਇਕੱਲਾ ਰਸਤਾ ਨਾ ਤੈਅ ਕਰ, ਤੇ ਜਦ ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਜਾਗਦਾ ਨਾ ਰਹਿ।
ਏਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ। ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਗਸ੍ਯ ਸੋਪਾਨਂ ਪਾਰਾਵਾਰਸ੍ਯ ਨੌਰਿਵ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਇਕੱਲਾ, ਦੂਜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ, ਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖ—ਸੱਚਾਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੈੜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਾ।
ਏਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤਾਂ ਦੋषੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ। ਯਦੇਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜਨਃ
ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਔਗੁਣ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ—ਜਦ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਕਿ ਉਹ ਧੀਰਜ ਕਰਕੇ ਅਸਹਾਇ ਹਨ।