ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਂ ਨੈਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਵਚਃ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਦਰ੍षਿਵਂਸ਼ੇ ਹਿ ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸਂਮਤਃ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮਕ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਪੋ ਭਵੇਤ੍। ਪ੍ਰੇष੍ਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾ ਲਕੜਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇਰਾ ਦੂਤ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
ਵਿਪਰੀਤਤਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਂ ਭਾਗਧੇਯੇ ਨ ਸਂਮਤਃ। ਅਰ੍ਚਿषਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਕੋਵਿਦਃ
ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਬਹੁਤ ਉਲਟ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮਕ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬਹੂਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ, ਧਰਮ, ਸਚਾਈ, ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੇ ਸੌਬਲੇ ਚ ਕਰ੍ਣੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨੇ ਤਥਾ। ਏਤੇष੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਧਾਯ ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਤੂੰ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸੌਬਲ, ਕਰਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਤਾ। ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਉਪਰਾਲਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਨ ਭਟਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ- ਨ੍ਸ੍ਰੁਕ੍ਵ ਦ੍ਰੋਣੀ ਪੇਠਨੀਪੀਡਨੇ ਚ। ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧ ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਜਾਯਤੇऽਸਚ੍ਚ ਸਚ੍ਚ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਕੋ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਚਮਚ, ਡੋਲ, ਥਾਲੀ ਤੇ ਪੀਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਥਰਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ: ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿषੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨਿ ਨ ਸੇਵਤੇ। ਅਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨ ਏਤਤ੍ਪਣ੍ਡਿਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਦੇਹੀ—ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧੋ ਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਪਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰੀਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮਾਨ੍ਯਮਾਨਿਤਾ। ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕ੍ਰੋਧ, ਖੁਸ਼ੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਜ਼, ਜਿੱਦ, ਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ—ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਪਰੇ। ਕृਤਮੇਵਾਸ੍ਯ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸੋਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਹੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁष੍ਣਂ ਭਯਂ ਰਤਿਃ। ਸਮृਦ੍ਧਿਰਸਮृਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ। ਕਾਮਾਦਰ੍ਥਂ ਵृਣੀਤੇ ਯਃ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਧਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚਿਕੀਰ੍षਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ। ਕਿਂਚਿਦਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਣਡਿੱਠਾ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਚਿਰਂ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚਾਰ੍ਥਂ ਭਜਤੇ ਨ ਕਾਮਾਤ੍। ਨਾਸਂਪृष੍ਟੋ ਹ੍ਯੁਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯ
ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜਾ ਮੰਗਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ—ਇਹੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਹੈ।
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨष੍ਟਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍। ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਸਤਿ ਕਰ੍ਮਣਃ। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਕਾਲੋ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਯਕਰ੍ਮਣਿ ਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਹਿਤਂ ਚ ਨਾਭ੍ਯਸੂਯਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਉਹ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਲਾਈ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹੀ ਸਿਆਣੇ ਹਨ।
ਨ ਹृष੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਮਾਨੇ ਨਾਵਮਾਨੇਨ ਤਪ੍ਯਤੇ। ਗਾਙ੍ਗੋ ਹ੍ਰਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਡੂੰਘੇ ਝੀਲ ਵਿਚ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਉਪਾਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਨਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਥ ਊਹਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍। ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਚੁਸਤ ਹੈ, ਗੱਲਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੁਗਂ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਗਾ । ਅਸਂਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਯਮਰ੍ਯਾਦਃ ਪਣ੍ਡਿਤਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭੇਤ ਸਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਮੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੇਵ ਚ। ਵਿਚਰਤ੍ਯਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੱਡਾ ਧਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਅਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਮੂਢ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਅਣਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਧਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੂਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਰ੍ਥਂ ਯਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਾਰ੍ਥਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ। ਮਿਥ੍ਯਾ ਚਰਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਢਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਝੂਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਮੂਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮਯਤਿ ਯਃ ਕਾਮਯਾਨਾਨ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍। ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ । ਕਰ੍ਮ ਚਾਰਭਤੇ ਦੁष੍ਟਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਯਤਿ ਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ। ਚਿਰਂ ਕਰੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਸ ਮੂਢੋ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਮਾ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਓਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤृਭ੍ਯੋ ਨ ਦਦਾਤਿ ਦੈਵਤਾਨਿ ਨ ਚਾਰ੍ਚਤਿ । ਸੁਹृਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਲਭਤੇ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ—ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਹੂਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਹ੍ਯਪृष੍ਟੋ ਬਹੁ ਭਾषਤੇ। ਅਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਮੂਢਚੇਤਾ ਨਰਾਧਮਃ
ਜੋ ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮੂਰਖ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਦੋषੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸ੍ਵਯਂ ਤਥਾ। ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਤ੍ਯਨੀਸ਼ਾਨਃ ਸ ਚ ਮੂਢਤਮੋ ਨਰਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਲਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਹੈ।