ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਰ੍ਮਹਾਰਾਦਜਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਨ ਹਿ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇऽਕਲ੍ਪੋ ਜਾਤੁ ਰਾਜਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਿ ਮਾਮ੍
ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵਿਦੁਰੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍
ਫਿਰ ਵਿਦੂਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦੁਰੋऽਹਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍। ਯਦਿ ਕਿਂਚਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਯਮਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਾਮ੍
ਮੈਂ ਵਿਦੂਰ ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
ਸਞ੍ਜਯੋ ਵਿਦੁਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਗਰ੍ਹਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਂ ਗਤਃ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ਸ਼੍ਵੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਵਿਦੂਰ, ਸੰਜਯਾ ਆਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਡਾਟ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇਗਾ।
ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਕੁਰੁਵੀਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਚੋ ਮਯਾ। ਤਨ੍ਮੇ ਦਹਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਦਕਾਰ੍षੀਤ੍ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍
ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੁਰੁ ਵੀਰ ਕੀ ਕਹੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਆਗ੍ਰਤੋ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਯਦਨੁਪਸ਼੍ਯਸਿ। ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਸ੍ਤਾਤ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲੋ ਹ੍ਯਸਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰ।
ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਞ੍ਜਯਃ ਪਾਣ੍ਡਵੇਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇ ਯਥਾਵਨ੍ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ । ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਗਤਾਨਿ ਕਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਵ ਮੇऽਦ੍ਯ ਪ੍ਰਚਿਨ੍ਤਾ
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸੰਜਯਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹੇਗਾ।
ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਦੁਰ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵ- ਨ੍ਮਨੀषਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੋਃ । ਯਥਾ ਨ ਨਸ੍ਤਾਤ ਹਿਤਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਖਿਤਾ ਭਵੇਯੁਃ
ਵਿਦੂਰ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ। ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ।
ਅਭਿਯੁਕ੍ਤਂ ਬਲਵਤਾ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਹੀਨਸਾਧਨਮ੍ । ਹृਤਸ੍ਵਂ ਕਾਮਿਨਂ ਚੋਰਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਾਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਾਸ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲਾਲਚੀ ਜਾਂ ਚੋਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਦੇਤੈਰ੍ਮਹਾਦੋषੈਰ੍ਨ ਸ੍ਪृष੍ਟੋऽਸਿ ਨਰਾਧਿਪ। ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਰਵਿਤ੍ਤੇषੁ ਗृਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਨ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋ। ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਦੇ ਹੋ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਂ ਨੈਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਵਚਃ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਦਰ੍षਿਵਂਸ਼ੇ ਹਿ ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸਂਮਤਃ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮਕ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਪੋ ਭਵੇਤ੍। ਪ੍ਰੇष੍ਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾ ਲਕੜਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇਰਾ ਦੂਤ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
ਵਿਪਰੀਤਤਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਂ ਭਾਗਧੇਯੇ ਨ ਸਂਮਤਃ। ਅਰ੍ਚਿषਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਕੋਵਿਦਃ
ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਬਹੁਤ ਉਲਟ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮਕ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬਹੂਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ, ਧਰਮ, ਸਚਾਈ, ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੇ ਸੌਬਲੇ ਚ ਕਰ੍ਣੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨੇ ਤਥਾ। ਏਤੇष੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਧਾਯ ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਤੂੰ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸੌਬਲ, ਕਰਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਤਾ। ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਉਪਰਾਲਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਨ ਭਟਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ- ਨ੍ਸ੍ਰੁਕ੍ਵ ਦ੍ਰੋਣੀ ਪੇਠਨੀਪੀਡਨੇ ਚ। ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧ ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਜਾਯਤੇऽਸਚ੍ਚ ਸਚ੍ਚ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਕੋ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਚਮਚ, ਡੋਲ, ਥਾਲੀ ਤੇ ਪੀਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਥਰਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ: ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿषੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨਿ ਨ ਸੇਵਤੇ। ਅਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨ ਏਤਤ੍ਪਣ੍ਡਿਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਦੇਹੀ—ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧੋ ਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਪਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰੀਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮਾਨ੍ਯਮਾਨਿਤਾ। ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕ੍ਰੋਧ, ਖੁਸ਼ੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਜ਼, ਜਿੱਦ, ਇੱਜ਼ਤ ਜਾਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ—ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਪਰੇ। ਕृਤਮੇਵਾਸ੍ਯ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸੋਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਹੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਵਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁष੍ਣਂ ਭਯਂ ਰਤਿਃ। ਸਮृਦ੍ਧਿਰਸਮृਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ। ਕਾਮਾਦਰ੍ਥਂ ਵृਣੀਤੇ ਯਃ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਧਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚਿਕੀਰ੍षਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ। ਕਿਂਚਿਦਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਣਡਿੱਠਾ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਚਿਰਂ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚਾਰ੍ਥਂ ਭਜਤੇ ਨ ਕਾਮਾਤ੍। ਨਾਸਂਪृष੍ਟੋ ਹ੍ਯੁਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯ
ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜਾ ਮੰਗਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ—ਇਹੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਹੈ।
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਭਿਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨष੍ਟਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍। ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਸਤਿ ਕਰ੍ਮਣਃ। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਕਾਲੋ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਯਕਰ੍ਮਣਿ ਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੂਤਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਹਿਤਂ ਚ ਨਾਭ੍ਯਸੂਯਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਉਹ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਲਾਈ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ—ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹੀ ਸਿਆਣੇ ਹਨ।
ਨ ਹृष੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਮਾਨੇ ਨਾਵਮਾਨੇਨ ਤਪ੍ਯਤੇ। ਗਾਙ੍ਗੋ ਹ੍ਰਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਡੂੰਘੇ ਝੀਲ ਵਿਚ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਉਪਾਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਨਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ ਚਿਤ੍ਰਕਥ ਊਹਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍। ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਯਃ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਚੁਸਤ ਹੈ, ਗੱਲਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।