ਨਾਧਰ੍ਮੇ ਤੇ ਧੀਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਨ ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਚਕਰ੍ਥ ਪਾਪਮ੍ । ਆਤ੍ਥ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸੀਦਮ੍
ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਪਾਰਥ, ਤੇ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੱਸ, ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਸਮਝ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ?
ਅਵ੍ਯਾਧਿਜਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ੀਰ੍षਰੋਗਿ ਯਸ਼ੋਮੁषਂ ਪਾਪਫਲੋਦਯਂ ਵਾ। ਸਤਾਂ ਪੇਯਂ ਯਨ੍ਨ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਸਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੁਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਿਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯ
ਜੋ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਕੜਵਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰਦਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ — ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪੀ ਲੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ।
ਪਾਪਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕੋ ਨੁ ਤਂ ਕਾਮਯੇਤ ਕ੍ਸ਼ਮੈਵ ਤੇ ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਨੋਤ ਭੋਗਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਭੀष੍ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰੋਣਃ ਸਹਪੁਤ੍ਰੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਕੌਣ ਚਾਹੇਗਾ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੌਜ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ—
ਕृਪਃ ਸ਼ਲ੍ਯਃ ਸੌਮਦਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਕਰ੍ਣੋ ਵਿਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਰ੍ਣਦੁਰ੍ਯੋਧਨੌ ਚ। ਏਤਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਦ੍ਵਿਨ੍ਦੇਥਾਸ੍ਤਦਨੁਬ੍ਰੂਹਿ ਪਾਰ੍ਥ
ਕ੍ਰਿਪਾ, ਸ਼ਲਯ, ਸੌਮਦੱਤੀ, ਵਿਕਰਨ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਕਰਣ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ? ਦੱਸ, ਪਾਰਥ, ਉਸ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਗੇਗੀ?
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾऽਪੀਮਾਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੂ ਨੈਵ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਹ੍ਯਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਰਾਜ- ਨ੍ਨੈਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨੈਵ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ। ਪਿਆਰ-ਅਪਿਆਰ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਾ ਕਰ।
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਯਦਿ ਕਾਮਸ੍ਯ ਹੇਤੋ- ਰੇਵਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ਤ੍ਵਮ੍। ਅਪਕ੍ਰਮੇਃ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਾਯੈਵ ਤੇषਾਂ ਮਾਗਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਦੇਵਯਾਨਾਤ੍ਪਥੋऽਦ੍ਯ
ਜੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਸਞ੍ਜਯ ਸਤ੍ਯਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵਰਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਥ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਂ ਸਞ੍ਜਯ ਗਰ੍ਹਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਂ ਯਦ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਚਰਾਮਿ
ਬੇਸ਼ਕ, ਸੰਜਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਧਰਮ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸੰਜਯ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਾਣਿ ਧਤ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੋऽਧਰ੍ਮਰੂਪਃ। ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਤਥਾ ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਸ੍ਤਂ ਸਂਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਕਦੇ ਕਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਥੈਵਾਪਦਿ ਲਿਙ੍ਗਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨਿਤ੍ਯਵृਤ੍ਤੀ ਭਜੇਤਾਮ੍। ਆਦ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣ- ਮਾਪਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਞ੍ਜਯ ਤਂ ਨਿਬੋਧ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ: ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਾਪ ਹੈ; ਸੰਜਯ, ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਸੁਣ।
ਲੁਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਯੇਨ ਕਰ੍ਮ ਨਿष੍ਪਾਦਯੇਤ੍ਤਤ੍ਪਰੀਪ੍ਸੇਦ੍ਵਿਹੀਨਃ। ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਪਦਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਉਭੌ ਗਰ੍ਹ੍ਯੌ ਭਵਤਃ ਸਞ੍ਜਯੈਤੌ
ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ। ਪਰ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹਨ, ਸੰਜਯ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਮਿਚ੍ਛਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਦ੍ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ। ਸਂਪਸ਼੍ਯੇਥਾਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ ਵਿਕਰ੍ਮਸ੍ਥਾਨ੍ਸਞ੍ਜਯ ਗਰ੍ਹਯੇਸ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਜਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ।
ਮਨੀषਿਣਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਿਚ੍ਛੇਦਨਾਯ ਵਿਧਿਯਤੇ ਸਤ੍ਸੁ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਦੈਵ। ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਯੇ ਨ ਵੈਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤੇਭ੍ਯਃ
ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦਧ੍ਵਾਨਃ ਪਿਤਰੋ ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਯੇ ਚ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰੇऽਨ੍ਯੇ। ਯਜ੍ਞੈषਿਣੋ ਯੇ ਚ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯੁ- ਰ੍ਨਾਨ੍ਯਂ ਤਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ
ਉਹ ਪੂਰਵਜ ਜੋ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ; ਜੋ ਯਜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ atheism ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਨੇਦਂ ਵਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੇਵਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਪਰਂ ਯਤ੍। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਾਧਰ੍ਮਤਃ ਸਞ੍ਜਯ ਕਾਮਯੇਯਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਹੈ — ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਧਰ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕੁਸ਼ਲੋ ਨੀਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚਾ- ਪ੍ਯੁਪਾਸਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਮਨੀषੀ। ਨਾਨਾਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਯਭੋਜਾਨਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਕृष੍ਣਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਚਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਹ੍ਯਹਂ ਵਿਸृਜਤ੍ਸਾਮ ਗਰ੍ਹ੍ਯੋ ਨਿਯੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਯਦਿ ਜਹ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮ੍ । ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤੂਭਯੋਰਰ੍ਥਕਾਮਃ
ਜੇ ਮੈਂ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਦਿਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੈਨੇਯੋऽਯਂ ਚੇਦਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧਕਾਸ਼੍ਚ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯਭੋਜਾਃ ਕੁਕੁਰਾਃ ਸृਞ੍ਜਯਾਸ਼੍ਚ । ਉਪਾਸੀਨਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਸੁਹृਦੋ ਨਨ੍ਦਯਨ੍ਤਿ
ਜੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਭੋਜ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ, ਸਭ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਉਂਦਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵृष੍ਣ੍ਯਨ੍ਧਕਾ ਹ੍ਯੁਗ੍ਰਸੇਨਾਦਯੋ ਵੈ ਕृष੍ਣਪ੍ਰਣੀਤਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਾਃ । ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾ ਯਾਦਵਾ ਭੋਗਵਨ੍ਤਃ
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਵਾਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖਵਾਲੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਯੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮੁਤ੍ਤਮਾਂ ਗਤੋ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮੀਸ਼ਿਤਾਰਮ੍ । ਯਸ੍ਮੈ ਕਾਮਾਨ੍ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਗ੍ਰੀष੍ਮਾਤ੍ਯਯੇ ਮੇਘ ਇਵ ਪ੍ਰਜਾऽਭ੍ਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਭਰੂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਨ ਮਿਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾਕੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਈਦृਸ਼ੋऽਯਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਾਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਹ੍ਯੇਨਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਜ੍ਞਮ੍। ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਨਃ ਸਾਧੁਤਮਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣੋ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਮੇ ਵਚਨਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ
ਇਹ ਕੇਸ਼ਵ ਇੰਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੋਲਾਂਗਾ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਂ ਸਞ੍ਜਯ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾ- ਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਭੂਤਿਮੇषਾਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ। ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਸੂਤ ਸਮਾਸ਼ਂਸੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍
ਸੰਜਯਾ, ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਭਲਾਈ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਾਮੋ ਹਿ ਮੇ ਸਞ੍ਜਯ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਂ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੇਤਿ। ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਹਿ ਪ੍ਰਿਯਮੇਤਚ੍ਛृਣੋਮਿ ਮਨ੍ਯੇ ਚੈਤਤ੍ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਂ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮ੍
ਸੰਜਯਾ, ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਸੁਦੁष੍ਕਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮੋ ਹਿ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਸਞ੍ਜਯ ਪਾਣ੍ਡਵੇਨ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗृਦ੍ਧੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਃ ਸਪੁਤ੍ਰਃ ਕਸ੍ਮਾਦੇषਾਂ ਕਲਹੋ ਨਾਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤ੍
ਸੰਜਯਾ, ਉਥੇ ਪਾਂਡਵ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ; ਜਦ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਾਲਚੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਝਗੜਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਧੇ?
ਨ ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਂ ਵਿਚਰਂ ਸਞ੍ਜਯੇਹ ਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜਾਨਾਮਿ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਾਚ੍ਚ ਅਥੋ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਜ੍ਜਯ ਪਾਣ੍ਡਵਸ੍ਯ ਉਤ੍ਸਾਹਿਨਃ ਪੂਰਯਤਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ
ਪਰ ਸੰਜਯਾ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤਾਂ, ਸੰਜਯਾ, ਤੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਕਿਉਂ?
ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਮਾਵਮਤਃ ਕੁਟੁਮ੍ਬੇ ਪੁਰਾ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਸਾਧੁਵਿਲੋਪਮਾਤ੍ਥ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਧੌ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਯਥਾਵ- ਦੁਚ੍ਚਾਵਚਾ ਮਤਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣਾऽऽਹੁਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੇਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਹਿਨ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿਮੇਕੇ। ਨਾਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਸ੍ਯ ਤृਪ੍ਯੇ- ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਪੀਹ ਵਿਹਿਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਭੋਜਨ ਖਾਏ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯਾ ਵੈ ਵਿਦ੍ਯਾਃ ਸਾਧਯਨ੍ਤੀਹ ਕਰ੍ਮ ਤਾਸਾਂ ਫਲਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨੇਤਰਾਸਾਮ੍। ਤਤ੍ਰੇਹ ਵੈ ਦृष੍ਟਫਲਂ ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਪੀਤ੍ਵੋਦਕਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤृष੍ਣਯਾऽऽਰ੍ਤਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਯਂ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਹਿਤਃ ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਸਂਵਰ੍ਤਤੇ ਸਞ੍ਜਯ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮ। ਤਤ੍ਰ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇ- ਨ੍ਮੋਘਂ ਤਸ੍ਯਾਲਪਿਤਂ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ
ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ: ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸੰਜਯਾ; ਉਥੇ ਕਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾऽਮੀ ਭਾਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ਪਰਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਣੈਵੇਹ ਪ੍ਲਵਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਦਧਤ੍ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯਃ
ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਥੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਉਗਦਾ ਹੈ।
ਮਾਸਾਰ੍ਧਮਾਸਾਨਥ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯੋਗਾ- ਨਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯੁਪੈਤਿ। ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤੋ ਦਹਤੇ ਜਾਤਵੇਦਾਃ ਸਮਿਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਥੱਕੇ ਬਿਨਾਂ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਤਾਰੇਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਤਵੇਦ ਅੱਗ, ਜਦੋਂ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਥੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਸੜਦੀ ਹੈ।