ਇਹ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵੈ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪਾਰਲੋਕ੍ਯਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਸਦ੍ਭਿਰਤਿਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍
ਇੱਥੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਹਾਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਚ ਜਰਾਂ ਭਯਂ ਚ ਨ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਮਨਸੋऽਪ੍ਰਿਯਾਣਿ। ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂਚਿ- ਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰੀਣਨਾਦ੍ਧਿ
ਉਥੇ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਪਿਆਸ, ਨਾ ਮਨ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਦੇ।
ਏਵਂਰੂਪਂ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਹृਦਯਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇਣ। ਤ੍ਯਜ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਾਣ੍ਡਵ ਹਰ੍षਜਂ ਚ ਲੋਕਾਵੁਭੌ ਮਾ ਪ੍ਰਹਾਸੀਸ਼੍ਚਿਰਾਯਾ
ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਾਂਡਵ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ; ਦੋਹਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ।
ਅਨ੍ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਂ ਚਾਰ੍ਜਵਮਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਰਾਜਸੂਯਂ ਤਥੇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਣੋ ਮਾ ਪੁਨਰ੍ਗਾਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸਚਾਈ, ਦਮ, ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਤੇ ਦਇਆ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾ।
ਤਚ੍ਚੇਦੇਵਂ ਦ੍ਵੇषਰੂਪੇਣ ਪਾਰ੍ਥਾਃ ਕਰਿष੍ਯਧ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਪਾਪਂ ਚਿਰਾਯ। ਨਿਵਸਧ੍ਵਂ ਵਰ੍षਪੂਗਾਨ੍ਵਨੇषੁ ਦੁਃਖਂ ਵਾਸਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਧਰ੍ਮ ਏਵ
ਜੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹੋ, ਪਾਂਡਵੋ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਯਾ ਯਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾ- ਦਾਤ੍ਮਾਧੀਨਂ ਯਦ੍ਬਲਂ ਤੇ ਤਦਾऽਸੀਤ੍। ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਵਸ਼੍ਯਾਃ ਸਚਿਵਾਸ੍ਤਵੇਮੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਯੁਯੁਧਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰਃ
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵਨਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਸੀ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਾਇਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਰਹੇ—ਜਨਾਰਦਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਾ ਯੁਯੁਧਾਨ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਰੁਕ੍ਮਰਥਃ ਸਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਭਿਃ ਸਹਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਰਾਟਃ। ਰਾਜਾਨਸ੍ਤੇ ਯੇ ਵਿਜਿਤਾਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾ- ਤ੍ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਤੇ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਯੁਃ ਸਮਸ੍ਤਾਃ
ਮਤਸ੍ਯਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ — ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣਗੇ।
ਮਹਾਸਹਾਯਃ ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਬਲਸ੍ਥਃ ਪੁਰਸ੍ਕृਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਰ੍ਜੁਨਾਭ੍ਯਾਮ੍। ਵਰਾਨ੍ਹਨਿष੍ਯਨ੍ਦ੍ਵਿषਤੋ ਰਙ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਨੇष੍ਯਥਾ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਪਮ੍
ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਤੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।
ਬਲਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਸ੍ਯ ਨਿਜਾਨ੍ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਾਨ੍। ਨਿਰੁष੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍षਪੂਗਾਨ੍ਵਨੇषੁ ਯੁਯੁਤ੍ਸਸੇ ਪਾਣ੍ਡਵ ਹੀਨਕਾਲੇ
ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਝਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਐਸੇ ਮਾੜੇ ਵੇਲੇ ਜੰਗ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾ ਪਾਣ੍ਡਵ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨੋ- ऽਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਵਾ ਭੂਤਿਮਥੋऽਭ੍ਯੁਪੈਤਿ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਂ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਵਾ ਸੋऽਪਿ ਭੂਤੇਰਪੈਤਿ
ਜੇ ਪਾਂਡਵ ਬਿਨਾ ਸਮਝ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਲੜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿੱਤ ਰੋਜੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਲੜੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੋਜੀ ਗਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਧਰ੍ਮੇ ਤੇ ਧੀਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਨ ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਚਕਰ੍ਥ ਪਾਪਮ੍ । ਆਤ੍ਥ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸੀਦਮ੍
ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਪਾਰਥ, ਤੇ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੱਸ, ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਸਮਝ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ?
ਅਵ੍ਯਾਧਿਜਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ੀਰ੍षਰੋਗਿ ਯਸ਼ੋਮੁषਂ ਪਾਪਫਲੋਦਯਂ ਵਾ। ਸਤਾਂ ਪੇਯਂ ਯਨ੍ਨ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਸਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੁਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਿਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯ
ਜੋ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਕੜਵਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰਦਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ — ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪੀ ਲੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ।
ਪਾਪਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕੋ ਨੁ ਤਂ ਕਾਮਯੇਤ ਕ੍ਸ਼ਮੈਵ ਤੇ ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਨੋਤ ਭੋਗਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਭੀष੍ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰੋਣਃ ਸਹਪੁਤ੍ਰੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਕੌਣ ਚਾਹੇਗਾ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੌਜ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ—
ਕृਪਃ ਸ਼ਲ੍ਯਃ ਸੌਮਦਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਕਰ੍ਣੋ ਵਿਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਰ੍ਣਦੁਰ੍ਯੋਧਨੌ ਚ। ਏਤਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਦ੍ਵਿਨ੍ਦੇਥਾਸ੍ਤਦਨੁਬ੍ਰੂਹਿ ਪਾਰ੍ਥ
ਕ੍ਰਿਪਾ, ਸ਼ਲਯ, ਸੌਮਦੱਤੀ, ਵਿਕਰਨ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਕਰਣ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ? ਦੱਸ, ਪਾਰਥ, ਉਸ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਗੇਗੀ?
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾऽਪੀਮਾਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੂ ਨੈਵ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਹ੍ਯਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਰਾਜ- ਨ੍ਨੈਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨੈਵ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ। ਪਿਆਰ-ਅਪਿਆਰ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਾ ਕਰ।
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਯਦਿ ਕਾਮਸ੍ਯ ਹੇਤੋ- ਰੇਵਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ਤ੍ਵਮ੍। ਅਪਕ੍ਰਮੇਃ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਾਯੈਵ ਤੇषਾਂ ਮਾਗਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਦੇਵਯਾਨਾਤ੍ਪਥੋऽਦ੍ਯ
ਜੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਸਞ੍ਜਯ ਸਤ੍ਯਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵਰਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਥ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਂ ਸਞ੍ਜਯ ਗਰ੍ਹਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਂ ਯਦ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਚਰਾਮਿ
ਬੇਸ਼ਕ, ਸੰਜਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਧਰਮ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸੰਜਯ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਾਣਿ ਧਤ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੋऽਧਰ੍ਮਰੂਪਃ। ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਤਥਾ ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਸ੍ਤਂ ਸਂਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਕਦੇ ਕਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਥੈਵਾਪਦਿ ਲਿਙ੍ਗਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨਿਤ੍ਯਵृਤ੍ਤੀ ਭਜੇਤਾਮ੍। ਆਦ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣ- ਮਾਪਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਞ੍ਜਯ ਤਂ ਨਿਬੋਧ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ: ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਾਪ ਹੈ; ਸੰਜਯ, ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਸੁਣ।
ਲੁਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਯੇਨ ਕਰ੍ਮ ਨਿष੍ਪਾਦਯੇਤ੍ਤਤ੍ਪਰੀਪ੍ਸੇਦ੍ਵਿਹੀਨਃ। ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਪਦਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਉਭੌ ਗਰ੍ਹ੍ਯੌ ਭਵਤਃ ਸਞ੍ਜਯੈਤੌ
ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ। ਪਰ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹਨ, ਸੰਜਯ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਮਿਚ੍ਛਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਦ੍ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ। ਸਂਪਸ਼੍ਯੇਥਾਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ ਵਿਕਰ੍ਮਸ੍ਥਾਨ੍ਸਞ੍ਜਯ ਗਰ੍ਹਯੇਸ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਜਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ।
ਮਨੀषਿਣਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਿਚ੍ਛੇਦਨਾਯ ਵਿਧਿਯਤੇ ਸਤ੍ਸੁ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਦੈਵ। ਅਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਯੇ ਨ ਵੈਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤੇਭ੍ਯਃ
ਸਮਝਦਾਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦਧ੍ਵਾਨਃ ਪਿਤਰੋ ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਾ ਯੇ ਚ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰੇऽਨ੍ਯੇ। ਯਜ੍ਞੈषਿਣੋ ਯੇ ਚ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯੁ- ਰ੍ਨਾਨ੍ਯਂ ਤਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ
ਉਹ ਪੂਰਵਜ ਜੋ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ; ਜੋ ਯਜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ atheism ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਨੇਦਂ ਵਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੇਵਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਪਰਂ ਯਤ੍। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਨਾਧਰ੍ਮਤਃ ਸਞ੍ਜਯ ਕਾਮਯੇਯਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੀ ਹੈ — ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਧਰ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕੁਸ਼ਲੋ ਨੀਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚਾ- ਪ੍ਯੁਪਾਸਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਮਨੀषੀ। ਨਾਨਾਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਯਭੋਜਾਨਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਕृष੍ਣਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਚਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਿ ਹ੍ਯਹਂ ਵਿਸृਜਤ੍ਸਾਮ ਗਰ੍ਹ੍ਯੋ ਨਿਯੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਯਦਿ ਜਹ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮ੍ । ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤੂਭਯੋਰਰ੍ਥਕਾਮਃ
ਜੇ ਮੈਂ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਦਿਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੈਨੇਯੋऽਯਂ ਚੇਦਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਧਕਾਸ਼੍ਚ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯਭੋਜਾਃ ਕੁਕੁਰਾਃ ਸृਞ੍ਜਯਾਸ਼੍ਚ । ਉਪਾਸੀਨਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਸੁਹृਦੋ ਨਨ੍ਦਯਨ੍ਤਿ
ਜੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਭੋਜ, ਕੁਕੁਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ, ਸਭ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਉਂਦਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵृष੍ਣ੍ਯਨ੍ਧਕਾ ਹ੍ਯੁਗ੍ਰਸੇਨਾਦਯੋ ਵੈ ਕृष੍ਣਪ੍ਰਣੀਤਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਕਲ੍ਪਾਃ । ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾ ਯਾਦਵਾ ਭੋਗਵਨ੍ਤਃ
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਵਾਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖਵਾਲੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼੍ਯੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮੁਤ੍ਤਮਾਂ ਗਤੋ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਂ ਭ੍ਰਾਤਰਮੀਸ਼ਿਤਾਰਮ੍ । ਯਸ੍ਮੈ ਕਾਮਾਨ੍ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਗ੍ਰੀष੍ਮਾਤ੍ਯਯੇ ਮੇਘ ਇਵ ਪ੍ਰਜਾऽਭ੍ਯਃ
ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਭਰੂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਨ ਮਿਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾਕੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਈਦृਸ਼ੋऽਯਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਾਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਹ੍ਯੇਨਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਜ੍ਞਮ੍। ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਨਃ ਸਾਧੁਤਮਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣੋ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਮੇ ਵਚਨਂ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ
ਇਹ ਕੇਸ਼ਵ ਇੰਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੋਲਾਂਗਾ।